Giá trị xuất nhập khẩu của Việt Nam đã lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD (khoảng 1.333 triệu tỷ đồng). Sự mở rộng của ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm điện tử tăng mạnh, tuy nhiên, sự phụ thuộc vào bán dẫn và linh kiện điện tử từ Hàn Quốc cũng đang gia tăng. Đặc biệt, thâm hụt thương mại với Hàn Quốc đang gia tăng, đặt ra thách thức phải kết nối sự bùng nổ xuất khẩu với việc mở rộng giá trị gia tăng trong ngành công nghiệp trong nước.
Theo Bộ Công Thương Việt Nam, trong 10 tháng đầu năm nay, tổng giá trị xuất nhập khẩu ước đạt 1.0106 tỷ USD (khoảng 1.345 triệu tỷ đồng), tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, giá trị xuất khẩu đạt 499 tỷ USD (khoảng 666 triệu tỷ đồng), tăng 27,4%, và tổng giá trị thương mại trong tháng 10 đạt 122,2 tỷ USD (khoảng 136 triệu tỷ đồng), tăng 47,6% so với cùng tháng năm trước.
Ngành công nghiệp chủ lực thúc đẩy sự mở rộng thương mại của Việt Nam là sản phẩm điện tử. Tính đến ngày 15 tháng trước, tổng giá trị xuất khẩu của máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cùng với điện thoại và linh kiện điện thoại đạt 189,65 tỷ USD, chiếm khoảng 40% tổng giá trị xuất khẩu. Đặc biệt, xuất khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã tăng 65% so với cùng kỳ năm trước, đạt 135,3 tỷ USD.
Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi việc mở rộng đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI toàn cầu. Nhu cầu về trung tâm dữ liệu và thiết bị tính toán AI gia tăng đã góp phần vào hoạt động sản xuất của các tập đoàn toàn cầu như Samsung, LG, Intel, Foxconn và Canon tại Việt Nam.
Tuy nhiên, trái ngược với thành tích xuất khẩu, ngành công nghiệp điện tử lại ghi nhận thâm hụt thương mại. Tính đến ngày 15 tháng trước, giá trị nhập khẩu của máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cùng với điện thoại và linh kiện điện thoại đạt 209,7 tỷ USD, cao hơn khoảng 20 tỷ USD so với giá trị xuất khẩu.
Riêng trong lĩnh vực máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, thâm hụt lên tới 65,69 tỷ USD. Mặc dù lĩnh vực linh kiện điện thoại có thặng dư 45,67 tỷ USD, nhưng không đủ để bù đắp cho thâm hụt toàn ngành điện tử.
Đặc biệt, sự gia tăng giá bán dẫn đã ảnh hưởng lớn đến sự gia tăng giá trị nhập khẩu. Bộ Công Thương phân tích rằng một số loại bán dẫn đã tăng giá từ 300% đến 500%, dẫn đến gánh nặng nhập khẩu gia tăng. Các doanh nghiệp cũng đã tăng cường dự trữ nguyên liệu và linh kiện để chuẩn bị cho sự không chắc chắn của chuỗi cung ứng, điều này cũng được xem là một yếu tố gia tăng nhập khẩu.
Đặc biệt, sự phụ thuộc vào linh kiện điện tử trong thương mại với Hàn Quốc đã trở nên rõ ràng. Theo cơ quan hải quan Việt Nam, trong 9 tháng đầu năm nay, giá trị nhập khẩu từ Hàn Quốc đạt 69,3 tỷ USD, tăng 55,9% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, giá trị xuất khẩu sang Hàn Quốc chỉ đạt 25,58 tỷ USD, tăng 19,7%. Do đó, thâm hụt thương mại của Việt Nam với Hàn Quốc ước tính khoảng 43,7 tỷ USD. Trong cùng thời gian, tổng giá trị thương mại giữa hai nước đạt khoảng 94,9 tỷ USD.
Trong số hàng hóa nhập khẩu từ Hàn Quốc, mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất là máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, đạt 50,6 tỷ USD, tương đương khoảng 73% tổng giá trị nhập khẩu từ Hàn Quốc. Ngược lại, giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Hàn Quốc trong cùng mặt hàng này chỉ đạt 7,25 tỷ USD, tức là nhập khẩu gấp khoảng 7 lần.
Sự bùng nổ xuất khẩu bán dẫn trong nước cũng liên quan đến xu hướng thương mại này. Theo số liệu được Bộ Công Thương công bố, tổng giá trị xuất khẩu trong tháng 10 đạt 115,28 tỷ USD, tăng 93,7% so với cùng tháng năm trước. Trong đó, xuất khẩu bán dẫn đạt 56,44 tỷ USD, tăng 259,4%, chiếm 48,9% tổng giá trị xuất khẩu. Nhu cầu về ổ cứng thể rắn (SSD) cho máy chủ cũng đã thúc đẩy xuất khẩu máy tính tăng 496,6%.
Xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam cũng đang có xu hướng tăng. Theo số liệu tạm thời được công bố bởi Tổng cục Hải quan vào ngày 21 tháng trước, giá trị xuất khẩu sang Việt Nam trong khoảng thời gian từ ngày 1 đến 20 tháng 10 đạt 5,01 tỷ USD, tăng 74,6% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, thâm hụt thương mại tổng thể của Việt Nam gần đây đã có sự cải thiện. Trong tháng trước, Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại khoảng 6,8 tỷ USD, duy trì thặng dư trong hai tháng liên tiếp. Do đó, thâm hụt thương mại tích lũy từ cuối tháng 9 là 19,42 tỷ USD đã giảm xuống còn khoảng 12,7 tỷ USD vào cuối tháng 10.
Trong nước, có nhiều ý kiến cho rằng cần xem xét mức độ kết nối giữa sự gia tăng xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế thực tế. Tại cuộc thảo luận về các vấn đề kinh tế - xã hội của Quốc hội khóa 16 diễn ra vào ngày 31 tháng trước, đại biểu Lê Hữu Chí nhấn mạnh rằng "để đạt được tỷ lệ tăng trưởng trên 10% vào năm 2027, việc cải thiện năng suất và giá trị gia tăng trong nước quan trọng hơn là chỉ đơn giản mở rộng đầu tư".
Nguyễn Quốc Việt, trưởng nhóm nghiên cứu kinh tế vĩ mô của Trường Đại học Quốc gia Việt Nam, cũng đã chỉ ra trong cuộc phỏng vấn với báo Công an Nhân dân vào ngày 31 tháng trước rằng "dù xuất khẩu tăng, nếu vẫn phải nhập khẩu nguyên liệu và linh kiện chính, giá trị gia tăng còn lại trong nước sẽ bị hạn chế".
Điều này chứng tỏ rằng mặc dù Việt Nam đã bước vào kỷ nguyên thương mại 1.000 tỷ USD, nhưng cấu trúc phụ thuộc vào nhập khẩu trong ngành công nghiệp điện tử vẫn còn rõ rệt. Các công ty nước ngoài đang dẫn dắt sự mở rộng xuất khẩu, trong khi sản xuất và tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế.
Do đó, việc chuyển đổi từ cơ cấu kinh tế trước đây chủ yếu dựa vào ngành dệt may sang ngành công nghiệp công nghệ cao đang trở thành ưu tiên hàng đầu.
Tiến sĩ Việt nhấn mạnh rằng "để đạt được tăng trưởng bền vững, việc tăng cường năng lực của các doanh nghiệp trong nước là quan trọng hơn là phụ thuộc quá nhiều vào đầu tư trực tiếp nước ngoài và nhu cầu từ thị trường nước ngoài". Vì vậy, Việt Nam cần nâng cao năng lực công nghệ và sản xuất của các doanh nghiệp trong nước, giảm tỷ lệ nhập khẩu, bên cạnh việc mở rộng quy mô xuất khẩu, để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai chữ số.
* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.