Hàn Quốc và Nhật Bản cần hướng tới những vấn đề chung thay vì khác biệt

Hàn Quốc và Nhật Bản đang đứng trước thời điểm cần chú trọng nhiều hơn đến những vấn đề phải cùng nhau giải quyết thay vì chỉ nhìn vào những khác biệt giữa hai nước. Tỷ lệ sinh thấp, già hóa dân số, sự suy giảm của các địa phương, thiếu hụt nhân lực và tăng trưởng chậm đang trở thành những thách thức ngày càng giống nhau đối với cả hai nền kinh tế.

Cuộc họp đầu tiên của Ủy ban Trao đổi Hàn – Nhật về ứng phó với tỷ lệ sinh thấp, tổ chức ngày 30/8 tại Sendai (Nhật Bản), là một minh chứng rõ nét cho thực tế này. Giới kinh tế hai nước đang nhìn nhận vấn đề tỷ lệ sinh thấp không đơn thuần là một vấn đề phúc lợi xã hội, mà là thách thức mang tính cơ cấu, có thể quyết định tính bền vững của nền kinh tế và xã hội trong tương lai.

Đề xuất của Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc (KCCI) Choi Tae-won về việc nâng mức hợp tác Hàn – Nhật lên tầm “cộng đồng kinh tế” cũng đáng được chú ý.

Điểm cốt lõi là phải mở rộng không gian hoạt động của nền kinh tế trong thời đại dân số ngày càng thu hẹp. Hai nước cần kết nối thị trường, đồng thời tận dụng hiệu quả hơn công nghệ, nguồn vốn và nhân lực của nhau. Điều này cũng có nghĩa vấn đề tỷ lệ sinh thấp không thể chỉ được giải quyết bằng các chính sách khuyến khích sinh con, mà cần được tiếp cận từ góc độ kinh tế, đặc biệt là tăng trưởng và việc làm.

Thực tế tại Hàn Quốc và Nhật Bản có nhiều điểm tương đồng đáng kinh ngạc. Số trẻ được sinh ra ngày càng giảm trong khi dân số cao tuổi tăng nhanh. Nhiều người trẻ trì hoãn kết hôn và sinh con do chi phí nhà ở, giáo dục cao và việc làm thiếu ổn định. Tại các địa phương, dòng người trẻ rời đi cùng với sự thu hẹp của hoạt động công nghiệp đang khiến sức sống kinh tế - xã hội ngày càng suy giảm.

Đây là những vấn đề khó có thể giải quyết nếu mỗi nước chỉ hành động riêng lẻ. Một trong những giải pháp là mở rộng phạm vi hoạt động của thị trường và nhân lực. Khi thị trường ngày càng thu hẹp, càng cần kết nối các thị trường; khi thiếu nhân lực, càng phải mở rộng cơ hội để nhân tài có thể di chuyển và làm việc ở nhiều nơi hơn.

Hàn Quốc và Nhật Bản có nhiều lĩnh vực có thể tăng cường hợp tác, từ chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), pin, robot, năng lượng và chuỗi cung ứng cho tới trao đổi nhân lực và ứng phó với tình trạng suy giảm dân số tại các địa phương.
Hàn Quốc có thế mạnh về sản xuất và công nghệ thông tin, trong khi Nhật Bản sở hữu năng lực cạnh tranh mạnh về vật liệu, linh kiện, thiết bị, công nghệ nền tảng và robot. Nếu kết nối được những thế mạnh này, hai nước có thể tạo thêm những ngành kinh doanh mới cũng như cơ hội việc làm.

Đặc biệt, cần giảm các rào cản đối với việc trao đổi nhân lực. Thanh niên Hàn Quốc cần có thêm cơ hội học tập và làm việc tại Nhật Bản, trong khi thanh niên Nhật Bản cũng có thể tìm kiếm những cơ hội mới tại Hàn Quốc. Hai nước cần cải thiện các quy định về thị thực, công nhận bằng cấp và điều kiện việc làm, đồng thời mở rộng các dự án chung giữa trường đại học, doanh nghiệp và viện nghiên cứu.

Đối với các doanh nghiệp đang thiếu nhân lực, điều này có thể tạo ra một nguồn nhân lực mới. Với người trẻ, thị trường việc làm cũng sẽ được mở rộng vượt ra ngoài phạm vi quốc gia.

Các địa phương cũng cần trở thành một trọng tâm hợp tác quan trọng. Hàn Quốc và Nhật Bản đều đang phải đối mặt với tình trạng dân số địa phương suy giảm và hoạt động công nghiệp thu hẹp. Chính quyền địa phương, trường đại học và doanh nghiệp hai nước có thể cùng xây dựng những mô hình phát triển ngành công nghiệp đặc thù của từng khu vực và tạo việc làm cho người trẻ.

Tăng cường hợp tác không có nghĩa là bỏ qua những vấn đề lịch sử. Những nguyên tắc liên quan đến lịch sử vẫn cần được tôn trọng. Tuy nhiên, việc nhìn nhận mọi vấn đề chỉ dưới lăng kính của những xung đột trong quá khứ cũng không phải là cách tiếp cận phù hợp cho tương lai. Hai nước hoàn toàn có thể vừa ghi nhớ quá khứ, vừa hợp tác vì tương lai.

Thời gian để Hàn Quốc và Nhật Bản vượt qua tình trạng “cùng chung căn bệnh” không còn nhiều. Hậu quả của tỷ lệ sinh thấp có thể chỉ bộc lộ rõ sau hàng chục năm, nhưng thời điểm bắt đầu ứng phó lại chính là hiện tại. Nếu tốc độ cải cách thể chế và chuyển đổi công nghiệp chậm hơn tốc độ suy giảm dân số, gánh nặng đối với cả hai nước chắc chắn sẽ ngày càng lớn.

Quan hệ Hàn – Nhật cũng cần một “ngữ pháp” mới. Thay vì chỉ dừng lại ở những khác biệt trong quá khứ, hai nước cần tìm kiếm những điểm tương đồng hướng tới tương lai. Các chính phủ và giới kinh tế Hàn Quốc, Nhật Bản cần chủ động hơn nữa để biến thách thức chung mang tên tỷ lệ sinh thấp thành một điểm khởi đầu mới cho hợp tác kinh tế giữa hai nước.