Thượng đỉnh Mỹ - Trung - Nga bên lề APEC: Vấn đề Triều Tiên có được đưa ra bàn thảo?

Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là muốn thúc đẩy thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân với Trung Quốc và Nga, đồng thời có thể đề nghị hai nước này hỗ trợ nối lại đối thoại Mỹ - Triều Tiên.

Theo báo New York Post ngày 13/11, lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga dự kiến tổ chức cuộc gặp ba bên vào ngày 19/11 (giờ địa phương), nhân dịp Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Dẫn lời một quan chức Nhà Trắng, tờ báo cho biết vấn đề Triều Tiên có thể được đưa ra thảo luận tại cuộc gặp.

Nếu diễn ra, đây sẽ là cuộc gặp thượng đỉnh ba bên chưa từng có tiền lệ trong lịch sử ngoại giao hiện đại. Một số ý kiến thậm chí so sánh sự kiện này với Hội nghị Yalta cuối Thế chiến II, khi lãnh đạo Mỹ, Anh và Liên Xô bàn về trật tự thế giới sau chiến tranh.

APEC năm nay diễn ra trong hai ngày 18 và 19/11 tại thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc. Tuy nhiên, lịch trình cụ thể của cuộc gặp giữa lãnh đạo ba nước vẫn chưa được công bố chính thức.

Theo New York Post, chương trình nghị sự nhiều khả năng tập trung vào việc xây dựng một thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân. Ngoài ra, cuộc chiến tại Iran và vấn đề Triều Tiên cũng có thể được đề cập.

Tổng thống Trump nhiều lần bày tỏ mong muốn sử dụng cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin để thúc đẩy đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân. Sau cuộc điện đàm gần đây giữa Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, Bộ Ngoại giao Mỹ cũng cho biết hai bên nhất trí về tầm quan trọng của những cuộc thảo luận thực chất ở cấp lãnh đạo nhằm thúc đẩy các mục tiêu như hòa bình và phi hạt nhân hóa.

Mối quan tâm trước mắt của Washington được cho là xây dựng một thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân có sự tham gia của cả ba nước. Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) giữa Mỹ và Nga đã hết hiệu lực từ tháng 2 năm nay, trong khi hiện chưa có thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân nào bao gồm cả Trung Quốc.

Nếu đạt được đồng thuận về vấn đề này, đây sẽ là thành tựu ngoại giao đáng kể đối với ông Trump, nhất là trong bối cảnh vị thế chính trị trong nước của ông bị thu hẹp sau thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Một thỏa thuận mang tầm quốc tế như vậy cũng sẽ là kết quả mà Tổng thống Mỹ có thể quảng bá rộng rãi.

Tuy nhiên, mục tiêu của ba bên không hoàn toàn trùng khớp. Tổng thống Putin được cho là muốn tận dụng cuộc gặp để thảo luận về việc chấm dứt chiến tranh tại Ukraine. Trong khi đó, Trung Quốc không mặn mà với một thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân có sự tham gia của mình, với lý do quy mô kho vũ khí hạt nhân của nước này vẫn còn cách xa Mỹ và Nga.

◆ Triều Tiên có thể trở thành chủ đề nhạy cảm

Khả năng vấn đề Triều Tiên được đưa ra tại cuộc gặp cũng thu hút sự chú ý, nhất là khi Tổng thống Trump đang tìm cách nối lại đối thoại với Bình Nhưỡng. Ông từng công khai bày tỏ mong muốn gặp nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un ngay trong năm nay.

Giới quan sát cho rằng nếu cuộc gặp ba bên diễn ra, ông Trump có thể đề nghị ông Tập Cận Bình và ông Putin hỗ trợ nối lại đối thoại Mỹ - Triều, đồng thời kiềm chế các hành động khiêu khích quân sự của Bình Nhưỡng. Tuy nhiên, việc một quan chức Nhà Trắng mới chỉ đề cập đến khả năng thảo luận vấn đề Triều Tiên cho thấy đây có thể vẫn là mong muốn từ phía Mỹ, chứ chưa phải nội dung đã được ba nước thống nhất.

Washington cũng có thể muốn hạn chế sự gắn kết quân sự ngày càng sâu sắc giữa Triều Tiên và Nga. Việc Bình Nhưỡng đưa quân tham gia cuộc chiến tại Ukraine và tăng cường hợp tác quân sự với Moscow đã làm giảm động lực để Triều Tiên đối thoại với Mỹ.

Dù Tổng thống Trump đề cập đến mục tiêu phi hạt nhân hóa trong các cuộc thảo luận giữa ba cường quốc, vẫn chưa rõ liệu ông có chính thức đặt vấn đề này với Triều Tiên hay không. Bình Nhưỡng nhiều lần tuyên bố không chấp nhận đàm phán phi hạt nhân hóa. Bản thân ông Trump cũng từng né tránh câu hỏi liệu phi hạt nhân hóa có phải mục tiêu của đối thoại Mỹ - Triều hay không, khi trả lời rằng ông không muốn đề cập đến vấn đề đó.

Lợi ích của Trung Quốc và Nga đối với Triều Tiên cũng không hoàn toàn giống nhau. Tháng 9 năm ngoái, ông Tập Cận Bình, ông Putin và ông Kim Jong Un cùng xuất hiện trên lễ đài tại Quảng trường Thiên An Môn ở Bắc Kinh, thể hiện sự đoàn kết giữa ba nước trong lập trường đối đầu với Mỹ. Tuy nhiên, trong tuyên bố chung sau cuộc gặp thượng đỉnh Trung - Nga hồi tháng 5 năm nay, hai bên chỉ nêu lập trường phản đối các lệnh trừng phạt nhằm vào Triều Tiên, không đề cập đến mục tiêu phi hạt nhân hóa nước này.

Mặt khác, việc Nga ngày càng thắt chặt quan hệ với Triều Tiên cũng có thể khiến Bắc Kinh lo ngại. Chương trình phát triển vũ khí hạt nhân của Bình Nhưỡng tiếp tục làm gia tăng căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên, ảnh hưởng đến môi trường an ninh khu vực mà Trung Quốc cũng phải quan tâm.

Vì vậy, nếu cuộc gặp ba bên được tổ chức, vấn đề Triều Tiên có thể trở thành chủ đề khó tìm được tiếng nói chung giữa ba cường quốc. Chính phủ Hàn Quốc cũng đang theo dõi sát khả năng lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga thảo luận về bán đảo Triều Tiên, bởi kết quả có thể tác động đáng kể đến tình hình an ninh khu vực.

Ngoài vấn đề hạt nhân và Triều Tiên, ba nhà lãnh đạo cũng có thể trao đổi về cách chấm dứt chiến tranh tại Ukraine và xung đột ở Iran. Trong bối cảnh ông Trump có dấu hiệu chuyển sang chủ trương gây sức ép kinh tế nhằm làm suy yếu Iran, thay vì tiếp tục tìm kiếm thỏa thuận với Tehran, Washington có thể đề nghị Bắc Kinh và Moscow tăng cường hợp tác trong vấn đề này.

Ý tưởng tổ chức hội nghị thượng đỉnh ba bên ban đầu được Tổng thống Putin đưa ra nhằm thảo luận về việc chấm dứt chiến tranh tại Ukraine. Tuy nhiên, Trung Quốc không ủng hộ việc đưa vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân vào khuôn khổ một cuộc gặp ba bên. Do đó, ngay cả khi hội nghị được tổ chức, vẫn có những nghi ngại rằng các cuộc thảo luận sẽ chỉ dừng lại ở mức hình thức, khó tạo ra thỏa thuận thực chất.