Người trung niên Hàn Quốc đối mặt nguy cơ cô lập xã hội sau nghỉ hưu, ly hôn và mất người thân

Không chỉ mất việc làm sau khi nghỉ hưu hay thất nghiệp, ngày càng nhiều người trung niên Hàn Quốc còn đánh mất cả các mối quan hệ xã hội vốn được xây dựng trong môi trường công sở. Khi những biến cố như nghỉ hưu, ly hôn hoặc mất bạn đời xảy ra cùng lúc, nhiều người rơi vào tình trạng cô lập kéo dài, biến "sự cô đơn" từ một vấn đề cá nhân thành thách thức xã hội đáng lo ngại.

Theo Viện Nghiên cứu Y tế và Xã hội Hàn Quốc công bố ngày 28/6, nhóm người từ 50 đến 64 tuổi được xem là có nguy cơ cao rơi vào tình trạng cô lập xã hội nếu đồng thời phải đối mặt với nhiều yếu tố bất lợi như sống một mình, không có thu nhập, không tham gia hoạt động kinh tế, điều kiện nhà ở kém hoặc bị hạn chế khả năng sinh hoạt. Mức độ rủi ro của nhóm này được đánh giá tương đương với người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên.

Đặc biệt, nam giới trung niên được xác định là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Theo Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc, trong năm 2024 có 3.924 trường hợp được xác định là tử vong trong cô độc. Trong đó, 62,9% thuộc nhóm tuổi từ 50 đến 69 và 81,7% là nam giới.

Các chuyên gia nhận định tình trạng này có mối liên hệ chặt chẽ với những biến động trên thị trường lao động. Khi nghỉ hưu hoặc mất việc, người lao động không chỉ mất nguồn thu nhập mà còn dần đánh mất các mối quan hệ xã hội vốn hình thành trong môi trường làm việc. Điều này khiến họ dễ rơi vào trạng thái cô lập và cô đơn.

Thống kê cũng cho thấy, trong nhóm người lao động sống một mình, người từ 50 đến 64 tuổi chiếm 26,2%, cao hơn cả nhóm tuổi 20 và 30. Mặc dù tỷ lệ có việc làm của người trung niên vẫn ở mức tương đối cao, nhưng từ cuối tuổi 50 trở đi, tỷ lệ làm việc theo hợp đồng ngắn hạn hoặc lao động thời vụ tăng nhanh. Việc làm càng bấp bênh thì mạng lưới quan hệ xã hội cũng càng có nguy cơ thu hẹp.

Một vấn đề đáng lo ngại khác là sự thiếu hụt các mối quan hệ xã hội của người trung niên sống một mình. Không chỉ giảm liên hệ với người thân và họ hàng, họ còn ít giao tiếp với bạn bè, hàng xóm và các mối quan hệ ngoài gia đình. Theo các nhà nghiên cứu, "thiếu hụt mạng lưới quan hệ" không đơn thuần là sống đơn độc mà còn là tình trạng không có người để thường xuyên liên lạc, chia sẻ hoặc hỗ trợ khi cần thiết.

Viện Nghiên cứu Y tế và Xã hội Hàn Quốc cho rằng, trong thời gian dài, người trung niên chưa được quan tâm đúng mức trong các chính sách an sinh xã hội vì họ vẫn được xem là lực lượng lao động chủ chốt. Tuy nhiên, khi quá trình rời khỏi thị trường lao động diễn ra sớm hơn, chất lượng việc làm suy giảm và các biến cố gia đình ngày càng nhiều, những rủi ro xã hội mà nhóm tuổi này phải đối mặt cũng tăng lên đáng kể.

Để ứng phó với tình trạng cô lập xã hội, nhiều quốc gia đã coi đây là vấn đề thuộc lĩnh vực y tế công cộng và chính sách xã hội.

Năm 2018, Vương quốc Anh trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới thành lập chức danh "Bộ trưởng phụ trách chống cô đơn" (Minister for Loneliness). Chính phủ nước này triển khai mô hình "kê đơn xã hội" (social prescribing), trong đó các cơ sở y tế chủ động kết nối những người có nguy cơ bị cô lập với các hoạt động cộng đồng hoặc chương trình tư vấn tâm lý.

Tại Nhật Bản, trước tình trạng số ca tử vong trong cô độc gia tăng, Chính phủ cũng đã thành lập chức danh "Bộ trưởng phụ trách cô độc và cô lập xã hội" từ năm 2021 nhằm điều phối các chính sách liên quan.

Trong khi đó, tại Hàn Quốc, các chương trình phòng ngừa tử vong trong cô độc hiện vẫn chủ yếu tập trung vào người cao tuổi và các nhóm yếu thế. Mặc dù Bộ Y tế và Phúc lợi đang triển khai Kế hoạch cơ bản phòng chống tử vong trong cô độc, nước này vẫn chưa có cơ quan chuyên trách hay hệ thống chính sách riêng để giải quyết tình trạng cô lập xã hội của người trung niên.

Nhiều chuyên gia cho rằng, chính vì vẫn được xếp vào nhóm dân số trong độ tuổi lao động nên người trung niên thường không được ưu tiên trong các chính sách phúc lợi. Tuy nhiên, đây lại là giai đoạn cuộc sống tập trung nhiều biến cố nhất như nghỉ hưu, thất nghiệp, ly hôn hoặc mất người thân, khiến nguy cơ cô lập xã hội gia tăng nhanh chóng.

Bà Park So-eun, nghiên cứu viên của Viện Nghiên cứu Y tế và Xã hội Hàn Quốc, nhận định: "Rủi ro lớn nhất mà người trung niên đang phải đối mặt là sự bất ổn trên thị trường lao động và tình trạng thiếu hụt các mối quan hệ xã hội. Vì vậy, các chính sách việc làm không nên chỉ dừng lại ở mục tiêu duy trì tỷ lệ có việc làm mà cần hỗ trợ người lao động chuyển đổi nghề nghiệp và tái hòa nhập thị trường lao động."

Theo bà, trước độ tuổi nghỉ hưu theo quy định là 60, Nhà nước cần tạo điều kiện để người lao động phát huy tối đa kinh nghiệm nghề nghiệp, đồng thời xây dựng hệ thống hỗ trợ hiệu quả cho quá trình chuyển việc và tái tuyển dụng. Chỉ khi giải quyết đồng thời bài toán việc làm và các mối quan hệ xã hội, Hàn Quốc mới có thể giảm thiểu tình trạng cô lập ngày càng gia tăng trong nhóm dân số trung niên.