Vì sao trái phiếu chính phủ Việt Nam kỳ hạn 10 năm vẫn hút nhà đầu tư giữa làn sóng bán tháo toàn cầu?

Trong khi thị trường trái phiếu chính phủ tại nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới chịu áp lực bán tháo, trái phiếu chính phủ Việt Nam kỳ hạn 10 năm lại đang thu hút mạnh nhu cầu đầu tư. Lợi suất trái phiếu chính phủ Việt Nam cũng tăng, nhưng mức lợi suất cao hơn đang tạo sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư. Bên cạnh đó, tỷ lệ nắm giữ trái phiếu của nhà đầu tư nước ngoài rất thấp, khiến thị trường Việt Nam ít chịu tác động trực tiếp khi dòng vốn quốc tế rút khỏi các thị trường trái phiếu.

Theo Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và truyền thông địa phương, tuần trước Kho bạc Nhà nước Việt Nam tổ chức đấu thầu trái phiếu chính phủ với tổng khối lượng 33.000 tỷ đồng và huy động được hơn 27.000 tỷ đồng. Theo số liệu của S&I Ratings, đây là khối lượng trúng thầu lớn nhất từ trước đến nay.

Đáng chú ý, nhu cầu tập trung mạnh vào trái phiếu kỳ hạn 10 năm. Lượng đặt mua vượt mục tiêu phát hành ban đầu 20.000 tỷ đồng, khiến Kho bạc Nhà nước quyết định phát hành thêm 2.000 tỷ đồng ngay trong ngày. Trong khi đó, khối lượng trúng thầu đối với trái phiếu kỳ hạn 3 năm và 30 năm tương đối thấp. Điều này cho thấy nhu cầu đầu tư đang tập trung vào trái phiếu kỳ hạn 10 năm, được xem là kỳ hạn tham chiếu trên thị trường trái phiếu chính phủ Việt Nam.

◆ Lợi suất tăng giúp trái phiếu 10 năm hấp dẫn hơn

Lợi suất trái phiếu chính phủ tăng được xem là một trong những nguyên nhân chính khiến nhu cầu đầu tư cải thiện. Lợi suất phát hành gần đây của trái phiếu kỳ hạn 5 năm và 10 năm dao động khoảng 4,1~4,3%, cao hơn mức khoảng 4% hồi đầu năm.

Một đại diện của Yuanta Securities Vietnam (YSVN) cho biết lợi suất trái phiếu chính phủ gần đây đã tăng lên mức hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư, qua đó góp phần cải thiện kết quả đấu thầu. Ngoài ra, thanh khoản ngắn hạn của hệ thống ngân hàng cũng được cải thiện so với cuối tháng 8 và đầu tháng 9, tạo điều kiện để các ngân hàng tăng tỷ trọng đầu tư vào trái phiếu chính phủ.

◆ Nhu cầu trong nước là điểm tựa giữa lúc trái phiếu toàn cầu chịu áp lực bán

Diễn biến trên thị trường trái phiếu chính phủ Việt Nam có những điểm khác biệt so với các nền kinh tế phát triển lớn. Tại Nhật Bản, Anh, Đức và Mỹ, hoạt động bán trái phiếu chính phủ gia tăng gần đây trong bối cảnh lo ngại về gánh nặng tài khóa và lạm phát, kéo lợi suất trái phiếu tăng lên.

Về dài hạn, lợi suất trái phiếu chính phủ Việt Nam cũng có xu hướng tăng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia trong nước, những yếu tố thúc đẩy xu hướng này có sự khác biệt.

Đại diện bộ phận trái phiếu của Dragon Capital cho biết tại Việt Nam, các yếu tố như tốc độ tăng trưởng tín dụng cao, biến động tỷ giá, lượng phát hành trái phiếu chính phủ và thanh khoản trên thị trường liên ngân hàng đang đóng vai trò quan trọng. Trong khi đó, tại Mỹ và Nhật Bản, chính sách tài khóa và lạm phát có ảnh hưởng tương đối lớn hơn đến lợi suất trái phiếu.

Một đặc điểm đáng chú ý khác của thị trường trái phiếu chính phủ Việt Nam là tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài rất thấp. Tính đến cuối năm ngoái, các ngân hàng trong nước nắm khoảng 37,1% lượng trái phiếu chính phủ, trong khi Bảo hiểm xã hội Việt Nam và các công ty bảo hiểm chiếm 61,6%. Ngược lại, tỷ lệ nắm giữ của nhà đầu tư nước ngoài chỉ khoảng 0,1~0,15%.

Tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với nhiều thị trường lớn khác tại Đông Nam Á như Philippines (5%), Thái Lan (9,3%), Indonesia (12,8%) và Malaysia (34,2%). Do đó, thị trường trái phiếu Việt Nam có thể ít chịu tác động trực tiếp hơn khi nhà đầu tư nước ngoài rút vốn.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa thị trường trái phiếu Việt Nam hoàn toàn tách biệt khỏi thị trường tài chính quốc tế. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ, tỷ giá USD/đồng Việt Nam, điều kiện thanh khoản trong nước và những biến động của mặt bằng lãi suất toàn cầu vẫn có thể tác động gián tiếp đến thị trường.

◆ Nhu cầu đầu tư công tăng kéo theo nhu cầu phát hành trái phiếu

Việc Chính phủ Việt Nam đẩy mạnh đầu tư công được dự báo sẽ tiếp tục làm tăng nhu cầu phát hành trái phiếu. Kho bạc Nhà nước đặt mục tiêu huy động 500.000 tỷ đồng thông qua phát hành trái phiếu chính phủ trong năm nay, nhưng đến nay mới hoàn thành hơn 53% kế hoạch.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam vừa phải hoàn thành mục tiêu huy động vốn cả năm, vừa cần huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án đầu tư công.

Quy mô các đợt đấu thầu trái phiếu cũng đang tăng lên. Trước đây, khối lượng phát hành mỗi tuần thường ở mức 12.000-15.000 tỷ đồng, nhưng trong ba tuần liên tiếp gần đây đều vượt 20.000 tỷ đồng. Trong tuần này, một đợt đấu thầu trị giá 18.000 tỷ đồng dự kiến được tổ chức, trong đó trái phiếu kỳ hạn 10 năm chiếm 11.000 tỷ đồng.

Trái phiếu kỳ hạn 10 năm đang có sức hút tương đối lớn đối với cả Chính phủ và nhà đầu tư. Đối với Chính phủ, kỳ hạn này cho phép huy động một lượng vốn lớn đồng thời kéo dài thời gian đáo hạn. Với nhà đầu tư, trái phiếu 10 năm giúp tận dụng mức lợi suất đang tăng nhưng vẫn có thời hạn nắm giữ ngắn hơn so với trái phiếu kỳ hạn 15, 20 hoặc 30 năm. 
Nhu cầu vốn trung và dài hạn của Việt Nam cũng được đánh giá là lớn. Trong giai đoạn 2026~2030, khi đầu tư công tiếp tục được mở rộng, vai trò huy động vốn thông qua thị trường vốn, trong đó có trái phiếu chính phủ, được dự báo sẽ ngày càng quan trọng.

Đại diện YSVN cho rằng Việt Nam cần chuyển một phần nhu cầu vốn dài hạn sang thị trường vốn và trái phiếu chính phủ sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.

Tuy vậy, việc thu hút thêm nhà đầu tư nước ngoài vẫn là một bài toán cần giải quyết. Trái phiếu chính phủ Việt Nam chưa được đưa vào các chỉ số trái phiếu của các thị trường mới nổi lớn, trong khi xếp hạng tín nhiệm quốc gia vẫn chưa đạt mức đầu tư.

S&P Global Ratings và Fitch hiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam ở mức BB+, trong khi Moody’s xếp hạng Ba2.