Bạn đời của người mắc sa sút trí tuệ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn khoảng 70%, nghiên cứu khuyến nghị cần tiếp cận theo đơn vị gia đình

Một nghiên cứu quy mô lớn tại Đài Loan cho thấy, người có vợ hoặc chồng mắc sa sút trí tuệ (dementia) có nguy cơ mắc căn bệnh này cao hơn khoảng 70% so với những người không có bạn đời mắc bệnh. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh rằng phòng ngừa và hỗ trợ sa sút trí tuệ không nên chỉ tập trung vào từng cá nhân mà cần mở rộng sang cả gia đình hoặc hộ gia đình.

Nghiên cứu do nhóm của Tiến sĩ Wu Chi-Shin thuộc Viện Nghiên cứu Y tế Quốc gia Đài Loan (NHRI) thực hiện và được công bố trên tạp chí y khoa JAMA Network Open. Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của hơn 955.000 người đã kết hôn, trong đó có hơn 191.000 người có bạn đời được chẩn đoán sa sút trí tuệ và hơn 764.000 người thuộc nhóm đối chứng có đặc điểm tương đồng về tuổi, giới tính, thu nhập và nơi cư trú.

Kết quả theo dõi cho thấy, nguy cơ mắc sa sút trí tuệ ở người có bạn đời mắc bệnh cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng. Cụ thể, phụ nữ có nguy cơ cao hơn 74%, trong khi nam giới cao hơn 69%.

Xét trong vòng 5 năm, tỷ lệ phụ nữ mắc sa sút trí tuệ là 6,47% nếu chồng mắc bệnh, cao hơn đáng kể so với 3,72% ở nhóm đối chứng. Ở nam giới, tỷ lệ này lần lượt là 9,24% và 5,75%.

Xu hướng tương tự cũng được ghi nhận khi phân tích riêng bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ do mạch máu.
Theo các nhà nghiên cứu, sa sút trí tuệ không chỉ ảnh hưởng đến bản thân người bệnh mà còn tác động mạnh đến người bạn đời – vốn thường là người trực tiếp chăm sóc trong nhiều năm. Việc chung sống lâu dài khiến các cặp vợ chồng có xu hướng chia sẻ nhiều yếu tố nguy cơ như chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt, mức độ vận động và điều kiện kinh tế - xã hội.

Ngoài ra, quá trình chăm sóc người bệnh cũng có thể khiến người bạn đời phải đối mặt với tình trạng căng thẳng kéo dài, trầm cảm, mất ngủ, cô lập xã hội và suy giảm sức khỏe, từ đó làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và phát triển sa sút trí tuệ.

Phân tích theo độ tuổi cho thấy, mặc dù mức tăng nguy cơ tương đối lớn hơn ở nhóm tuổi trẻ, nhưng số ca mắc thực tế lại tăng nhiều hơn ở người cao tuổi do đây vốn là nhóm có nguy cơ nền cao hơn.

Nghiên cứu cũng ghi nhận những người có thu nhập cao hoặc gia đình có nhiều con có mức gia tăng nguy cơ thấp hơn. Các chuyên gia cho rằng điều này có thể liên quan đến khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc tốt hơn cũng như việc chia sẻ gánh nặng chăm sóc giữa các thành viên trong gia đình.

Nhóm nghiên cứu nhận định mối liên hệ giữa việc có bạn đời mắc sa sút trí tuệ và nguy cơ mắc bệnh ở người còn lại nhiều khả năng là kết quả của sự kết hợp giữa các yếu tố nguy cơ chung trong gia đình với áp lực chăm sóc kéo dài, tình trạng viêm mạn tính, sức khỏe tinh thần suy giảm và việc lơ là chăm sóc bản thân.

Từ kết quả nghiên cứu, các tác giả khuyến nghị các chương trình đánh giá nguy cơ, phòng ngừa và hỗ trợ người mắc sa sút trí tuệ cần được thiết kế theo hướng tiếp cận cả gia đình, thay vì chỉ tập trung vào người bệnh, nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giảm gánh nặng chăm sóc trong bối cảnh dân số già hóa nhanh chóng.