Hồ Chí Minh đối mặt với tình trạng ngập lụt nghiêm trọng do đô thị hóa, sụt lún và triều cường

Vấn đề ngập lụt tại thành phố Hồ Chí Minh, thành phố lớn nhất Việt Nam, đang trở thành một cuộc khủng hoảng đô thị phức tạp do sự kết hợp của mưa lớn, triều cường, sụt lún và đô thị hóa nhanh chóng. Các chuyên gia cảnh báo rằng việc chỉ mở rộng hệ thống thoát nước hoặc nâng cao nền đất ở một số khu vực có thể gây ra ngập lụt ở các khu vực lân cận, do đó cần phải quản lý dòng chảy nước và sự thay đổi bề mặt đất một cách đồng bộ trên toàn thành phố.

Ngày 30 tháng 9, theo thông tin từ các phương tiện truyền thông địa phương như báo Thanh Niên, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hồ Chí Minh (HCMUNRE) đã tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề "Sụt lún và ngập lụt tại Hồ Chí Minh và các giải pháp thích ứng" với sự tham gia của các chuyên gia trong và ngoài nước.

Các chuyên gia tham dự hội thảo đã phân tích rằng sụt lún, triều cường và sự phát triển đô thị không có hệ thống là những nguyên nhân chính làm gia tăng thiệt hại do ngập lụt. Họ nhấn mạnh rằng cần phải chuyển từ phương pháp xử lý từng khu vực sau khi ngập lụt sang một hệ thống quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu kết hợp giữa quan sát liên tục và dự đoán sớm.

Trước đó, hệ thống thoát nước của Hồ Chí Minh đã bộc lộ những hạn chế trong việc xử lý lượng mưa lớn. Kể từ giữa tháng 9, một số khu vực đã ghi nhận lượng mưa vượt quá 100mm đến 150mm chỉ trong 2-3 giờ. Đặc biệt, lượng mưa lớn đã vượt quá khả năng xử lý của hệ thống thoát nước hiện tại, trong khi mực nước tại các trạm quan trắc sông Sài Gòn Phú An và kênh Đông Điền cũng đã tăng lên từ 1,62 đến 1,67m, dẫn đến hiện tượng nước thải tràn ngược.

Phạm vi ngập lụt cũng rất rộng. Theo khảo sát của Sở Xây dựng thành phố Hồ Chí Minh, có 159 khu vực bị ngập trong thời gian mưa lớn hoặc triều cường. Chính quyền thành phố đã chọn 31 khu vực là những nơi cần tập trung ứng phó, nơi mà mưa lớn và mực nước triều cao cùng ảnh hưởng đến.

Một yếu tố khác làm gia tăng nguy cơ ngập lụt là tình trạng sụt lún liên tục. Nhóm nghiên cứu do Phó giáo sư Lê Trung Chấn thuộc HCMUNRE dẫn đầu đã phân tích sự thay đổi bề mặt đất tại Hồ Chí Minh từ năm 2015 đến 2025 và phát hiện rằng nhiều khu vực, vốn trước đây không có sụt lún, đã giảm trung bình khoảng 2-5cm mỗi năm. Tại một số điểm, mức sụt lún hàng năm lên tới 7-8cm.

Tại các khu vực thấp khác nhau, tình trạng ngập lụt cũng có sự khác biệt tùy thuộc vào quy hoạch đô thị, trong đó khu vực Phú Mỹ Hưng tương đối ít bị thiệt hại. Phó giáo sư Chấn cho biết, sự khác biệt này là do Phú Mỹ Hưng đã được thiết kế không gian với sự cân nhắc đến địa hình thấp và dòng chảy nước từ giai đoạn đầu phát triển. Số lượng tòa nhà cao tầng không nhiều, do đó áp lực sụt lún tương đối nhỏ, và các hồ và kênh rạch hiện có cũng được bảo tồn phần lớn, tạo ra không gian cho việc lưu trữ và thoát nước.

Tiến sĩ Tìm Quốc Tuấn, Trưởng khoa Địa chất và Khoáng sản của HCMUNRE, cũng lưu ý rằng Phú Mỹ Hưng từng là một vùng đất thấp có khả năng lưu trữ nước. Trong quá khứ, mực nước triều trung bình là 1,35m, trong khi tiêu chuẩn xây dựng của khu vực này được đặt ở mức 2m. Hiện tại, mực nước triều đã tăng lên khoảng 1,7m, với mức cao nhất đạt 1,8m.

Tuy nhiên, các biện pháp bảo vệ một khu vực có thể làm gia tăng nguy cơ ngập lụt ở các khu vực lân cận. Tiến sĩ Tuấn cho biết: "Nếu nâng cao nền đất của một khu vực để ngăn ngừa ngập lụt, nước sẽ chảy sang nơi khác, gây ra ngập lụt cục bộ." Ông phân tích rằng nếu tình trạng sụt lún và mực nước triều tiếp tục diễn ra, một số khu vực tại Phú Mỹ Hưng hiện đang tương đối an toàn cũng có thể đối mặt với nguy cơ ngập lụt.

Sở Xây dựng thành phố Hồ Chí Minh cũng đã thừa nhận những hạn chế của phương pháp ứng phó hiện tại. Trong thời gian qua, họ đã tập trung vào việc "loại bỏ từng điểm ngập lụt", trong khi đầu tư cho quản lý rủi ro tổng thể và kết nối giữa các cơ sở hạ tầng và hệ thống thu nước chưa đủ. Việc bê tông hóa nhanh chóng và lấp các ao hồ cũng đã làm giảm khả năng hấp thụ nước mưa tự nhiên, gia tăng áp lực ngập lụt.

Tình trạng ngập lụt không chỉ xảy ra ở Hồ Chí Minh mà còn lan rộng ra Hà Nội, Đà Lạt, Phú Quốc và đồng bằng sông Cửu Long. Tại Đà Lạt, đường phố trung tâm bị ngập lụt và xuất hiện các vết nứt dài tới 50m trên đèo Mimosa, trong khi tại Lâm Đồng, hơn 7.200 hecta đất nông nghiệp bị ngập.

Tại Phú Quốc, lượng mưa vượt quá 120mm đã khiến một số tuyến đường chính bị ngập, với mực nước tăng từ 0,5m đến trên 1m. Chính quyền địa phương cho rằng sự phát triển hạ tầng và du lịch nhanh chóng đã làm thay đổi địa hình tự nhiên, trong khi hệ thống thoát nước chưa được đầu tư đầy đủ. Các con sông và kênh rạch chính kết nối với biển đã bị lấp hoặc bị chặn bởi các công trình xây dựng và rác thải, gây cản trở việc thoát nước.

Trong khi đó, vấn đề ngập lụt tại Hồ Chí Minh không thể chỉ giải quyết bằng cách xả nước ở một khu vực hoặc nâng cao nền đất. Với sự kết hợp của mưa lớn, triều cường, sụt lún và sự giảm không gian lưu trữ tự nhiên, việc chuyển từ xử lý sau ngập lụt tại các điểm cụ thể sang một hệ thống quản lý rủi ro dự đoán dòng chảy nước và sự thay đổi bề mặt đất trên toàn thành phố là nhiệm vụ quan trọng còn lại.
 

* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.

• #đô thị hóa
• #sụt lún
• #ngập lụt Hồ Chí Minh