Chạy theo bằng đại học tiếng Anh ở Việt Nam: Khi tấm bằng được đặt cao hơn năng lực thực chất

Nhu cầu học thêm bằng cử nhân tiếng Anh tại Việt Nam đang tăng nhanh, đặc biệt trong nhóm người đi làm và những người có kế hoạch học lên cao học. Tuy nhiên, xu hướng này cũng làm dấy lên tranh cãi khi một số trường quảng bá chương trình đào tạo dễ lấy bằng, trong khi chất lượng giảng dạy và cách thức tổ chức học tập bị đặt dấu hỏi. Bên cạnh đó, đề xuất siết chuẩn năng lực tiếng Anh đầu ra cũng gây tranh luận về tính phù hợp của các điều kiện tốt nghiệp.

Theo thông tin được báo Thanh Niên đăng tải ngày 10/11, số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam cho thấy quy mô đào tạo văn bằng thứ hai ngành tiếng Anh đã tăng hơn 60% trong giai đoạn 2023–2025. Dự kiến trong năm nay, chỉ tiêu tuyển sinh các chương trình đào tạo từ xa và dành cho người đi làm tiếp tục tăng mạnh.

Văn bằng thứ hai là chương trình dành cho những người đã tốt nghiệp đại học, muốn học thêm một ngành khác để lấy bằng cử nhân. Thời gian gần đây, nhiều người lựa chọn ngành tiếng Anh nhằm đáp ứng yêu cầu ngoại ngữ trong các kỳ thi tuyển công chức hoặc điều kiện đầu vào của chương trình sau đại học.

◆ Chênh lệch về chương trình và chất lượng đào tạo

Khảo sát của báo Thanh Niên cho thấy chương trình văn bằng thứ hai tiếng Anh tại các trường có sự khác biệt đáng kể về hình thức giảng dạy và mức độ khó của các kỳ thi.

Một nhân viên tư vấn tuyển sinh cho biết, chương trình tại một trường đại học ở miền Trung (trường A) yêu cầu học viên hoàn thành 108 tín chỉ, tham gia các lớp trực tuyến vào buổi tối khoảng 5 ngày mỗi tuần và bảo đảm tỷ lệ chuyên cần tối thiểu 80% ở từng môn. Các kỳ thi cũng được đánh giá là tương đối khó.

Trong khi đó, tại một trường đại học ở miền Nam (trường B), mỗi học kỳ học viên chỉ có khoảng 3–4 buổi học trực tiếp với giảng viên, thời gian còn lại chủ yếu dành cho học trực tuyến và làm bài tập. Học phí cũng thấp hơn, khoảng 320.000 đồng/tín chỉ, so với mức 420.000 đồng tại trường A.

Theo nhân viên tư vấn, nếu muốn thực sự tích lũy kiến thức và học tập nghiêm túc, trường A là lựa chọn phù hợp hơn. Nhưng nếu mục tiêu chủ yếu là có bằng tiếng Anh để đáp ứng điều kiện học thạc sĩ, trường B sẽ thuận lợi hơn. Dù chương trình đào tạo và cách đánh giá khác nhau, bằng cấp của hai trường vẫn có giá trị như nhau.

Một trong những nguyên nhân khiến văn bằng thứ hai tiếng Anh được nhiều người quan tâm là tấm bằng này có thể được sử dụng để chứng minh trình độ ngoại ngữ. Một số trường còn nhấn mạnh lợi thế bằng đại học không có thời hạn sử dụng, khác với nhiều chứng chỉ ngoại ngữ.

◆ Lo ngại học hộ, thi hộ trong đào tạo từ xa

Nhu cầu lấy bằng tăng cao cũng kéo theo những nghi vấn về chất lượng và tính nghiêm túc trong tổ chức đào tạo.
H., một người đi làm tại TP.HCM, cho biết từng tìm hiểu chương trình văn bằng thứ hai tiếng Anh để đáp ứng điều kiện học thạc sĩ. Tuy nhiên, người này nghe nói có một số học viên góp tiền thuê bên ngoài hỗ trợ việc học và chuẩn bị cho các kỳ thi.

“Tôi không chỉ muốn có tấm bằng mà còn mong sau khi tốt nghiệp có thể sử dụng tiếng Anh trong công việc và cuộc sống”, H. chia sẻ. Lo ngại chất lượng đào tạo không đáp ứng kỳ vọng, người này quyết định không đăng ký học mà chuyển sang thi VSTEP – kỳ thi đánh giá năng lực tiếng Anh tại Việt Nam.

Trong khi đó, A., một học viên đang theo học chương trình thạc sĩ ngành du lịch tại TP.HCM, cho biết đã chọn chương trình văn bằng thứ hai có nhiều lớp học trực tiếp để khắc phục hạn chế về tương tác giữa giảng viên và người học trong hình thức đào tạo trực tuyến.

Hiện các chương trình văn bằng thứ hai tại Việt Nam được tổ chức dưới nhiều hình thức, từ học trực tiếp, đào tạo dành cho người đi làm đến đào tạo từ xa. Thời gian hoàn thành chương trình thường dao động từ 1 năm 6 tháng đến 3 năm, tùy trường và phương thức đào tạo.

◆ Tranh luận về chuẩn tiếng Anh đầu ra

Một vấn đề khác đang gây tranh cãi là đề xuất yêu cầu sinh viên tốt nghiệp ngành tiếng Anh phải đạt trình độ C1 theo Khung tham chiếu trình độ ngôn ngữ chung châu Âu (CEFR). Đây là cấp độ cao, thể hiện khả năng sử dụng tiếng Anh thành thạo trong môi trường học thuật và chuyên môn.

Đề xuất này nhằm nâng cao năng lực thực tế của người tốt nghiệp ngành tiếng Anh. Tuy nhiên, việc yêu cầu sinh viên đã hoàn thành toàn bộ chương trình đào tạo phải có thêm chứng chỉ ngoại ngữ riêng mới được cấp bằng đang gây nhiều ý kiến trái chiều.

Một số ý kiến trên truyền thông địa phương lo ngại quy định mới có thể khiến những sinh viên đã hoàn thành đầy đủ các môn học và đạt yêu cầu tốt nghiệp vẫn không được nhận bằng chỉ vì thiếu chứng chỉ bên ngoài. Đặc biệt, nếu tiêu chuẩn này được áp dụng đối với cả sinh viên đang theo học dù không được thông báo từ thời điểm nhập học, quyền lợi của người học có thể bị ảnh hưởng.

Theo quy định hiện hành về đào tạo đại học tại Việt Nam, sinh viên được xét tốt nghiệp khi hoàn thành đủ số tín chỉ, đáp ứng các yêu cầu bắt buộc và đạt chuẩn đầu ra của chương trình. Vì vậy, cần làm rõ chứng chỉ C1 có nằm trong chuẩn đầu ra đã công bố của chương trình hay được bổ sung thành một điều kiện riêng để cấp bằng.

Nhiều độc giả cũng bày tỏ lo ngại việc bổ sung yêu cầu chứng chỉ sẽ làm tăng gánh nặng cho sinh viên. Một người đọc cho rằng, nếu sinh viên đã nghiêm túc hoàn thành chương trình học thì việc buộc họ tiếp tục thi thêm chứng chỉ ngoại ngữ là điều phiền hà; thay vào đó, cần xem xét và giải quyết những bất cập từ gốc rễ.

Một học viên đang theo học chương trình văn bằng thứ hai tiếng Anh cũng đồng tình với những phân tích về vấn đề này, cho rằng bài viết đã phản ánh đúng suy nghĩ và những băn khoăn của người học trước các yêu cầu tốt nghiệp hiện nay.