Doanh nghiệp FDI dẫn đầu xuất khẩu nhưng chỉ đóng góp 18% trong nhóm nộp thuế lớn tại Việt Nam

Các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đang đóng vai trò chủ lực trong hoạt động xuất khẩu của Việt Nam nhưng tỷ trọng đóng góp vào nguồn thu thuế lại tương đối thấp. Trong 8 tháng đầu năm, khu vực FDI chiếm hơn 80% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, song chỉ có 28 doanh nghiệp FDI nằm trong nhóm 200 doanh nghiệp nộp thuế nhiều nhất. Một số doanh nghiệp xuất khẩu lớn như Samsung, Canon và Intel cũng không có tên trong danh sách này.

Theo dữ liệu VNTAX 2026 được báo Tuổi Trẻ dẫn lại ngày 15/9, tổng số thuế mà 200 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất Việt Nam đóng góp đạt 989.300 tỷ đồng, tăng 25% so với bảng xếp hạng trước đó. Con số này tương đương hơn 37% tổng thu ngân sách nhà nước dự kiến của Việt Nam trong năm 2025, ở mức khoảng 2.650 nghìn tỷ đồng.

Nguồn thu thuế tập trung đáng kể vào nhóm doanh nghiệp đứng đầu. Riêng 20 doanh nghiệp nộp thuế nhiều nhất đã đóng góp 614.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 62% tổng số thuế của 200 doanh nghiệp trong danh sách.

Trong khu vực tư nhân, các tập đoàn như Vingroup, Sunshine Group, NH Smart City thuộc BRG Group, Hòa Phát, Thành Công và THACO nằm trong nhóm đóng góp lớn. Đáng chú ý, khoản đóng góp vào ngân sách nhà nước của Vingroup tăng mạnh, từ 56.200 tỷ đồng lên khoảng 148.800 tỷ đồng.

Ở khối doanh nghiệp nhà nước, danh sách có Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Viettel, Petrolimex, Vinacomin, Vinataba, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Vietcombank. Petrovietnam đóng góp khoảng 91.000 tỷ đồng, trong khi Viettel nộp hơn 42.290 tỷ đồng.

Trong nhóm doanh nghiệp FDI và liên doanh, những cái tên nằm trong nhóm nộp thuế lớn gồm Heineken Việt Nam, Toyota, Honda, Liên doanh Việt - Nga Vietsovpetro, Lọc hóa dầu Nghi Sơn, Sabeco và Ciputra Hà Nội. Tuy nhiên, xét trên toàn bộ 200 doanh nghiệp, nhóm FDI chỉ chiếm khoảng 18% tổng số thuế đã nộp.

◆ Chênh lệch giữa xuất khẩu và đóng góp ngân sách

Sự khác biệt giữa vai trò của doanh nghiệp FDI trong xuất khẩu và đóng góp thuế thể hiện khá rõ. Trong 8 tháng đầu năm, các doanh nghiệp FDI tạo ra hơn 80% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, nhưng chỉ chiếm khoảng 18% tổng số thuế do 200 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất đóng góp.

Các doanh nghiệp xuất khẩu quy mô lớn như Samsung, Canon và Intel cũng không nằm trong danh sách 200 doanh nghiệp nộp thuế nhiều nhất.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng sự khác biệt này có thể liên quan đến mô hình sản xuất chủ yếu dựa vào gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng trong nước còn thấp và các chính sách ưu đãi thuế.

Ông cho rằng việc Việt Nam áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu ở mức 15% cùng với những thay đổi trong chính sách thu hút đầu tư nước ngoài của Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam có thể tạo ra những chuyển biến đáng kể trong thời gian tới.

◆ Cảnh báo nguồn thu phụ thuộc vào một số doanh nghiệp lớn

Việc nguồn thu ngân sách tập trung vào một số ít doanh nghiệp lớn cũng đặt ra những vấn đề về tính bền vững. Ông Đậu Anh Tuấn cảnh báo nếu hoạt động kinh doanh của 20 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất gặp khó khăn, nguồn thu ngân sách nhà nước cũng có thể chịu tác động.

Theo ông, để bảo đảm nguồn thu bền vững, Việt Nam cần vừa duy trì nguồn thu từ các doanh nghiệp có đóng góp lớn, vừa mở rộng cơ sở thuế. Ông cho rằng cần tạo điều kiện để ngày càng có nhiều doanh nghiệp phát triển đến quy mô có thể đóng góp 10.000 tỷ đồng hoặc thậm chí 100.000 tỷ đồng tiền thuế.

Bên cạnh đó, gánh nặng thuế và thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp cũng được xem là những vấn đề cần tiếp tục cải thiện. Đại diện VCCI cho rằng chính sách thuế cần phù hợp với tình hình hoạt động của doanh nghiệp và có tính cạnh tranh khi so sánh với các quốc gia trong khu vực, đồng thời cần đẩy mạnh cải cách thủ tục kê khai thuế.

Tính ổn định và khả năng dự đoán của chính sách thuế cũng là một vấn đề được doanh nghiệp quan tâm. Theo ông Đậu Anh Tuấn, nhiều doanh nghiệp lo ngại khả năng phải nộp bổ sung thuế trong tương lai cũng như những khó khăn trong quá trình hoàn thuế. Đây là những vấn đề cần được giải quyết trong dài hạn nhằm tạo môi trường kinh doanh ổn định và có thể dự đoán.