Trung Quốc, Nhật Bản và Việt Nam cải tổ hành chính: Trọng tâm không còn là "sáp nhập", mà là tái thiết chức năng

 
Trong bối cảnh Hàn Quốc đang đối mặt với tình trạng suy giảm dân số, khủng hoảng tài chính địa phương và nguy cơ “biến mất” của nhiều vùng nông thôn, vấn đề cải tổ đơn vị hành chính đang một lần nữa trở thành chủ đề được quan tâm. Giữa nhiều mô hình như sáp nhập, nâng cấp hay áp dụng cơ chế đặc biệt, các ví dụ từ Trung Quốc, Nhật Bản và Việt Nam cho thấy xu hướng chung không chỉ là hợp nhất địa phương, mà là tái cấu trúc theo hướng chức năng và hiệu quả.

Mỗi quốc gia lựa chọn một chiến lược khác nhau, nhưng đều hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý và cân bằng phát triển vùng miền. Điểm chung nổi bật là việc tái thiết kế hệ thống hành chính theo nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội mới.

Trung Quốc là trường hợp tiêu biểu của mô hình “đô thị hóa gắn với tích hợp vùng”. Để thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và hình thành các cụm đô thị quy mô lớn, nước này đã tiến hành nâng cấp và sáp nhập hàng loạt huyện và thành phố nhỏ vào các đô thị lớn. Đây được gọi là mô hình “nhất thể hóa đô thị – nông thôn.

Một ví dụ điển hình là năm 1979, huyện Bảo An được nâng cấp thành thành phố Thâm Quyến – nơi sau này trở thành biểu tượng của cải cách và tăng trưởng kinh tế Trung Quốc. Hay năm 2002, huyện Thuận Đức được sáp nhập thành quận trực thuộc thành phố Phật Sơn. Giới chuyên gia đánh giá mô hình của Trung Quốc tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình đô thị hóa và hình thành các cụm công nghiệp quy mô lớn.

Trong khi đó, Nhật Bản tiến hành cuộc cải tổ hành chính quy mô lớn mang tên “Đại sáp nhập thời Heisei” trong giai đoạn 2000–2010. Số lượng chính quyền địa phương cấp cơ sở trên toàn quốc đã giảm từ khoảng 3.200 xuống còn khoảng 1.700 đơn vị.
Chính phủ Nhật Bản đã sử dụng các gói hỗ trợ tài chính để khuyến khích địa phương tự nguyện sáp nhập. Sau cải tổ, chi phí hành chính giảm xuống, đồng thời năng lực hoạch định và triển khai chính sách được tăng cường. Tuy nhiên, quá trình này cũng để lại không ít hệ lụy như sự suy giảm bản sắc cộng đồng địa phương và khoảng cách tiếp cận dịch vụ công ở một số khu vực.

Việt Nam cũng đang thực hiện những bước đi mạnh mẽ trong cải cách bộ máy hành chính. Từ ngày 1/5, Việt Nam đã tiến hành sáp nhập 63 đơn vị hành chính cấp tỉnh gồm 57 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc trung ương thành tổng cộng 34 đơn vị, gồm 28 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc trung ương.

Đồng thời, hệ thống chính quyền địa phương được tinh gọn từ mô hình ba cấp (cấp tỉnh – cấp huyện – cấp cơ sở) xuống còn hai cấp, sau khi bãi bỏ cấp huyện, quận, thị xã trung gian. Trước đó, Việt Nam cũng tiến hành cải tổ bộ máy trung ương khi giảm số lượng bộ, cơ quan ngang bộ từ 30 xuống còn 22.

Theo đánh giá của giới quan sát, mục tiêu cốt lõi trong cải cách hành chính của Việt Nam là nâng cao hiệu quả quản lý và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc loại bỏ cấp trung gian được kỳ vọng sẽ giúp tiết kiệm nhân lực, ngân sách và rút ngắn quy trình hành chính.

Bên cạnh đó, việc mở rộng tỷ trọng các địa phương ven biển cũng được xem là bước đi nhằm thúc đẩy chiến lược phát triển theo hướng xuất khẩu và kinh tế biển.

Các chuyên gia cho rằng những trường hợp của Trung Quốc, Nhật Bản và Việt Nam cho thấy xu hướng cải tổ hành chính hiện nay không còn dừng ở việc “gộp địa phương cho nhỏ lại”, mà đang chuyển sang tư duy tái cấu trúc theo chức năng, kinh tế và chiến lược phát triển quốc gia.