"Không có tiền thì khó kết hôn" – Vì sao người trẻ Việt Nam ngày càng trì hoãn hôn nhân?

Ngày càng nhiều người trẻ tại Việt Nam lựa chọn kết hôn muộn. Số người độc thân đã lên khoảng 20 triệu, trong khi độ tuổi kết hôn lần đầu bình quân tăng lên 27,3 tuổi. Đằng sau xu hướng này là nhiều nguyên nhân đan xen, từ áp lực kinh tế, việc làm, nhà ở, chi phí nuôi con đến sự thay đổi trong quan niệm về gia đình và hôn nhân.

Hôn nhân đang dần không còn được xem là việc “đến tuổi thì phải làm”, mà trở thành một lựa chọn chỉ được đưa ra khi mỗi người cảm thấy mình đã sẵn sàng.

Theo tổng hợp các thông tin từ báo chí địa phương như VnExpress và Lao Động, đến cuối năm 2024, Việt Nam có khoảng 20 triệu người độc thân, tương đương khoảng 20% dân số 100 triệu người.

Độ tuổi kết hôn lần đầu bình quân cũng tăng đáng kể. Năm 1999, người Việt kết hôn lần đầu ở độ tuổi trung bình 24,1; đến năm 2019 tăng lên 25,2 và đến năm 2024 đạt 27,3 tuổi. Tại một số địa phương, tuổi kết hôn lần đầu bình quân thậm chí đã vượt 30.

◆ Hôn nhân muộn, ưu tiên “ổn định rồi mới cưới”

Việc kết hôn ngày càng muộn không thể chỉ được giải thích bằng sự thay đổi trong lựa chọn cá nhân. Các nhà xã hội học cho rằng người trẻ Việt Nam hiện phải giải quyết nhiều bài toán trước khi bước vào hôn nhân, từ học tập, tìm việc, ổn định thu nhập đến mua hoặc thuê nhà.

Nói cách khác, hôn nhân đang không còn được xem là điểm khởi đầu của cuộc sống trưởng thành. Thay vào đó, nhiều người muốn hoàn thành một số mục tiêu nhất định rồi mới tính đến chuyện lập gia đình.

Một người đàn ông ở độ tuổi 30 sống tại Hà Nội là ví dụ cho sự thay đổi này. Anh cho biết mỗi lần liên hệ với một người phụ nữ được dịch vụ mai mối giới thiệu hoặc những người phản hồi hồ sơ cá nhân trên các nền tảng hẹn hò, anh có thể mất gần 2 giờ để gửi email trao đổi.

Trong 5 năm qua, anh đã 6 lần đăng hồ sơ cá nhân trên các nền tảng hẹn hò và thậm chí từng sử dụng dịch vụ của các công ty môi giới hôn nhân có trả phí. Anh cũng từng bị một tổ chức lừa đảo nhắm vào những người đàn ông độc thân lừa mất tiền.

Dù chủ động liên hệ với nhiều người cùng lúc để tăng cơ hội tìm được bạn đời, anh thừa nhận rằng việc tiến tới một cuộc hôn nhân thực sự vẫn không hề dễ dàng.

Theo các chuyên gia, những khó khăn này phản ánh sự thay đổi nhanh chóng của xã hội Việt Nam trong quá trình hiện đại hóa.

Giáo sư Ngô Thị Phương Lan, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, cho rằng áp lực cạnh tranh ngày càng lớn cùng chi phí sinh hoạt cao khiến người trẻ khó có thể cùng lúc gánh vác quá nhiều trách nhiệm.

Bà nhận định việc kết hôn muộn không có nghĩa người trẻ trở nên quá khắt khe trong việc lựa chọn bạn đời. Đây là cách họ thích nghi với những điều kiện kinh tế và xã hội mới.
 
◆ Không chỉ cần tiền, người trẻ còn muốn “sẵn sàng về tâm lý”

Bên cạnh điều kiện kinh tế, sự chuẩn bị về tâm lý cũng ngày càng được xem là yếu tố quan trọng trước khi kết hôn.
Một phụ nữ ở độ tuổi 20 sống tại Ninh Bình cho biết cô muốn kết hôn sau khi đã chuẩn bị đầy đủ cả về kinh tế lẫn tinh thần. Cô dự định kết hôn vào khoảng tuổi 30 và cho rằng một người không chỉ cần chuẩn bị tâm thế trở thành vợ mà còn phải biết cách giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống vợ chồng và chuẩn bị cho vai trò làm mẹ.

Chuyên gia tư vấn tâm lý Nguyễn Hoàng Anh cho rằng xu hướng kết hôn muộn là kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc tác động.

Theo ông, so với thế hệ trước, người trẻ ngày nay có nhiều cơ hội hơn để học tập, phát triển nghề nghiệp và tích lũy trải nghiệm sống. Vì vậy, họ ngày càng coi hôn nhân là một lựa chọn thay vì một nghĩa vụ bắt buộc.

Nếu trước đây kết hôn gần như được xem là một cột mốc tất yếu của cuộc đời, thì hiện nay nhiều người muốn tìm được người thực sự phù hợp thay vì kết hôn chỉ vì đã đến tuổi.

◆ “Không có tiền thì khó lập gia đình” – tranh luận trái chiều trên mạng

Trên mạng xã hội, những cuộc tranh luận về việc người trẻ trì hoãn hôn nhân cũng chủ yếu xoay quanh áp lực kinh tế.
Một số người cho rằng nếu không có tài sản hoặc nền tảng kinh tế ổn định thì tốt hơn hết không nên vội lập gia đình. Theo quan điểm này, sau khi kết hôn, áp lực tiền bạc và chi phí nuôi con có thể khiến vợ chồng thường xuyên xảy ra mâu thuẫn và căng thẳng.

Đặc biệt, khi con cái ra đời, những khoản chi phí sinh hoạt ngày càng tăng có thể trở thành nguồn gốc của xung đột trong gia đình.

Tuy nhiên, cũng có những người phản bác quan điểm cho rằng phải có điều kiện kinh tế đầy đủ mới có thể kết hôn.
Một độc giả cho biết mình kết hôn năm 36 tuổi khi cả hai vợ chồng đều không có nhiều tài sản. Sau đó, họ mua được nhà ngay trong năm kết hôn và đón con đầu lòng vào năm tiếp theo. Theo người này, không thể chỉ dựa vào điều kiện kinh tế để quyết định một cuộc hôn nhân có khả thi hay không.

Một số người khác lại cho rằng chính kỳ vọng của gia đình và người thân đôi khi khiến việc kết hôn trở nên khó khăn hơn.

Một độc giả kể rằng khi anh trai mình quen một cô gái trẻ, gia đình phản đối vì cho rằng cô còn quá trẻ và chưa có nghề nghiệp ổn định. Sau đó, khi anh trai quen một phụ nữ từng ly hôn, gia đình tiếp tục phản đối vì cho rằng hai người không phù hợp.

Cuối cùng, người anh vẫn sống độc thân. Đến khi gia đình muốn tích cực mai mối, chính anh lại không còn mấy quan tâm đến chuyện kết hôn.

◆ Không chỉ là câu chuyện của riêng Việt Nam

Một số ý kiến cho rằng xu hướng kết hôn muộn không phải hiện tượng riêng của Việt Nam mà đang diễn ra tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Theo cách nhìn này, việc tuổi kết hôn ngày càng tăng nên được xem xét trong bối cảnh những thay đổi sâu rộng của xã hội, thay vì chỉ quy về lựa chọn hoặc trách nhiệm của từng cá nhân.

Giáo sư Yeung Jun Jin, thuộc Trung tâm Nghiên cứu Gia đình và Dân số của Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng xu hướng trì hoãn hôn nhân tại Việt Nam có thể được lý giải bằng quá trình “hiện đại hóa nén” – tức những thay đổi kinh tế và xã hội diễn ra với tốc độ rất nhanh trong thời gian tương đối ngắn.

Theo ông, mặc dù kinh tế và xã hội thay đổi nhanh chóng, những kỳ vọng truyền thống về việc phụ nữ phải đảm nhận phần lớn công việc chăm sóc gia đình vẫn còn tồn tại.

Khi phụ nữ ngày càng độc lập về kinh tế, hôn nhân trở thành một lựa chọn thay vì sự bắt buộc. Nếu họ cảm thấy phải đánh đổi quá nhiều cơ hội về sự nghiệp và phát triển bản thân để trở thành vợ, trở thành mẹ, họ sẽ cân nhắc hôn nhân thận trọng hơn.

Ông cũng chỉ ra rằng giá nhà tăng cao và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về việc “nuôi dạy con hoàn hảo” đang tạo ra sự phân hóa trong giới trẻ: một nhóm muốn kết hôn nhưng không đủ khả năng tài chính, trong khi nhóm khác chủ động lựa chọn không kết hôn.

◆ Giải pháp không chỉ nằm ở việc khuyên người trẻ kết hôn

Các chuyên gia cho rằng việc liên tục khuyến khích người trẻ kết hôn sẽ khó làm thay đổi xu hướng nếu những áp lực kinh tế và xã hội vẫn còn nguyên.

Thay vì đổ trách nhiệm lên cá nhân, cần xây dựng một môi trường giúp giảm gánh nặng của hôn nhân và việc nuôi dạy con cái.

Giáo sư Yeung Jun Jin đề xuất tăng cường các chính sách hỗ trợ nhà ở, bảo đảm cơ hội việc làm bình đẳng, mở rộng hình thức làm việc linh hoạt, củng cố chính sách nghỉ thai sản và phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ em.
Trong khi đó, giáo sư Ngô Thị Phương Lan cảnh báo rằng cũng không nên để quan niệm “phải ổn định hoàn toàn mới được kết hôn” trở thành một tiêu chuẩn quá cứng nhắc.

Theo bà, sự ổn định không nhất thiết phải có sẵn trước hôn nhân. Trong nhiều trường hợp, hai người có thể cùng nhau xây dựng cuộc sống ổn định sau khi trở thành vợ chồng.

Nhìn rộng hơn, sự thay đổi trong quan niệm về hôn nhân của người trẻ Việt Nam đang phản ánh một chuyển biến lớn hơn của xã hội: từ “kết hôn vì đến tuổi” sang “kết hôn khi đã sẵn sàng”.

Và để những người trẻ có thể đưa ra lựa chọn đó một cách tự tin, điều xã hội cần làm không chỉ là hỏi “Bao giờ kết hôn?”, mà còn phải tìm cách khiến việc kết hôn, sinh con và xây dựng gia đình trở thành một lựa chọn có thể thực hiện được trong thực tế.