Giao tiếp bằng ánh mắt giúp trẻ học ngôn ngữ hiệu quả hơn

Một nghiên cứu quốc tế mới cho thấy việc cha mẹ nhìn vào mắt con khi trò chuyện không chỉ thu hút sự chú ý của trẻ mà còn kích hoạt quá trình học ngôn ngữ trong não bộ. Khi trẻ và người lớn giao tiếp bằng ánh mắt, hoạt động thần kinh của hai bên sẽ đồng bộ với nhau, giúp trẻ nhận biết đâu là thông tin quan trọng để ghi nhớ và học tập.

Kết quả nghiên cứu do nhóm khoa học của Đại học Cambridge (Anh) và Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore) thực hiện vừa được công bố trên tạp chí Nature Communications.

◆ Đồng bộ hoạt động não bộ giữa cha mẹ và trẻ

Theo nhóm nghiên cứu, trẻ sơ sinh ngay từ khi chào đời đã có khả năng học hỏi rất mạnh mẽ. Tuy nhiên, trong môi trường xung quanh luôn tồn tại vô số âm thanh, hình ảnh và lời nói, nên trẻ cần có cơ chế để lựa chọn những thông tin thực sự quan trọng.

Trước đây, các nhà khoa học đã biết rằng những tín hiệu xã hội như giao tiếp bằng ánh mắt, gọi tên trẻ hoặc sử dụng giọng nói đặc biệt khi nói chuyện với em bé có thể hỗ trợ quá trình học tập. Tuy nhiên, cơ chế não bộ đứng sau hiện tượng này vẫn chưa được làm sáng tỏ.

Để tìm câu trả lời, nhóm nghiên cứu đã tiến hành thí nghiệm với 47 trẻ từ 8 đến 10 tháng tuổi tại Anh và Singapore.

◆ Chỉ học tốt khi nhìn thấy ánh mắt người nói

Trong thí nghiệm, các bé được nghe ba loại "ngôn ngữ nhân tạo" – những chuỗi âm thanh không phải ngôn ngữ thật.
Người phát âm luôn là cùng một người, nhưng xuất hiện trên màn hình với ba kiểu kính khác nhau: kính để lộ hoàn toàn đôi mắt, kính chỉ để lộ một phần mắt và kính che kín hoàn toàn vùng mắt.

Trong suốt quá trình này, các nhà khoa học sử dụng điện não đồ (EEG) để ghi lại hoạt động não của trẻ, đồng thời so sánh với hoạt động não của người nói được ghi lại trước đó nhằm đánh giá mức độ đồng bộ giữa hai bên.

Sau khi kết thúc, các bé tiếp tục được nghe lại những từ đã xuất hiện trong ngôn ngữ nhân tạo cùng với các từ hoàn toàn mới. Nếu trẻ dành nhiều thời gian chú ý đến từ mới hơn, điều đó cho thấy chúng đã ghi nhớ và học được các từ đã nghe trước đó.

Kết quả cho thấy trẻ chỉ học ngôn ngữ hiệu quả khi có thể nhìn thấy rõ ánh mắt của người nói. Khi đôi mắt bị che một phần hoặc che hoàn toàn, hiệu quả học tập không còn đạt mức có ý nghĩa thống kê.
 

◆ Ánh mắt gửi tín hiệu: "Điều này rất quan trọng"

Các nhà nghiên cứu còn phát hiện rằng mức độ kết nối thần kinh theo chiều từ người nói đến em bé càng mạnh thì khả năng học ngôn ngữ của trẻ càng cao.

Đáng chú ý, chính sự đồng bộ hoạt động não giữa hai người dự đoán khả năng học tập tốt hơn so với việc chỉ quan sát hoạt động não của riêng em bé.

Trong khi đó, thời gian trẻ nhìn vào màn hình gần như không khác nhau giữa ba điều kiện thí nghiệm. Điều này cho thấy yếu tố quyết định không phải là trẻ nhìn lâu hơn, mà là việc giao tiếp bằng ánh mắt giúp trẻ hiểu rằng người đối diện đang truyền đạt một thông tin quan trọng.

Theo nhóm nghiên cứu, ánh mắt chỉ là một trong nhiều tín hiệu xã hội có tác dụng tương tự. Những hành động như mỉm cười, chỉ tay hoặc gọi tên em bé cũng có thể truyền đi thông điệp rằng nội dung đang được nói là điều trẻ cần chú ý và học hỏi.

◆ Chuyên gia khuyến nghị cha mẹ hạn chế nhìn điện thoại khi trò chuyện với con

Giáo sư Victoria Leong, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết khi muốn dạy trẻ điều gì đó, cha mẹ nên đặt điện thoại xuống và nhìn vào mắt con thay vì vừa nói chuyện vừa chú ý đến màn hình.

Theo bà, việc duy trì giao tiếp bằng ánh mắt sẽ giúp trẻ tiếp nhận thông tin nghiêm túc hơn và nâng cao khả năng học ngôn ngữ ngay từ những năm đầu đời.

Nghiên cứu được kỳ vọng sẽ góp phần củng cố các bằng chứng khoa học về tầm quan trọng của sự tương tác trực tiếp giữa cha mẹ và trẻ nhỏ trong quá trình phát triển ngôn ngữ và nhận thức.