Việt Nam: Khoảng 15 triệu người đang đối mặt với các vấn đề sức khỏe tâm thần, độ tuổi mắc bệnh ngày càng trẻ hóa

Các chuyên gia y tế tại Việt Nam cảnh báo rằng các vấn đề về sức khỏe tâm thần đang trở thành gánh nặng ngày càng lớn đối với xã hội. Trong bối cảnh tỷ lệ lo âu, trầm cảm và căng thẳng kéo dài không ngừng gia tăng, giới chuyên môn nhấn mạnh cần chuyển trọng tâm từ điều trị sang phát hiện sớm và phòng ngừa, đặc biệt ở thanh thiếu niên và người cao tuổi.

Tại Hội nghị khoa học thường niên với chủ đề “Sức khỏe tâm thần: Tiếp cận đa chuyên ngành”, do Hội Y học TP.HCM tổ chức ngày 18/7, các chuyên gia cho biết khoảng 15% dân số Việt Nam, tương đương gần 15 triệu người, đang mắc ít nhất một trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Dung, Chủ tịch Hội Y học TP.HCM, những thay đổi nhanh chóng của xã hội hiện đại, áp lực công việc, học tập cùng nhịp sống ngày càng gấp gáp đã khiến các rối loạn lo âu, trầm cảm và căng thẳng mạn tính xuất hiện ngày càng nhiều, đồng thời độ tuổi khởi phát cũng đang có xu hướng trẻ hóa.

Bà cho rằng nếu các dấu hiệu bất thường không được nhận diện và can thiệp kịp thời, người bệnh không chỉ suy giảm chất lượng cuộc sống mà còn tạo thêm áp lực cho hệ thống y tế và toàn xã hội.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh sức khỏe tâm thần không còn là lĩnh vực riêng của bác sĩ tâm thần. Nhiều rối loạn có thể biểu hiện bằng các triệu chứng cơ thể thông thường, vì vậy tất cả nhân viên y tế, từ bác sĩ, điều dưỡng đến nha sĩ và dược sĩ, đều cần được trang bị kỹ năng phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường.

Theo bác sĩ Chu Thị Dung, Trưởng khoa Tâm lý - Tâm thần, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính cứ bốn người thì có một người sẽ gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần ít nhất một lần trong đời. Đại dịch COVID-19 cũng làm gia tăng đáng kể các trường hợp lo âu, trầm cảm và rối loạn liên quan đến căng thẳng, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Các số liệu được công bố tại hội nghị cho thấy tỷ lệ trầm cảm tại Việt Nam hiện khoảng 2,8%, rối loạn lo âu 2,6%, tâm thần phân liệt 0,4%, trong khi các rối loạn liên quan đến lạm dụng chất gây nghiện chiếm khoảng 4–5%. Những bệnh lý tâm thần thường gặp hiện nay gồm rối loạn lo âu lan tỏa, trầm cảm, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), rối loạn thích nghi và rối loạn lưỡng cực.

Thanh thiếu niên được xác định là nhóm có nguy cơ đặc biệt cao. Một cuộc khảo sát năm 2022 cho thấy 21,7% thanh thiếu niên Việt Nam từng trải qua ít nhất một vấn đề về sức khỏe tâm thần. Trong đó, rối loạn lo âu chiếm tỷ lệ cao nhất với 18,6%, tiếp theo là trầm cảm với 4,3%.

Theo các chuyên gia, áp lực học tập, kỳ vọng từ gia đình, áp lực công việc, nhịp sống nhanh cùng việc thiếu thời gian nghỉ ngơi là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng này.

Ở nhóm người cao tuổi, ngoài trầm cảm và lo âu, bệnh sa sút trí tuệ cũng đang gia tăng. Khoảng 14% người trên 70 tuổi mắc các rối loạn tâm thần, chủ yếu là lo âu và trầm cảm, trong khi 8,8% đang sống chung với chứng sa sút trí tuệ. Quá trình già hóa dân số được xem là yếu tố khiến số ca mắc tiếp tục tăng trong những năm tới.

Hội nghị cũng chỉ ra rằng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần không phân bố đồng đều trong xã hội. Phụ nữ, người cao tuổi, người thu nhập thấp, trình độ học vấn thấp, người lạm dụng rượu bia và nạn nhân của bạo lực gia đình là những nhóm dễ bị tổn thương hơn. Đặc biệt, phụ nữ có tỷ lệ mắc lo âu và trầm cảm cao hơn nam giới; khoảng 10% phụ nữ mang thai hoặc sau sinh xuất hiện các triệu chứng rối loạn tâm thần.

Bên cạnh đó, các yếu tố như khủng hoảng kinh tế, dịch bệnh, thiên tai và sự gia tăng tương tác trên mạng xã hội cũng được xem là những nguy cơ đáng chú ý. Việc dành quá nhiều thời gian trên mạng xã hội có thể làm gia tăng tâm lý so sánh bản thân với người khác, dẫn đến giảm sự tự tin, lo âu, trầm cảm, mất ngủ và cảm giác cô đơn.

Ngoài ra, nghèo đói, lạm dụng rượu bia, bạo lực gia đình, thiếu sự hỗ trợ từ cộng đồng và việc dễ tiếp cận ma túy hoặc các chất cấm cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng rối loạn tâm thần không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc mà còn tác động trực tiếp đến khả năng học tập, làm việc và duy trì các mối quan hệ xã hội. Người bệnh thường gặp tình trạng mất ngủ, giảm khả năng tập trung, thu mình và suy giảm hiệu quả trong cuộc sống hằng ngày.

Theo bác sĩ Chu Thị Dung, xu hướng điều trị hiện nay không chỉ nhằm giảm triệu chứng mà hướng tới mô hình chăm sóc toàn diện, kết hợp điều trị bằng thuốc, trị liệu tâm lý cùng sự đồng hành của gia đình và cộng đồng nhằm giúp người bệnh phục hồi bền vững.

Hội nghị năm nay có sự tham gia của các chuyên gia đến từ Sở Y tế TP.HCM, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cùng nhiều cơ sở y tế khác. Các đại biểu thống nhất rằng sức khỏe tâm thần cần được tiếp cận như một vấn đề y tế đa chuyên ngành, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều lĩnh vực trong công tác chẩn đoán, điều trị và chăm sóc người bệnh.