KAIST – cái nôi phát triển vệ tinh của Hàn Quốc, nay lan tỏa mô hình đào tạo công nghệ ra thế giới

“Với mục tiêu tự tay chế tạo vệ tinh trên đất Hàn Quốc, các sinh viên KAIST từng thức trắng đêm ở nước ngoài để học những nguyên lý thiết kế vệ tinh. Từ Uribyul-1 đến NEONSAT gần đây, KAIST đã trở thành cái nôi phát triển vệ tinh của Hàn Quốc. Giờ đây, đã đến lúc chúng tôi chia sẻ những kiến thức tích lũy được với thế giới và cùng nhau phát triển.” Đây là chia sẻ của ông Bae Choong-sik, Chủ tịch Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến Hàn Quốc (KAIST).

Năm nay, hai quốc gia ở hai phía đối diện của địa cầu đã xúc tiến xây dựng các trường đại học theo mô hình KAIST. Tháng 5, Kenya chính thức thành lập Viện Khoa học và Công nghệ Kenya (Kenya-AIST) theo mô hình của KAIST. Tháng trước, chính phủ Hàn Quốc và Kazakhstan cũng nhất trí hợp tác xây dựng nền tảng thành lập Viện Khoa học và Công nghệ Kazakhstan theo mô hình này.

Ông Bae Choong-sik, người vừa nhậm chức Chủ tịch KAIST, nhấn mạnh rằng KAIST là một trường đại học trưởng thành nhờ học hỏi từ thế giới, và nay là lúc chia sẻ những thành quả đó để cùng phát triển với các quốc gia khác.

 
◆ Từ những đêm học ở Anh đến vệ tinh đầu tiên của Hàn Quốc

Vào thời điểm Hàn Quốc gần như chưa có nền tảng phát triển vệ tinh, cố Tiến sĩ Choi Soon-dal, người từng giữ chức Bộ trưởng Bưu chính và Viễn thông giai đoạn 1982–1983, trở lại KAIST với tư cách giáo sư vào mùa xuân năm 1989 và thành lập Trung tâm Nghiên cứu Vệ tinh của trường.

Tin rằng công nghệ vũ trụ là lĩnh vực thiết yếu đối với sự phát triển quốc gia, tháng 10 cùng năm, ông cử năm sinh viên trẻ vừa tốt nghiệp đại học sang Đại học Surrey ở miền nam nước Anh để học công nghệ vệ tinh.

Với mong muốn tiếp thu càng nhiều kiến thức càng tốt, các sinh viên liên tục đặt câu hỏi và làm việc trong phòng thí nghiệm từ 9 giờ sáng đến 10 giờ tối, thậm chí có hôm đến tận nửa đêm. Họ miệt mài nghiên cứu sách, luận văn và tài liệu khoa học trong thư viện để nắm vững các nguyên lý thiết kế. Chỉ sau một năm hoàn thành chương trình thạc sĩ, họ trở về Hàn Quốc và lập tức tham gia phát triển vệ tinh.

Tháng 4/1991, dự án chế tạo vệ tinh “của chúng ta” chính thức bắt đầu. Các thành viên phụ trách từng bộ phận như hệ thống thu phát tín hiệu và máy tính, trực tiếp thực hiện toàn bộ quá trình từ thiết kế, chế tạo linh kiện đến lắp ráp.

 
Sau 15 tháng, vệ tinh nhỏ có khối lượng 48,9 kg mang tên Uribyul-1 hoàn thành. Ngày 11/8/1992, vệ tinh được phóng lên từ Trung tâm Vũ trụ Kourou thuộc Guiana thuộc Pháp ở Nam Mỹ. Nhờ đó, Hàn Quốc trở thành quốc gia thứ 22 trên thế giới sở hữu vệ tinh nhân tạo.

Năm tiếp theo, Hàn Quốc phóng Uribyul-2, được chế tạo trong nước dựa trên thiết kế của Uribyul-1. Đến năm 1999, Uribyul-3 tiếp tục được đưa lên quỹ đạo bằng công nghệ do Hàn Quốc tự phát triển.

Gần đây, KAIST tiếp tục giữ vai trò chủ trì dự án phát triển NEONSAT, hệ thống vệ tinh siêu nhỏ hoạt động theo cụm. Năm vệ tinh NEONSAT được đưa lên làm tải trọng chính trong vụ phóng tên lửa Nuri lần thứ năm tại Trung tâm Vũ trụ Naro, huyện Goheung, tỉnh Jeonnam, ngày 7/10.

 
◆ UAE học theo KAIST, tiến tới phát triển tàu thăm dò sao Hỏa

Từng cử sinh viên sang Anh học công nghệ vệ tinh, KAIST hiện tiếp tục truyền đạt kiến thức này cho sinh viên quốc tế, góp phần phổ biến công nghệ vũ trụ ra thế giới.

Năm 2006, ngay sau khi nhậm chức Thủ tướng UAE kiêm người đứng đầu Dubai, Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum đã thành lập Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến Emirates, tiền thân của Trung tâm Vũ trụ Mohammed bin Rashid (MBRSC) hiện nay.

Tuy nhiên, UAE khi đó chưa có đội ngũ chuyên gia khoa học vũ trụ cũng như cơ sở hạ tầng cần thiết. Để phát triển vệ tinh nhân tạo cỡ nhỏ đầu tiên, nước này cần tìm một đối tác có kinh nghiệm. UAE đã lựa chọn KAIST, đơn vị từng phát triển các vệ tinh Uribyul của Hàn Quốc.

Ông Omran Sharaf, người sau này dẫn dắt dự án thăm dò sao Hỏa của UAE, giải thích rằng Hàn Quốc cũng từng tiếp nhận công nghệ từ Anh rồi từng bước xây dựng năng lực tự chủ, vì vậy kinh nghiệm của KAIST phù hợp với con đường mà UAE muốn đi.

Các kỹ sư trẻ UAE đã đến Daejeon, Hàn Quốc, học trong nhiều năm về công nghệ vệ tinh, quản lý dự án và quản trị khoa học. Họ cũng nhận bằng thạc sĩ tại KAIST.

Năm 2009 và 2013, họ phối hợp với các chuyên gia Hàn Quốc phát triển DubaiSat-1 và DubaiSat-2. Đến năm 2018, đội ngũ kỹ thuật UAE đã tự chế tạo vệ tinh KhalifaSat tại quê nhà và đưa lên quỹ đạo.

Trong một ấn phẩm chia sẻ về quãng thời gian du học Hàn Quốc, ông Mohammed Al Harmi, một lãnh đạo của MBRSC, viết rằng những năm tháng tại Hàn Quốc đã giúp ông trở thành kỹ sư và nhà lãnh đạo tốt hơn.

Sau đó, các chuyên gia UAE tiếp tục sang Mỹ tham gia phát triển tàu thăm dò sao Hỏa. Tháng 2/2021, tàu thăm dò Hope, còn gọi là Amal, của UAE đã đi vào quỹ đạo sao Hỏa. UAE trở thành quốc gia thứ năm đạt được cột mốc này, sau Mỹ, Liên Xô trước đây, châu Âu và Ấn Độ.

Một đại diện KAIST nhận định rằng kiến thức mà những sinh viên Hàn Quốc từng thức trắng đêm trong các phòng thí nghiệm ở Anh năm 1989 tiếp thu được đã góp phần tạo nên tàu thăm dò sao Hỏa của một quốc gia vùng sa mạc sau một thế hệ.

 
◆ Kenya và Kazakhstan xây dựng viện khoa học công nghệ theo mô hình KAIST

Tháng 4/2025, khuôn viên Viện Khoa học và Công nghệ Kenya (Kenya-AIST) được hoàn thành tại thành phố đổi mới Konza, gần thủ đô Nairobi. Đến tháng 5 năm nay, Tổng thống Kenya William Ruto trực tiếp trao hiến chương thành lập, đưa cơ sở này trở thành trường đại học định hướng nghiên cứu đầu tiên của Kenya.

KAIST đã xây dựng chương trình đào tạo thuộc sáu lĩnh vực: cơ khí và hạt nhân, điện – điện tử, công nghệ thông tin và truyền thông, kỹ thuật hóa học, kỹ thuật dân dụng, nông nghiệp và khoa học sự sống. Trường cũng hỗ trợ xây dựng hệ thống đào tạo khoa học cơ bản, chương trình hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, đồng thời tham gia thiết kế khuôn viên và quản lý xây dựng.

Kenya-AIST dự kiến tuyển chọn những sinh viên xuất sắc của Kenya, các nước châu Phi và những khu vực khác trên thế giới để nhận học bổng và tham gia khóa đào tạo đầu tiên.

Trong khi đó, Kazakhstan, quốc gia sản xuất uranium lớn nhất thế giới và giàu tài nguyên dầu khí, đang đẩy mạnh đào tạo nhân lực khoa học công nghệ nhằm thúc đẩy chuyển đổi sang các ngành công nghiệp tiên tiến.

Một cựu sinh viên KAIST người Kazakhstan, mong muốn chia sẻ với thế hệ trẻ tại quê nhà những kinh nghiệm về đào tạo, nghiên cứu và khởi nghiệp mà mình đã tiếp thu, đã đề xuất thành lập một viện khoa học công nghệ theo mô hình KAIST. Ý tưởng này sau đó phát triển thành chương trình hợp tác khoa học công nghệ và giáo dục giữa hai chính phủ.

Tháng 8 năm nay, KAIST và chính phủ Kazakhstan ký biên bản ghi nhớ về việc thành lập một trường đại học định hướng nghiên cứu tại nước này. Ngày 15/9, Bộ Khoa học và Công nghệ Thông tin Hàn Quốc cùng Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Kazakhstan tiếp tục ký kết “Khuôn khổ đào tạo nhân lực khoa học công nghệ”.

 
Hai bên nhất trí hợp tác xây dựng nền tảng thành lập Viện Khoa học và Công nghệ Kazakhstan, nâng cao năng lực giảng viên, thúc đẩy trao đổi sinh viên, phát triển và vận hành chương trình đào tạo, đồng thời chia sẻ chính sách đào tạo nhân lực và những mô hình hiệu quả.

Từ hành trình tự phát triển vệ tinh của Hàn Quốc đến những chương trình hợp tác đào tạo tại Trung Đông, châu Phi và Trung Á, KAIST đang mở rộng vai trò từ một cơ sở nghiên cứu trong nước thành đối tác chia sẻ tri thức và kinh nghiệm phát triển khoa học công nghệ với thế giới.