Hàn Quốc muốn lọt nhóm 3 cường quốc AI, bài toán quyết định vẫn là nhân tài

Hai thông tin được công bố trong tuần qua đang thu hút sự chú ý khi cùng cho thấy Trung Quốc đang củng cố nền tảng cho cuộc cạnh tranh công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI).

Một là lần đầu tiên tổng chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của Trung Quốc vượt Mỹ. Hai là học sinh Trung Quốc đứng đầu bảng xếp hạng Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) ở cả môn toán và khoa học.

Những con số này cho thấy Trung Quốc không chỉ tăng tốc đầu tư cho công nghệ mà còn đang xây dựng nguồn nhân lực từ nền tảng giáo dục, qua đó chuẩn bị cho cuộc cạnh tranh vị thế dẫn đầu trong kỷ nguyên AI.

Theo báo cáo “Chỉ số khoa học và công nghệ” của một viện nghiên cứu thuộc Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản, tổng chi R&D của Trung Quốc năm 2024 đạt khoảng 847.000 tỷ won, vượt mức khoảng 831.000 tỷ won của Mỹ. Đây là lần đầu tiên Trung Quốc vượt Mỹ kể từ khi cuộc điều tra được bắt đầu vào năm 1981.

Trung Quốc đồng thời đứng đầu PISA ở hai lĩnh vực toán học và khoa học, cho thấy lợi thế về nguồn nhân lực cũng đang được hình thành trên quy mô rộng.

◆ Toán và khoa học trở thành nền tảng của cuộc đua AI

Khi thế giới bước vào thời kỳ cạnh tranh AI, vai trò của giáo dục toán học và khoa học ngày càng trở nên quan trọng. Đây là những nền tảng để phát triển và làm chủ các công nghệ AI.

Chủ tịch Tập đoàn SK Choi Tae-won gần đây nhận định rằng trong kỷ nguyên AI, các nhà toán học có thể kiếm được nhiều tiền hơn bác sĩ, đồng thời cảnh báo giáo dục chỉ tập trung vào học thuộc và thi cử sẽ khó giúp một quốc gia cạnh tranh trong thời đại AI.

CEO Nvidia Jensen Huang cũng từng nói rằng nếu được trở lại tuổi 20, ông sẽ chọn học khoa học vật lý thay vì phần mềm.

Nhà phân tích ngành công nghệ Trung Quốc Dan Wang trong cuốn sách “Breakneck” từng đặt Mỹ và Trung Quốc trong hai hình ảnh tương phản: Mỹ là “đất nước của luật sư”, còn Trung Quốc là “đất nước của kỹ sư”.

Theo ông, trong khi các quan chức xuất thân từ ngành luật có vai trò lớn trong bộ máy quyền lực của Mỹ, nhiều quan chức Trung Quốc có nền tảng kỹ thuật và công nghệ. Vì vậy, tại Trung Quốc, việc phát triển các ngành công nghệ cao không chỉ dừng ở khẩu hiệu mà được triển khai theo cách tiếp cận gần với một dự án kỹ thuật quy mô quốc gia.

Tác giả cũng chỉ ra những mặt trái có thể phát sinh từ mô hình quản trị này. Tuy nhiên, khó phủ nhận rằng cách tiếp cận đó đã góp phần đưa Trung Quốc trở thành một cường quốc AI như hiện nay.

◆ Hàn Quốc có nền tảng nhưng cần mở rộng nguồn nhân lực

Trong bối cảnh đó, Hàn Quốc, quốc gia đặt mục tiêu vươn lên nhóm 3 cường quốc AI hàng đầu thế giới, cũng cần nhìn lại hệ thống giáo dục và chính sách đào tạo nhân lực.

Hàn Quốc đang đẩy mạnh đầu tư vào cơ sở hạ tầng như bán dẫn và trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là chính sách giáo dục nhằm đào tạo “con người” – yếu tố quyết định cuối cùng của cuộc cạnh tranh – có đang theo kịp mục tiêu trở thành cường quốc AI hay không.

Tất nhiên, thành tích của Hàn Quốc không phải là thấp. Học sinh nước này vẫn nằm trong nhóm dẫn đầu tại các kỳ đánh giá năng lực học tập quốc tế, trong khi chi R&D tương đương 5,13% GDP, đứng thứ hai thế giới.

Nhưng nếu đặt mục tiêu cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc để lọt vào nhóm 3 cường quốc AI, Hàn Quốc không thể chỉ hài lòng với những thành tích hiện có.

Một tín hiệu tích cực gần đây là điểm chuẩn đầu vào của một số ngành đào tạo theo hợp đồng với doanh nghiệp bán dẫn đã vượt cả một số ngành khoa học tự nhiên của Đại học Quốc gia Seoul.

Việc các học sinh có thành tích cao trong khối khoa học tự nhiên bắt đầu quan tâm đến những ngành học có cơ hội việc làm thực tế, trong đó có cam kết tuyển dụng vào các tập đoàn bán dẫn lớn như Samsung Electronics và SK hynix, có thể mở ra sự thay đổi trong xu hướng lựa chọn nghề nghiệp vốn từ lâu nghiêng mạnh về ngành y.

Tuy nhiên, đây mới chỉ là hiện tượng diễn ra ở một số ngành đào tạo bán dẫn tại các trường đại học hàng đầu với chỉ tiêu hạn chế. Vì vậy, còn quá sớm để xem đây là sự thay đổi căn bản trong việc mở rộng nền tảng nhân lực khoa học và kỹ thuật của Hàn Quốc.

◆ Không thể xây dựng nhân tài trong thời gian ngắn

Mục tiêu lọt vào nhóm 3 cường quốc AI không thể đạt được chỉ bằng đầu tư vào cơ sở hạ tầng.
Không giống như xây dựng một nhà máy bán dẫn, nhân tài không thể được đào tạo và bổ sung trong thời gian ngắn. Cuộc cạnh tranh nhân lực AI đang diễn ra trên toàn cầu, thậm chí gay gắt không kém cuộc chiến về công nghệ và bán dẫn AI.

Vì vậy, Hàn Quốc cần thiết kế lại một hệ thống đào tạo nhân lực AI xuyên suốt từ tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông đến đại học và sau đại học.

Điều quan trọng không chỉ là đưa AI vào chương trình giáo dục, mà phải xây dựng nền tảng toán học, khoa học và kỹ thuật để người học có thể hiểu và phát triển công nghệ. Đồng thời, giáo dục cũng cần giúp thế hệ mới hình thành tư duy về con người và đạo đức, từ đó có khả năng tạo ra những công nghệ mới phục vụ xã hội.

Đó mới là điểm khởi đầu của một nền giáo dục AI có thể tạo ra nhân tài, và cũng là yếu tố quyết định liệu Hàn Quốc có thực sự tiến vào nhóm 3 cường quốc AI hay không.