Trung Á mở lại "Con đường Tơ lụa", Hàn Quốc đứng trước những cơ hội hợp tác mới

Trung Á đang trở lại tâm điểm chú ý của thế giới. Nằm giữa Nga, Trung Quốc, châu Âu và Trung Đông, khu vực này lâu nay thường được nhìn nhận chủ yếu từ góc độ cạnh tranh giữa các cường quốc, với ảnh hưởng truyền thống của Nga, sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc hay chính sách kiềm chế Nga của phương Tây.

Tuy nhiên, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan đang tìm cách tận dụng vị trí chiến lược của mình để mở rộng quan hệ với nhiều đối tác, thay vì phụ thuộc vào một cường quốc duy nhất. Cách tiếp cận từng được biết đến với tên gọi “ngoại giao đa hướng” của Kazakhstan đang dần trở thành xu hướng rộng hơn tại Trung Á.

Một trong những nguyên nhân là những thay đổi về địa chính trị và an ninh kinh tế. Xung đột tại Ukraine khiến các nước Trung Á nhận thức rõ hơn những rủi ro khi phụ thuộc quá nhiều vào Nga. Trong khi đó, tuyến “Hành lang giữa” nối Trung Quốc với châu Âu mà không đi qua lãnh thổ Nga ngày càng được chú ý. Tuyến vận tải đi qua biển Caspi và khu vực Kavkaz được xem là một phương án giúp giảm sự phụ thuộc vào một cường quốc duy nhất.

Nguồn tài nguyên chiến lược cũng đang làm gia tăng giá trị của Trung Á. Không chỉ có dầu mỏ và khí đốt, khu vực này còn sở hữu uranium, kim loại hiếm, vonfram và nhiều loại khoáng sản quan trọng khác. Khi cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng mở rộng sang lĩnh vực khoáng sản quan trọng, Trung Á càng thu hút sự quan tâm về mặt chiến lược.

Trong bối cảnh đó, các nước Trung Á không chỉ trở thành địa bàn cạnh tranh giữa các cường quốc mà còn tìm cách tận dụng sự cạnh tranh này để tăng vị thế đàm phán. Việc duy trì quan hệ với nhiều đối tác nhằm đáp ứng các nhu cầu về đầu tư, công nghệ, hạ tầng và thị trường đang trở thành một hướng tiếp cận quan trọng của khu vực.

Ngày 16/9, Hàn Quốc và 5 nước Trung Á lần đầu tiên tổ chức hội nghị cấp cao đa phương tại Seoul. Tổng thống Uzbekistan, Turkmenistan, Kazakhstan, Tajikistan và Kyrgyzstan đều tham dự. Đây là bước nâng cấp cơ chế hợp tác Hàn Quốc - Trung Á, vốn được triển khai từ Diễn đàn Hợp tác Hàn Quốc - Trung Á thành một cơ chế đối thoại ở cấp lãnh đạo.

Tại hội nghị, Tổng thống Lee Jae-myung nhấn mạnh nhu cầu chuẩn bị cho 30 năm hợp tác tiếp theo trên nền tảng quan hệ đã được xây dựng trong hơn ba thập niên qua. Ông đề cập các lĩnh vực như chuỗi cung ứng, năng lượng, thị trường và công nghệ, đồng thời nhấn mạnh tinh thần Con đường Tơ lụa - không gian từng kết nối con người, công nghệ và văn hóa giữa phương Đông và phương Tây.

Đối với Hàn Quốc, các lĩnh vực hợp tác tiềm năng với Trung Á khá rộng. Trong khoáng sản quan trọng và năng lượng, Hàn Quốc có thể tìm cách đa dạng hóa nguồn cung; trong đường sắt, giao thông và hạ tầng, doanh nghiệp Hàn Quốc có thể phát huy kinh nghiệm và công nghệ. AI, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực, ứng phó biến đổi khí hậu và xây dựng mạng lưới logistics cũng là những lĩnh vực hai bên có thể mở rộng hợp tác. Chính phủ Hàn Quốc trước đó cũng xác định khoáng sản quan trọng, năng lượng, AI, công nghiệp tương lai và kết nối hạ tầng là những nội dung trọng tâm trong hợp tác với Trung Á.

Hàn Quốc không có quy mô vốn như Trung Quốc hay lợi thế về ảnh hưởng lịch sử và địa lý như Nga. Tuy nhiên, việc các nước Trung Á chủ động đa dạng hóa quan hệ cũng tạo thêm không gian cho những đối tác có thể xây dựng quan hệ dựa trên hợp tác và lợi ích chung. Kinh nghiệm phát triển công nghiệp và hiện đại hóa của Hàn Quốc có thể trở thành một trong những nền tảng để thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực mà Trung Á đang có nhu cầu.

Tinh thần “Con đường Tơ lụa” mà Tổng thống Lee Jae-myung đề cập cũng nhấn mạnh ý tưởng kết nối. Con đường Tơ lụa trong lịch sử không chỉ là tuyến vận chuyển hàng hóa mà còn là không gian giao lưu con người, công nghệ và văn hóa. Vì vậy, việc Hàn Quốc tìm kiếm cơ hội tại Trung Á không chỉ nằm ở câu hỏi có thể thu được gì từ khu vực này, mà còn ở việc có thể đáp ứng những nhu cầu phát triển nào của các quốc gia Trung Á và cùng xây dựng những kết nối mới.