Hàn Quốc: quân cờ hay quốc gia kiến tạo trật tự mới ở châu Á?

Phát biểu gần đây của Tư lệnh Lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc, Tướng Xavier Brunson, khi gọi Hàn Quốc là “một con dao găm nằm ở trung tâm châu Á” đã thu hút sự chú ý lớn của giới quan sát quốc tế. Đây không đơn thuần là một cách ví von mang tính quân sự, mà là cách Washington nhìn nhận vị thế chiến lược ngày càng quan trọng của Hàn Quốc trong cục diện cạnh tranh toàn cầu.

Theo nhận định của nhiều chuyên gia, bán đảo Triều Tiên hiện không còn chỉ là tuyến phòng thủ trước mối đe dọa từ Triều Tiên, mà đã trở thành điểm giao thoa của cạnh tranh Mỹ - Trung, an ninh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cũng như các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, điện toán đám mây, không gian và an ninh hàng hải.

Những diễn biến gần đây tại Đông Bắc Á càng cho thấy sức nặng trong phát biểu của vị tướng Mỹ. Hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình diễn ra tại Bắc Kinh vào tháng 5/2026 được xem là nỗ lực kiểm soát căng thẳng giữa hai cường quốc. Tuy nhiên, các vấn đề cốt lõi như Đài Loan, bán dẫn, AI, thương mại và Trung Đông vẫn chưa tìm được tiếng nói chung. Ngay sau cuộc gặp, phía Mỹ tiếp tục khẳng định lập trường không thay đổi đối với Đài Loan, cho thấy cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung vẫn mang tính cấu trúc lâu dài.

Trong khi đó, Triều Tiên tiếp tục phóng tên lửa và các vật thể bay ra vùng biển phía Tây vào ngày 26/5, đánh dấu lần phô diễn sức mạnh quân sự đầu tiên kể từ tháng 4. Động thái này cho thấy vấn đề an ninh trên bán đảo Triều Tiên vẫn luôn hiện hữu và đang gắn chặt với cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc.

Cùng thời điểm, cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung và Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tại Andong hôm 19/5 cũng mang nhiều ý nghĩa đặc biệt. Trong khoảng 100 phút hội đàm, hai nhà lãnh đạo đã thảo luận về hợp tác song phương và ổn định khu vực. Dù còn tồn tại nhiều vấn đề lịch sử nhạy cảm, Seoul và Tokyo hiện khó có thể quay lưng với nhau trong bối cảnh an ninh và chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.

Ba sự kiện trên được đánh giá là những mảnh ghép của một bức tranh lớn hơn: trật tự Đông Bắc Á đang được tái định hình. Mỹ và Trung Quốc tìm cách tránh đối đầu trực diện nhưng không dừng cạnh tranh. Triều Tiên tận dụng khoảng trống chiến lược để gia tăng ảnh hưởng quân sự. Trong khi đó, Hàn Quốc và Nhật Bản buộc phải thúc đẩy hợp tác về an ninh, công nghệ và kinh tế.

Trong bối cảnh đó, Hàn Quốc không còn là một quốc gia nằm ở “vùng ngoại vi”. Với vị trí địa chính trị đặc biệt – phía Tây gần Trung Quốc, phía Bắc giáp Triều Tiên và Nga, phía Nam hướng ra Nhật Bản và Thái Bình Dương – bán đảo Triều Tiên từ lâu đã là nơi giao thoa giữa thế lực lục địa và thế lực biển.

Nếu trước đây vị trí ấy từng là nguyên nhân của nhiều bi kịch lịch sử, thì ngày nay Hàn Quốc đã vươn lên thành cường quốc về sản xuất, bán dẫn, pin, đóng tàu, điện hạt nhân, AI và công nghiệp văn hóa. Không chỉ là đồng minh quân sự của Mỹ, Hàn Quốc còn trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi công nghệ và an ninh toàn cầu.

Đáng chú ý, Tướng Brunson cũng nhấn mạnh đến hợp tác hạ tầng điện toán đám mây với Samsung. Điều này cho thấy chiến tranh trong tương lai sẽ không chỉ được quyết định bởi xe tăng hay chiến đấu cơ, mà còn bởi AI, mạng lưới vệ tinh, chuỗi cung ứng bán dẫn, cáp ngầm và hệ thống dữ liệu. Các tập đoàn công nghệ Hàn Quốc giờ đây đã trở thành “tài sản chiến lược” của liên minh phương Tây.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng Hàn Quốc không nên chỉ đóng vai trò là “con dao găm” trong tay cường quốc khác. Chiến lược quốc gia của Seoul cần vượt ra ngoài vai trò tiền đồn quân sự của Mỹ hay vùng đệm chịu sức ép từ Trung Quốc.

Các chuyên gia nhận định Hàn Quốc hiện cần tập trung vào ba hướng đi lớn. Thứ nhất, duy trì năng lực răn đe mạnh mẽ trước các mối đe dọa từ Triều Tiên bằng việc phát triển quân đội công nghệ cao, AI quân sự, drone và tàu ngầm hạt nhân. Thứ hai, xây dựng quan hệ thực dụng với Trung Quốc trên cơ sở lợi ích quốc gia, tránh cả tâm lý đối đầu cực đoan lẫn phụ thuộc. Thứ ba, mở rộng hợp tác tương lai với Nhật Bản trong các lĩnh vực an ninh, công nghệ, năng lượng và nhân khẩu học, song song với việc tiếp tục nhìn nhận đúng đắn các vấn đề lịch sử.

Giới phân tích cho rằng Hàn Quốc đang đứng trước một thời điểm mang tính lựa chọn chiến lược. Mỹ xem Hàn Quốc là “dao găm”, Trung Quốc dè chừng Seoul, Triều Tiên gây sức ép quân sự, còn Nhật Bản ngày càng cần hợp tác với Hàn Quốc. Nhưng câu hỏi quan trọng nhất vẫn là: Hàn Quốc sẽ tự nhìn nhận mình như thế nào?

Thay vì chỉ là quân cờ trong bàn cờ chiến lược của các cường quốc, Hàn Quốc được kỳ vọng sẽ trở thành quốc gia kiến tạo trật tự mới của châu Á – một trung tâm công nghệ, công nghiệp, dân chủ và cân bằng hòa bình.

Nhiều ý kiến cho rằng bài học từ cuối thế kỷ 19, khi Triều Tiên không kịp thích ứng với biến động trật tự thế giới, vẫn còn nguyên giá trị. Nhưng ở thế kỷ 21, Hàn Quốc đã có đủ năng lực để tự xây dựng chiến lược quốc gia và đóng vai trò chủ động trong việc định hình tương lai châu Á.

Theo đó, sức mạnh thật sự của Hàn Quốc sẽ không chỉ nằm ở vũ khí, mà còn ở nền công nghiệp, công nghệ, văn hóa, dân chủ và ý chí hòa bình. “Con dao găm của châu Á” vì thế vừa là lời cảnh báo, vừa là cơ hội để Hàn Quốc lựa chọn trở thành một quốc gia văn minh chiến lược, tự tỏa sáng bằng năng lực của chính mình.