Việt Nam chuẩn bị bỏ cơ chế giá xăng dầu đồng loạt, chuyển sang doanh nghiệp tự quyết giá

Việt Nam đang thúc đẩy phương án thay đổi cơ chế quản lý giá bán lẻ xăng dầu theo hướng để doanh nghiệp tự quyết định giá thay vì áp dụng mức giá tham chiếu do Nhà nước công bố định kỳ. Nếu cơ chế mới được triển khai, các cửa hàng xăng dầu có thể bán với mức giá khác nhau trong cùng một ngày, thậm chí giá tại một cửa hàng cũng có thể thay đổi giữa buổi sáng và buổi chiều.

Theo VnExpress và một số phương tiện truyền thông Việt Nam ngày 2/10, Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, trong đó xem xét chuyển từ cơ chế Nhà nước định kỳ công bố giá cơ sở sang cơ chế doanh nghiệp chủ động quyết định giá bán lẻ. Doanh nghiệp vẫn phải áp dụng công thức tính giá chung do Nhà nước quy định, nhưng sẽ tự tính giá bán dựa trên giá mua thực tế, chi phí đưa hàng về và các yếu tố khác.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết tại cuộc họp lấy ý kiến về dự thảo nghị định ngày 30/9 rằng cơ chế quản lý giá bán lẻ xăng dầu có ảnh hưởng trực tiếp đến cả doanh nghiệp và người tiêu dùng. Theo cơ chế mới, thay vì Nhà nước định kỳ công bố giá cơ sở như hiện nay, doanh nghiệp sẽ căn cứ vào diễn biến thị trường để quyết định giá bán.

Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho rằng việc các cửa hàng bán với mức giá khác nhau sẽ là kết quả tự nhiên khi cơ chế mới được áp dụng. Theo ông, doanh nghiệp sẽ có quyền tự quyết giá bán lẻ theo tình hình thị trường, vì vậy giá tại các cửa hàng có thể không giống nhau. Ông cũng cho biết tùy chính sách kinh doanh, một cửa hàng có thể tăng giá vào buổi sáng rồi giảm ngay trong buổi chiều.

Công thức tính giá mà doanh nghiệp áp dụng sẽ gồm giá mua, chi phí đưa hàng về, chi phí kinh doanh tiêu chuẩn, lợi nhuận và thuế. Trong đó, giá mua và chi phí đưa hàng về được xác định dựa trên tình hình kinh doanh thực tế của từng doanh nghiệp, còn mức lợi nhuận cũng do doanh nghiệp quyết định. Riêng chi phí kinh doanh tiêu chuẩn vẫn thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước.

Bộ Công Thương dự kiến đưa ra mức chuẩn ban đầu đối với chi phí kinh doanh, sau đó cho phép doanh nghiệp điều chỉnh hằng năm theo biến động của chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Cứ ba năm một lần, cơ quan quản lý sẽ rà soát và công bố lại các tiêu chuẩn liên quan dựa trên báo cáo kiểm toán độc lập do doanh nghiệp cung cấp.

Việc tự do hóa giá cũng được kỳ vọng làm thay đổi cạnh tranh giữa các cửa hàng xăng dầu. Do cơ cấu chi phí của mỗi doanh nghiệp khác nhau, giá bán cũng có thể khác nhau và người tiêu dùng sẽ có thêm cơ sở để so sánh giá giữa các cửa hàng và hệ thống phân phối trước khi quyết định mua.

Theo Bộ Công Thương, những doanh nghiệp có chi phí thấp và hệ thống cung ứng hiệu quả có thể giảm giá bán để thu hút khách hàng. Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam Trịnh Quang Khánh cho rằng việc mở rộng quyền quyết định giá cho doanh nghiệp là một bước hướng tới vận hành thị trường xăng dầu theo nguyên tắc thị trường. Khi có nhiều mức giá, người tiêu dùng sẽ là người quyết định mua ở đâu.

Nguyễn Văn Đức, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Dầu khí Thái Nguyên, cũng cho rằng khả năng tiết giảm chi phí sẽ quyết định sức cạnh tranh về giá. Theo ông, hai cửa hàng ở gần nhau khó có thể duy trì mức chênh lệch giá quá lớn trong thời gian dài, bởi cửa hàng bán đắt hơn sẽ khó thu hút khách hàng. Do đó, doanh nghiệp muốn cạnh tranh sẽ phải đưa giá về mức tương đương hoặc thấp hơn mặt bằng thị trường.

Tuy nhiên, việc tự do hóa giá không đồng nghĩa với mức độ cạnh tranh sẽ giống nhau ở mọi địa phương. Bộ Công Thương cho rằng những khu vực có ít doanh nghiệp và cửa hàng bán lẻ có thể xuất hiện chênh lệch giá lớn hơn. Mức chiết khấu trong hệ thống phân phối cũng sẽ không còn nhất thiết phải theo một mức do Nhà nước quy định mà có thể thay đổi tùy chiến lược kinh doanh và cách phân bổ chi phí của từng doanh nghiệp.

Song song với tự do hóa giá, cơ cấu phân phối xăng dầu cũng được đề xuất điều chỉnh. Bộ Công Thương cho rằng trong 10-15 năm qua, hệ thống phân phối có quá nhiều tầng trung gian, làm phát sinh thêm chi phí ở từng khâu và giảm hiệu quả. Dự thảo nghị định mới định hướng đơn giản hóa các chủ thể kinh doanh xăng dầu thành hai nhóm chính là doanh nghiệp bán buôn và doanh nghiệp phân phối.

Nhà nước cũng không hoàn toàn rút khỏi việc quản lý giá. Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, có ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, đời sống người dân và an ninh năng lượng, nên Chính phủ vẫn cần duy trì các công cụ giám sát và can thiệp khi cần thiết.

Dự thảo đưa ra phương án kích hoạt cơ chế bình ổn nếu giá biến động liên tục trong khoảng 1-4 tuần hoặc mức biến động cộng dồn trong thời gian ngắn đạt từ 15-20% trở lên, gây tác động đáng kể đến kinh tế - xã hội. Khi đó, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính có thể đề xuất Chính phủ áp dụng các biện pháp bình ổn trong một khoảng thời gian nhất định, như yêu cầu duy trì lượng cung tối thiểu, sử dụng nguồn hàng lưu thông và dự trữ quốc gia, điều chỉnh thuế, áp dụng chính sách tài khóa và tiền tệ hoặc sử dụng Quỹ Bình ổn giá. Trong trường hợp cần thiết, Chính phủ cũng có thể trực tiếp quản lý giá xăng và dầu trong một thời gian nhất định.

Các doanh nghiệp cũng đề nghị quy định cụ thể hơn về thời điểm kích hoạt cơ chế bình ổn. Đại diện Petrolimex cho rằng nếu giá biến động 15-20%, dự thảo cần xác định rõ từ thời điểm nào cơ chế bình ổn được áp dụng để tránh cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục rà soát những vấn đề có tác động lớn đến thị trường, doanh nghiệp và người tiêu dùng trước khi trình dự thảo lên cơ quan có thẩm quyền.

Cùng với cải cách cơ chế giá, Việt Nam cũng đang xây dựng hệ thống kết nối dữ liệu trực tuyến của thị trường xăng dầu. Bộ Công Thương dự kiến liên kết dữ liệu về xuất nhập khẩu, tồn kho, phân phối và hóa đơn với hệ thống quản lý, đồng thời phát triển ứng dụng để người tiêu dùng có thể tra cứu vị trí cửa hàng, loại xăng dầu, giá bán và các dịch vụ đi kèm.

Khi quyền tự quyết giá của doanh nghiệp được mở rộng, việc bảo đảm minh bạch thông tin để người tiêu dùng có thể so sánh giá giữa các cửa hàng, đồng thời xác định rõ tiêu chí can thiệp khi giá biến động mạnh, sẽ trở thành những vấn đề then chốt trong quá trình triển khai cơ chế mới.