100 tỷ won từ bất động sản có thực sự chịu thuế thấp hơn 100 tỷ won từ lao động?

Phát biểu gần đây của Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung về sự chênh lệch trong cách đánh thuế giữa thu nhập từ lao động và lợi nhuận từ bất động sản đã làm dấy lên cuộc tranh luận về công bằng thuế.

Tại cuộc họp Nội các ngày 4/8, Tổng thống cho rằng người có thu nhập lao động trên 1 tỷ won mỗi năm phải chịu mức thuế thu nhập cá nhân cao nhất lên tới 49,5% (bao gồm thuế địa phương), trong khi người bán một bất động sản có lãi hàng chục tỷ, thậm chí hơn 100 tỷ won, trên thực tế chỉ phải nộp vài tỷ won tiền thuế. Ông cho rằng việc giảm thuế đối với nhà ở để ở có thể chấp nhận được, nhưng nếu mua bất động sản để đầu tư và thu lợi hàng chục tỷ won mà vẫn nộp rất ít thuế thì khó bảo đảm tính công bằng.

Thông điệp này khiến nhiều người hiểu rằng kiếm 100 tỷ won từ lao động sẽ phải nộp gần một nửa cho Nhà nước, còn kiếm 100 tỷ won từ bất động sản chỉ phải đóng một khoản thuế rất nhỏ. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn nhiều.

◆ Chỉ đúng trong một trường hợp rất đặc biệt

Nếu đó là một căn nhà duy nhất dùng để ở, được sở hữu và cư trú trong thời gian dài, thì mức thuế thực tế có thể thấp như ví dụ mà Tổng thống nêu.

Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc mọi khoản lợi nhuận 100 tỷ won từ đầu tư bất động sản đều chỉ phải nộp vài tỷ won tiền thuế. So sánh của Tổng thống đã đặt cạnh nhau hai trường hợp hoàn toàn khác nhau với các quy định thuế khác nhau.

◆ Những con số được lấy từ đâu?

Ví dụ gần giống với phát biểu của Tổng thống từng được Liên minh Công dân vì Công lý Kinh tế (CCEJ) công bố hồi tháng 3 năm nay.

Theo tính toán của tổ chức này, nếu một căn hộ tại khu Apgujeong (Seoul) được mua với giá 2,5 tỷ won và bán với giá 12,7 tỷ won thì khoản lãi khoảng 10,2 tỷ won. Sau khi áp dụng các ưu đãi thuế dành cho người chỉ sở hữu một căn nhà và sinh sống lâu dài, số thuế thu nhập từ chuyển nhượng chỉ còn khoảng 760 triệu won (chưa bao gồm thuế địa phương).

CCEJ cũng đưa ra một phép so sánh khác: một người kiếm được tổng cộng 4,25 tỷ won tiền lương trong 15 năm sẽ phải nộp khoảng 1,2 tỷ won tiền thuế, trong khi khoản lãi từ bán căn hộ có giá trị tương đương chỉ phải chịu khoảng 240 triệu won tiền thuế.

Tuy nhiên, ví dụ này được xây dựng trên giả định người bán chỉ sở hữu duy nhất một căn nhà, đồng thời đã sở hữu và cư trú tại đó trên 10 năm để được hưởng mức khấu trừ thuế tối đa lên tới 80%.

◆ Điều kiện của phép so sánh không giống nhau

Các chuyên gia chỉ ra rằng phép so sánh trên đặt cạnh nhau hai đối tượng hoàn toàn khác biệt.
Mức thuế suất 49,5% đối với thu nhập lao động là thuế suất biên cao nhất áp dụng cho phần thu nhập vượt ngưỡng quy định, đã bao gồm thuế địa phương.

Trong khi đó, con số 760 triệu won đối với bất động sản đã phản ánh đầy đủ các ưu đãi dành cho người chỉ sở hữu một căn nhà, bao gồm miễn thuế đối với phần giá trị nhất định và khấu trừ đặc biệt dành cho thời gian sở hữu và cư trú dài hạn.

Nói cách khác, đây không phải mức thuế áp dụng cho bất động sản đầu tư thông thường.

Dù vậy, điều này cũng không có nghĩa Tổng thống đã phóng đại gánh nặng thuế đối với người có thu nhập rất cao, bởi với mức thu nhập hàng chục tỷ won, tỷ lệ thuế thực tế cũng tiến gần mức thuế suất cao nhất.

Vấn đề nằm ở chỗ khoản thuế của một trường hợp đặc biệt – căn nhà duy nhất dùng để ở và được giữ trong thời gian dài – lại được sử dụng như ví dụ đại diện cho toàn bộ thị trường bất động sản.

◆ Còn lợi nhuận từ chứng khoán thì sao?

Nếu mục tiêu là bảo đảm công bằng giữa thu nhập từ lao động và thu nhập từ tài sản, thì không thể chỉ xem xét bất động sản.

Theo quy định hiện hành của Hàn Quốc, phần lớn nhà đầu tư cá nhân giao dịch cổ phiếu niêm yết trên sàn không phải nộp thuế đối với khoản lãi từ chuyển nhượng cổ phiếu nếu không thuộc diện cổ đông lớn theo luật thuế.

Điều đó có nghĩa, về mặt lý thuyết, một nhà đầu tư có thể thu được tổng lợi nhuận lên tới 100 tỷ won từ nhiều mã cổ phiếu khác nhau mà vẫn không phải nộp thuế thu nhập từ chuyển nhượng.

Tất nhiên, các giao dịch này vẫn phải chịu thuế giao dịch chứng khoán. Tuy nhiên, điều này cho thấy nếu bàn về sự công bằng giữa thu nhập từ lao động và thu nhập từ tài sản thì không thể chỉ tập trung vào bất động sản.

◆ Vấn đề nằm ở ranh giới của các ưu đãi thuế

Chính sách miễn và giảm thuế đối với căn nhà duy nhất được xây dựng nhằm bảo đảm quyền về nhà ở và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân thay đổi nơi cư trú.

Tương tự, việc miễn thuế chuyển nhượng đối với đa số nhà đầu tư chứng khoán cũng nhằm thúc đẩy sự phát triển của thị trường vốn.

Vì vậy, việc tồn tại những ưu đãi thuế này không đồng nghĩa chúng là bất công.

Điều cần được xem xét là liệu các ưu đãi đó có nên tiếp tục áp dụng đối với những khoản lợi nhuận cực lớn hay không.
Câu hỏi đặt ra không phải là "vì sao người kiếm 100 tỷ won từ bất động sản chỉ nộp vài tỷ won tiền thuế", mà là liệu những chính sách ưu đãi vốn được thiết kế để bảo vệ nhu cầu nhà ở hay thúc đẩy thị trường vốn có nên tiếp tục áp dụng nguyên vẹn đối với các khoản lợi nhuận hàng chục hoặc hàng trăm tỷ won hay không.

Có phải mọi khoản lợi nhuận 100 tỷ won từ bất động sản đều chịu thuế thấp hơn 100 tỷ won thu nhập từ lao động?
Câu trả lời là không.

Điều đó chỉ xảy ra trong trường hợp rất đặc biệt khi người bán sở hữu duy nhất một căn nhà, sử dụng để ở và đáp ứng đầy đủ các điều kiện được hưởng ưu đãi thuế.

Vấn đề mà Tổng thống Lee Jae Myung đặt ra về việc cần xem xét lại giới hạn của các ưu đãi thuế đối với những khoản lợi nhuận tài sản rất lớn là có cơ sở. Tuy nhiên, ví dụ được sử dụng trong phát biểu đã khiến nhiều người hiểu rằng mọi khoản lợi nhuận từ đầu tư bất động sản đều được hưởng mức thuế thấp, trong khi thực tế không phải như vậy.

Suy cho cùng, công bằng thuế không nên được đánh giá bằng việc đặt cạnh nhau những con số gây ấn tượng mạnh, mà cần dựa trên cùng một hệ quy chiếu: nguồn gốc thu nhập, điều kiện phát sinh lợi nhuận và phạm vi hợp lý của các chính sách miễn, giảm thuế đối với từng loại tài sản.