Hàn Quốc - Nhật Bản nối lại ngoại giao con thoi nhưng bất đồng lịch sử vẫn là thách thức

Chính quyền Tổng thống Lee Jae-myung đang thúc đẩy cải thiện quan hệ với Nhật Bản thông qua việc khôi phục “ngoại giao con thoi”, nhưng những bất đồng về nhận thức lịch sử vẫn là một trong những vấn đề khó tháo gỡ.

Đặc biệt, những phát biểu trước đây của ông Lee Jae-myung khi còn là Chủ tịch đảng Dân chủ Hàn Quốc về chính sách đối ngoại với Nhật Bản của chính quyền Yoon Suk Yeol đang được nhắc lại, kéo theo những chỉ trích cho rằng lập trường của ông hiện nay có sự thiếu nhất quán.

Theo Yonhap và Kyodo ngày 14/9, Nhật Bản vừa phát hành một ấn phẩm giới thiệu các di sản thế giới trong nước nhân kỷ niệm 75 năm nước này gia nhập UNESCO. Tuy nhiên, khi giới thiệu “Các di sản của cuộc cách mạng công nghiệp Minh Trị” được UNESCO công nhận năm 2015 và mỏ Sado được công nhận năm 2024, ấn phẩm không đề cập đến những vấn đề lịch sử liên quan đến việc người Triều Tiên bị cưỡng bức huy động lao động tại các địa điểm này.

Trước và sau khi “Các di sản của cuộc cách mạng công nghiệp Minh Trị”, trong đó có đảo Hashima (Gunkanjima), được công nhận là di sản thế giới, Chính phủ Nhật Bản từng chính thức cam kết sẽ giải thích về việc cưỡng bức huy động người Triều Tiên trong thời kỳ Nhật Bản đô hộ bán đảo Triều Tiên. Tuy nhiên, phía Hàn Quốc cho rằng Nhật Bản chưa thực hiện đầy đủ cam kết này.

Sau khi mỏ Sado được công nhận là di sản thế giới, Hàn Quốc đã ba năm liên tiếp tổ chức lễ tưởng niệm các nạn nhân riêng với phía Nhật Bản.

Trong bài phát biểu nhân Ngày Giải phóng 15/8 vừa qua, Tổng thống Lee cho biết Hàn Quốc và Nhật Bản đã duy trì hoạt động “ngoại giao con thoi” trong một năm qua, qua đó xây dựng lòng tin và nền tảng hợp tác. Ông nhấn mạnh hai nước đã mở rộng hợp tác trong chuỗi cung ứng, năng lượng và các ngành công nghiệp công nghệ cao, đồng thời tăng cường giao lưu giữa các thế hệ tương lai.

Tổng thống Lee cũng cho rằng để những thành quả này tiếp tục được duy trì, điều quan trọng nhất là xây dựng lòng tin vững chắc giữa nhân dân hai nước. Theo ông, lòng tin phải bắt nguồn từ sự chân thành trong việc hiểu và đồng cảm với những tổn thương của đối phương.

Ông đồng thời nhắc đến những nạn nhân và gia đình nạn nhân vẫn đang phải sống với những tổn thương trong quá khứ, đồng thời dẫn lại Tuyên bố chung Kim Dae-jung - Obuchi năm 1998 như một ví dụ về nỗ lực nhìn thẳng vào quá khứ và cùng mở ra tương lai.

Những phát biểu này được xem là thông điệp của Seoul rằng quan hệ Hàn - Nhật muốn phát triển bền vững thì không thể né tránh các vấn đề lịch sử. Trong khi đó, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tiếp tục có những động thái liên quan đến đền Yasukuni. Gần đây, truyền thông Nhật Bản còn ghi nhận bà thực hiện một hình thức “viếng từ xa” tại một bãi đỗ xe cách đền khoảng 500 m, gây tranh luận.

Dù vậy, Seoul vẫn cần duy trì hợp tác với Tokyo, tách vấn đề lịch sử khỏi các lĩnh vực hợp tác thiết thực trong khuôn khổ chính sách đối ngoại thực dụng mà chính quyền Lee Jae-myung đề ra. Kinh tế và an ninh là những lĩnh vực mà hai nước khó có thể bỏ qua nhu cầu hợp tác.

Trong chính giới Hàn Quốc gần đây cũng xuất hiện những chỉ trích nhằm vào cách tiếp cận của Tổng thống Lee đối với Nhật Bản. Nghị sĩ Kim Seok-ki của đảng Quyền lực Nhân dân tại phiên chất vấn Chính phủ ở Quốc hội ngày 10/9 cho rằng quan hệ Hàn - Nhật đã được cải thiện đáng kể dưới thời Tổng thống Yoon Suk Yeol và chính quyền hiện nay đang tiếp tục nền tảng đó. Ông đặt câu hỏi vì sao trước đây ông Lee từng chỉ trích chính sách ngoại giao của chính quyền Yoon là “ngoại giao nhục nhã” và cáo buộc “bán nước”.

Bà Choi Eun-mi, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Chính sách Asan, nói với tờ Aju Economy ngày 14/9 rằng chính quyền Lee cần xây dựng kế hoạch theo từng giai đoạn có thể triển khai trong nhiệm kỳ. Theo bà, bên cạnh việc thiết lập quan hệ phù hợp với Nhật Bản, Chính phủ Hàn Quốc cần nỗ lực thúc đẩy những thay đổi trong lập trường của Tokyo để bảo đảm các lợi ích quốc gia mà Seoul theo đuổi.