Thị Trường Nghệ Thuật Đang Trong Quá Trình Cải Cách: Sự Trỗi Dậy Của Blue Chip Và Sự Im Lặng Của Red Chip

  Gần đây, những tin tức về các phiên đấu giá với giá trị cực cao tại New York và London đã tạo ra ấn tượng rằng thị trường nghệ thuật đang trải qua một thời kỳ bùng nổ. Các công ty đấu giá và tạp chí chuyên ngành nghệ thuật đã liên tục đưa tin về những thành công này. Christie's và Sotheby's đã ghi nhận doanh thu hàng tỷ USD nhờ vào các tác phẩm của những bậc thầy, thu hút sự chú ý của truyền thông. Tuy nhiên, khi nhìn vào thực tế của sự bùng nổ này, nó không phải là sự phục hồi toàn diện của thị trường nghệ thuật mà chỉ là một sự phục hồi cục bộ tập trung vào các tác phẩm blue chip có giá trị cực cao.

Tác phẩm của Jackson Pollock đã được bán với giá hơn 180 triệu USD (khoảng 2.749 tỷ VNĐ), trong khi các tác phẩm của những bậc thầy thế kỷ 20 như Constantin Brâncuși và Mark Rothko cũng đã lập kỷ lục mới và dẫn dắt thị trường. Tên tuổi của Picasso, Mondrian, Basquiat vẫn là những bảo chứng chắc chắn nhất tại các phiên đấu giá. Hiện tượng này xảy ra do sự chuyển giao lãnh đạo trẻ trong các gia đình sở hữu doanh nghiệp lớn và sự chuyển giao tài sản từ thế hệ này sang thế hệ khác, dẫn đến việc các bộ sưu tập của những nhà đầu tư lớn tuổi được đưa ra thị trường, tạo ra những mức giá kỷ lục.

Điều này phản ánh một hiện tượng điển hình khi tiền đầu tư đổ vào những tên tuổi và tác phẩm đã được kiểm chứng trong bối cảnh không chắc chắn của nền kinh tế. Thị trường Mỹ đã tăng trưởng hơn 25% nhờ vào xu hướng này, trong khi Trung Quốc lại ghi nhận sự giảm sút do suy thoái trong lĩnh vực bất động sản. Sự chênh lệch giữa các công ty đấu giá cũng rất rõ ràng. Hai công ty đấu giá lớn như Christie's và Sotheby's đã tăng doanh thu đáng kể, trong khi Phillips lại ghi nhận sự giảm sút, dẫn đến sự phân hóa giữa các công ty đấu giá hàng đầu và các công ty nhỏ hơn.

Vấn đề là tính bền vững. Liệu thế hệ tiếp theo có thể tiếp nhận tác phẩm của Warhol hay Rothko với cùng một niềm đam mê như thế hệ trước? Sự tăng giá của các tác phẩm blue chip có duy trì sau khi chuyển giao thế hệ hay không vẫn còn là một câu hỏi. Để đối phó, một số phòng tranh đang tìm kiếm lối thoát bằng cách áp dụng các nền tảng đấu giá mới, tức là lựa chọn "đổi mới công nghệ trong phương thức bán hàng" để tránh khỏi khủng hoảng cấu trúc do mở rộng không hợp lý.

Thị trường nghệ thuật đang trong tình trạng suy thoái sâu sắc khi các nhà đầu tư đóng cửa ví tiền, dẫn đến việc giao dịch 1:1 giữa phòng tranh và nhà sưu tập trở nên kéo dài và thiếu sự khẩn trương trong việc mua tác phẩm. Dù tác phẩm có xuất sắc đến đâu, các nhà sưu tập vẫn tỏ ra thận trọng, dẫn đến tình trạng thị trường thiếu sức sống. Trong bối cảnh này, việc các phòng tranh kiểm soát trực tiếp thời gian biểu có thể là một biện pháp tự cứu cần thiết.
  Gần đây, các chuyên gia giao dịch nghệ thuật dày dạn kinh nghiệm như Dominique Lévy, Brett Gorvy và Amalia Dayan đã theo dõi sự gia tăng tỷ lệ giao dịch 1:1 tại Christie's và Sotheby's. Trong năm 2025, giao dịch 1:1 hay còn gọi là bán riêng đã giảm nhẹ so với năm trước, nhưng Christie's ghi nhận doanh thu khoảng 1,5 tỷ USD, chiếm khoảng 24% tổng doanh thu, trong khi Sotheby's đạt khoảng 1,2 tỷ USD, chiếm 17% tổng doanh thu. Đặc biệt, Phillips đã ghi nhận sự tăng vọt 66% trong giao dịch riêng, đạt khoảng 200 triệu USD. Điều này cho thấy giao dịch riêng đang đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì doanh thu của các công ty đấu giá lớn.

Hiện tại, nhóm chuyên gia đấu giá này đang hợp tác dưới tên Lévy Gorvy Dayan và đã ra mắt nền tảng đấu giá trực tiếp mang tên "LGD Hammer" nhằm đảm bảo tính minh bạch trong giao dịch cá nhân. Nền tảng đấu giá mới này nhắm đến vấn đề kéo dài thời gian giao dịch tác phẩm. Nó kết hợp một cách khéo léo giữa đấu giá và bán riêng, chỉ đưa ra một tác phẩm chính hoặc bộ sưu tập quan trọng vào những ngày đã định, cho phép các nhà sưu tập hàng đầu trên toàn thế giới tham gia đấu giá trực tiếp qua điện thoại và trực tuyến. Khác với các phiên đấu giá lớn với hàng trăm tác phẩm, phương pháp này tối đa hóa sự tập trung và khẩn trương.
 
Tác phẩm được đấu giá sẽ được xem trước tại phòng tranh thông qua hệ thống đặt chỗ, cho phép người xem nghiên cứu và cảm nhận sâu sắc trước khi xác định giá qua cơ chế đấu giá. Đây không chỉ là một giao dịch đơn thuần mà còn cung cấp trải nghiệm tương đương với bảo tàng và sự căng thẳng của thị trường. Điều đặc biệt là sự khác biệt của LGD Hammer đến từ kinh nghiệm đấu giá của các nhà sáng lập. Họ đã làm việc tại các công ty đấu giá toàn cầu như Christie's trong nhiều thập kỷ và hiểu rõ bản chất của đấu giá, đã nội địa hóa hệ thống của các công ty đấu giá lớn vào trong phòng tranh, kết hợp sự thân mật của giao dịch riêng với tính cạnh tranh của đấu giá. Đây không chỉ là một biến thể hình thức mà còn là một nỗ lực chiến lược nhằm giải quyết các vấn đề cấu trúc của thị trường.

Cuối cùng, LGD Hammer là một thí nghiệm nhằm khôi phục sự khẩn trương cho thị trường nghệ thuật, nơi mà tác phẩm không còn bị bỏ mặc, và các nhà sưu tập không thể trì hoãn quyết định. Liệu nó có thể vượt qua tình trạng suy thoái của thị trường hay không vẫn còn là một câu hỏi, nhưng ít nhất nền tảng này đã đưa "tính khan hiếm và cạnh tranh" trở lại với bản chất của giao dịch nghệ thuật. Điều cần thiết hiện nay chính là sự căng thẳng này. LGD Hammer là một thách thức để khôi phục ngọn lửa đó. Tác phẩm "Người phụ nữ vắt sữa" (Milkmaid, 1984) của Willem de Kooning đã được bán với giá trong khoảng 10 triệu USD (khoảng 150 tỷ VNĐ) tại phiên đấu giá kín đầu tiên của LGD Hammer, chứng minh hiệu quả của nền tảng hybrid mới này.

Tuy nhiên, thị trường trung và thấp giá cùng với các nghệ sĩ mới vẫn chưa thể thoát khỏi tình trạng suy thoái. Chỉ vài năm trước, các tác phẩm của những nghệ sĩ trẻ từng dẫn dắt sự nhiệt tình đầu cơ đã biến mất khỏi các phiên đấu giá. Tại các phiên đấu giá chính của Sotheby's và Christie's, số lượng nghệ sĩ dưới 40 tuổi chỉ đếm trên đầu ngón tay, và Phillips cũng chỉ có một hoặc hai tác phẩm. Năng lượng của các nghệ sĩ trẻ từng được gọi là "red chip" đã biến mất.

Do đó, sự tăng giá trung bình chỉ nhờ vào các tác phẩm có giá trị cực cao, trong khi các tác phẩm của nghệ sĩ trẻ đã biến mất khỏi các phiên đấu giá. Thị trường đầu tiên, tức là phòng tranh, đang phải đối mặt với áp lực lớn từ chi phí hoạt động và chi phí tham gia các hội chợ nghệ thuật, trong khi đó lại mất đi sự tin tưởng từ thị trường. Nhiều nhà sưu tập do dự trong việc mua tác phẩm từ phòng tranh vì thực tế rằng một tác phẩm được đề xuất với giá hàng chục nghìn USD tại phòng tranh lại được bán với giá hàng nghìn USD tại phiên đấu giá. Hiện tượng này cho thấy rõ sự thổi phồng của thị trường phòng tranh, tức thị trường đầu tiên. Tuy nhiên, một số phòng tranh vẫn ghi nhận nhu cầu cao và bán hết hàng khi đưa ra các tác phẩm mới có giá hợp lý và chất lượng cao, cho thấy rằng thị trường vẫn còn khả năng.

Gần đây, các phòng tranh nổi tiếng như Blum Gallery, Venus Over Manhattan, và Clearing đang phải đối mặt với áp lực từ chi phí thuê bất động sản cao, chi phí gian hàng hàng triệu USD tại các hội chợ nghệ thuật quốc tế, và phụ thuộc vào khoản vay ngân hàng hoặc tài trợ bên ngoài. Khi lãi suất tăng, khủng hoảng thanh khoản đã dẫn đến phá sản.

Do đó, bảng thành tích đấu giá có vẻ như đang bùng nổ không có nghĩa là thị trường nghệ thuật đã phục hồi toàn diện. Thực tế, thị trường đang thể hiện sự mất cân bằng giữa sự phục hồi rực rỡ của blue chip và sự suy thoái của red chip. Sự phục hồi thực sự chỉ có thể xảy ra khi dòng tiền không chỉ tập trung vào các tác phẩm có giá trị cực cao mà còn lan tỏa đến các nghệ sĩ mới và các tác phẩm có giá trung bình. Sự bùng nổ hiện tại chỉ là một ảo giác của sự thịnh vượng, và để có một tương lai khỏe mạnh cho thị trường nghệ thuật, việc xây dựng một hệ sinh thái cân bằng là điều cần thiết. Hiện tại, thị trường nghệ thuật đang coi nghệ thuật như một "tài sản đầu tư" hơn là một trải nghiệm thuần túy, dẫn đến một giai đoạn điều chỉnh đau đớn trong toàn cầu nghệ thuật khi bong bóng bị xẹp.

Thực tế, việc đóng cửa liên tiếp của các phòng tranh lớn gần đây đã cho thấy rõ ràng những giới hạn cấu trúc mà "ban đầu diễn ra từ từ nhưng đến một lúc nào đó lại đột ngột" dẫn đến phá sản. Cuộc khủng hoảng hiện tại là kết quả của việc các công ty đấu giá và phòng tranh tiếp cận nghệ thuật không chỉ như một đối tượng thưởng thức thuần túy mà còn như một "tài sản đầu tư tài chính" đang mở rộng không ngừng.
  Hiện tượng bất thường chưa từng có của thị trường nghệ thuật, tức là sự thay đổi cấu trúc khó dự đoán và dòng chảy chuyển giao thế hệ nhà sưu tập, cũng đã xuất hiện tại thị trường nghệ thuật Hàn Quốc, đặc biệt là thị trường đấu giá. Thực tế, các phiên đấu giá của Seoul Auction và K Auction vào tháng 5 không thể được coi là các phiên đấu giá lớn do sự xuất hiện hạn chế của các tác phẩm quan trọng có khả năng dẫn dắt thị trường. Trong khi các công ty đấu giá quốc tế đang áp dụng chiến lược thu hút các bộ sưu tập chính ra thị trường để tăng tỷ lệ đấu giá và giá trị đấu giá, hai công ty đấu giá lớn của Hàn Quốc vẫn chưa có khả năng này.

Dù sao, kết quả đấu giá tháng 5 cho thấy thị trường nghệ thuật Hàn Quốc đang dần hồi phục, nhưng vẫn trong tình trạng thận trọng. Phản ứng của thị trường không phải là sự phục hồi toàn diện mà vẫn còn sự phân hóa theo nhóm tác phẩm, mức giá và độ nhận diện của nghệ sĩ. K Auction đã bán được 60 trên tổng số 77 tác phẩm, với tổng giá trị khoảng 7,232 tỷ VNĐ, tỷ lệ đấu giá đạt 77,9%. Tác phẩm có giá cao nhất của K Auction là "Infinity Net (POWTY)" của Yayoi Kusama, được ước tính từ 21 tỷ đến 35 tỷ VNĐ nhưng đã được bán với giá 21 tỷ VNĐ mà không có sự cạnh tranh lớn. Seoul Auction ghi nhận tỷ lệ đấu giá 69,8% với tổng giá trị khoảng 5,66 tỷ VNĐ. Tác phẩm "Dialogue" của Lee Ufan, ước tính từ 7 tỷ đến 12 tỷ VNĐ, đã được bán với giá 10,4 tỷ VNĐ, bắt đầu từ 6,4 tỷ VNĐ mà không có sự cạnh tranh lớn.
 

Từ kết quả đấu giá trên, có thể thấy thị trường blue chip vẫn là trung tâm của thị trường. Tuy nhiên, các tác phẩm của những nghệ sĩ đã được kiểm chứng như Yayoi Kusama và Lee Ufan đã được giao dịch ổn định, nhưng sự tăng giá mạnh mẽ chỉ xuất hiện hạn chế, cho thấy các nhà thầu đang phản ứng một cách thận trọng. Điều này cho thấy thị trường đang hoạt động dựa trên mức giá thực tế. Ngược lại, các tác phẩm của nghệ sĩ trẻ có giá tương đối thấp lại xuất hiện sự cạnh tranh mạnh mẽ khó hiểu. Những tác phẩm này vẫn chưa được kiểm chứng trên thị trường, nhưng sự đánh giá từ các bảo tàng và các nhà phê bình vẫn chưa vượt qua được, cho thấy các nhà thầu đã thể hiện thái độ khá tích cực.

Tác phẩm của Muna (Kim Dae-hyun, 1980) đã thu hút nhiều sự chú ý trong phân khúc giá trung và thấp, trong khi tác phẩm của Lee Mok-ha (1996) đã nhanh chóng gia nhập phân khúc giá cao, phản ánh kỳ vọng của thị trường. Tuy nhiên, những kết quả này không nhất thiết là dấu hiệu của một thị trường khỏe mạnh. Cần phải xem xét kỹ lưỡng cấu trúc hình thành giá và các điều kiện hỗ trợ cho giá đó.

Tác phẩm được kỳ vọng của Seoul Auction, bản sao màu của "Đại Đồng Dương Đồ" đã không được bán. Điều này không chỉ phản ánh sự yếu kém của thị trường đồ cổ mà còn cho thấy rằng giá của tác phẩm và điều kiện mua không phù hợp. Các tác phẩm có giá trị văn hóa lớn nhưng điều kiện giao dịch lại rất khắt khe đã được xác nhận một lần nữa.

Cuối cùng, điều quan trọng cần xác định trong phiên đấu giá này không phải là sự tăng giá mà là sức thuyết phục của giá cả. Một thị trường tốt không phải là thị trường tạo ra nhiều giá cao mà là thị trường có thể giải thích tại sao giá đó lại có thể. Để thị trường nghệ thuật Hàn Quốc phát triển theo hướng bền vững, cần phải không chỉ tiêu thụ kết quả đấu giá như một chỉ số thành công đơn giản mà còn phải đọc và giải thích một cách nghiêm túc quá trình hình thành giá và cấu trúc hỗ trợ cho giá đó.

Do đó, chúng ta cần xem phiên đấu giá tháng 5 này không chỉ là một tín hiệu tích cực mà còn là cơ hội để kiểm tra độ tin cậy của thị trường. Cần nhìn nhận một cách cân bằng giữa sự ổn định của blue chip và tiềm năng phát triển của nghệ sĩ trẻ, đồng thời đảm bảo tính đáng tin cậy trong cấu trúc hình thành giá, đó chính là con đường cho tương lai của thị trường nghệ thuật Hàn Quốc.
    Thời kỳ của các phòng tranh lớn ở phương Tây cũng đang dần kết thúc. Tại Hàn Quốc, một số phòng tranh lớn cũng không còn hoạt động như trước. Cách thức mà các phòng tranh lớn quốc tế mở rộng chi nhánh đã chứng minh rằng mô hình này không còn bền vững. Sự suy giảm của thị trường đầu cơ tập trung vào các tác phẩm có giá trị cực cao, cùng với suy thoái kinh tế toàn cầu và tỷ giá hối đoái cao, đã khiến các phòng tranh tìm kiếm những con đường mới thông qua việc hợp nhất và hợp tác để giảm chi phí cố định và phân tán rủi ro. Thời kỳ tự lực đã kết thúc, và thời kỳ liên kết đang đến gần.

Việc tự nguyện sáp nhập (M&A) giữa các phòng tranh và hình thành các nền tảng lớn (Mega Platform) là những hiện tượng tiêu biểu. Các phòng tranh nhỏ và vừa cảm thấy giới hạn của việc hoạt động độc lập và đã được hấp thụ vào mạng lưới của các phòng tranh lớn, trong khi các phòng tranh lớn có tiềm lực tài chính đã mua lại các phòng tranh trung bình để mở rộng danh mục nghệ sĩ. Đây không chỉ là một chiến lược sinh tồn mà còn phản ánh sự thay đổi cấu trúc của thị trường. Phương thức mở rộng ra nước ngoài cũng đã thay đổi. Thay vì mở chi nhánh độc lập tốn kém, các phòng tranh đã bắt đầu vận hành không gian chung với các phòng tranh địa phương, chia sẻ chi phí và rủi ro. Ví dụ, Meyer Riegger ở Berlin và Jocelyn Wolff ở Paris đã thành lập một chi nhánh chung tại khu vực Hannam, Seoul, cho thấy một cách tiếp cận mới đối với thị trường châu Á. Tại các hội chợ nghệ thuật, việc "chia sẻ gian hàng" đã trở nên phổ biến, và các phòng tranh đang dần hình thành sự hợp tác thực tiễn bằng cách chia sẻ chi phí và giới thiệu nghệ sĩ lẫn nhau.
 
Cuộc cải cách này đã để lại những vết thương sâu sắc trong thị trường nghệ thuật Hàn Quốc. Kỷ lục giao dịch 1 tỷ USD trong năm 2022 đã được thổi phồng, và thị trường từng hưởng lợi từ sự bùng nổ giờ đây đang phải đối mặt với những cơn bão của suy thoái toàn cầu và tỷ giá hối đoái cao, dẫn đến việc xẹp bong bóng và trải qua giai đoạn khó khăn để củng cố nội lực.

Theo ước tính của giới nghệ thuật, trong bốn năm qua, hơn 100 phòng tranh nhỏ đã đóng cửa tại Hàn Quốc, cho thấy cuộc khủng hoảng hiện tại không chỉ là một sự lùi bước đơn giản mà là một quá trình cải cách thể chất. Sự giảm sút trong việc mua sắm các tác phẩm đầu cơ có giá trị cực cao và sự chú ý ngày càng tăng đối với các tác phẩm có giá từ 1 đến 5 tỷ VNĐ và có chiều sâu khái niệm là minh chứng cho điều này.

Khi các phòng tranh lớn ở phương Tây rời khỏi Frieze Seoul, các phòng tranh châu Á đã thay thế vị trí đó, cho thấy Seoul đang chuyển mình từ "trung tâm bán hàng nghệ thuật phương Tây" thành "nền tảng trung tâm châu Á". Tuy nhiên, những người cần phải đọc và xây dựng chiến lược và chiến thuật để đối phó với xu hướng này lại đang đứng yên, chỉ mong chờ vào những lợi ích từ bữa tiệc. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc là cơ quan duy nhất đưa ra các biện pháp, nhưng việc xử lý thị trường nghệ thuật từ góc độ công nghiệp văn hóa mà không có kế hoạch tổng thể cho các lĩnh vực nghệ thuật thị giác như hội họa, thủ công, điêu khắc, nhiếp ảnh, thiết kế và kiến trúc là một vấn đề. Hơn nữa, hầu hết các công chức không có kiến thức và kinh nghiệm về thị trường nghệ thuật do thời gian luân chuyển chỉ từ 2 đến 3 năm, nên khó có thể mong đợi các chính sách ngoài việc "phân phát tiền". Và việc thực hiện các chính sách này lại được giao cho Trung tâm Hỗ trợ Quản lý Nghệ thuật, nơi có cấu trúc và nhân sự thiếu kinh nghiệm trong lĩnh vực nghệ thuật, dẫn đến việc các chính sách không phù hợp với thị trường nghệ thuật Hàn Quốc.

Thực tế, các nhà sưu tập Hàn Quốc cũng đang dần thoát khỏi "đầu tư mù quáng" để quay trở lại với việc sưu tầm có giá trị thực, tìm kiếm các tác phẩm của nghệ sĩ Hàn Quốc và có chiều sâu lịch sử nghệ thuật. Cuối cùng, cuộc khủng hoảng hiện tại không chỉ là một sự suy thoái đơn giản mà là một bước chuyển hướng đến một trật tự mới. Thời kỳ tự lực đã kết thúc. Thị trường sẽ hồi sinh thông qua liên kết và hợp tác. Thị trường nghệ thuật Hàn Quốc cần trải qua một cuộc cải cách đau đớn để tiến tới một tương lai bền vững và vững chắc hơn.



* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.

• #đấu giá
• #thị trường nghệ thuật
• #blue chip