Một năm sau khi sửa đổi Luật Quản lý Xuất nhập cảnh Hàn Quốc: Thực trạng giam giữ người nước ngoài vẫn gây nhiều tranh cãi

 
Sau một năm Luật Quản lý xuất nhập cảnh sửa đổi có hiệu lực theo phán quyết của Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc, nhiều tổ chức nhân quyền cho rằng tình trạng giam giữ người nước ngoài vẫn chưa có chuyển biến đáng kể.

Ngày 16/6, Mạng lưới Ứng phó Giam giữ Người Di cư (Migrant Detention Response Network) đã tổ chức một buổi báo cáo tại Trung tâm Học tập của Ủy ban Nhân quyền Quốc gia ở Euljiro để công bố thực trạng của chế độ “bảo hộ người nước ngoài” hiện nay. Tại sự kiện, các đương sự từng bị giam giữ cùng các nhà hoạt động đã chia sẻ nhiều trải nghiệm cho thấy những vấn đề nhân quyền vẫn tiếp diễn.

Theo quy định hiện hành, những người nước ngoài bị ra lệnh trục xuất do vi phạm Luật Quản lý Xuất nhập cảnh hoặc các quy định liên quan sẽ bị lưu giữ tại các trung tâm bảo hộ trực thuộc Bộ Tư pháp cho đến khi được hồi hương.

Năm 2023, Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc đã ra phán quyết cho rằng các điều khoản cho phép giam giữ người nước ngoài vô thời hạn mà không có cơ chế giám sát độc lập là không phù hợp với Hiến pháp. Trên cơ sở đó, luật sửa đổi, bao gồm quy định chấm dứt tình trạng giam giữ không thời hạn, đã được áp dụng từ tháng 6/2025.

Tuy nhiên, luật sư Lee Sang-hyun thuộc tổ chức pháp lý công ích Duru cho rằng việc sửa luật chưa mang lại những thay đổi đáng kể trong thực tế.

Theo số liệu được ông công bố, số người nước ngoài bị giam giữ đã tăng từ 38.005 người vào năm 2024 lên 39.138 người trong năm 2025. Tình trạng giam giữ kéo dài đối với người xin tị nạn vẫn tiếp diễn. Tính đến ngày 1/4 năm nay, toàn bộ những người bị giam trên 9 tháng đều là người xin tị nạn.

Đáng chú ý, cơ chế xem xét khiếu nại do Ủy ban Bảo hộ Người nước ngoài thực hiện – được thiết lập để thay thế hệ thống khiếu nại trước đây – chưa chấp thuận bất kỳ trường hợp nào trong hơn một năm hoạt động.

“Khoảng 40.000 người bị giam giữ mỗi năm, nhưng không có một trường hợp nào được xác định là bị giam giữ oan hoặc cần được trả tự do. Đây là điều rất đáng suy ngẫm”, ông Lee nhận định.

Tỷ lệ không chấp thuận gia hạn thời gian giam giữ của Ủy ban Bảo hộ Người nước ngoài cũng chỉ đạt 4,7%, thấp hơn mức trung bình 6,3% trong giai đoạn trước đây khi Bộ trưởng Tư pháp trực tiếp xem xét các hồ sơ.

Tại hội thảo, ban tổ chức cũng công bố lời nhắn của một công dân châu Phi hiện đang bị giam giữ tại một trung tâm bảo hộ người nước ngoài.

Thông qua nhóm tình nguyện “Majung”, người này cho biết những người da màu thường cảm thấy bị đối xử thiếu tôn trọng hơn so với các nhóm sắc tộc khác. Theo lời kể, nhiều yêu cầu của họ bị phớt lờ và nhân viên xuất nhập cảnh thường đối xử với họ như những phạm nhân nguy hiểm đã bị kết án.

Người này cho biết mỗi phòng có thể có tới 12 người cùng sinh hoạt và phần lớn đều gặp các vấn đề về sức khỏe. Ngoài ra, những người bị giam giữ cũng không được giải thích đầy đủ về các quyền lợi pháp lý của mình.

Bà Han Na-hyun, nhà hoạt động thuộc nhóm “Majung”, cho rằng sau khi luật sửa đổi có hiệu lực, các cơ quan chức năng ngày càng tích cực thực hiện các biện pháp trục xuất trước khi hết thời hạn giam giữ.

“Nếu trước đây nhiều người có cảm giác bị giữ lại vô thời hạn cho đến khi bị buộc rời khỏi Hàn Quốc, thì hiện nay khi thời hạn giam giữ đã được quy định rõ, các cơ quan chức năng lại có xu hướng đẩy nhanh quá trình trục xuất”, bà nói.
Một vấn đề khác được các tổ chức nhân quyền nêu ra là luật hiện hành vẫn chưa có quy định cấm hoàn toàn việc giam giữ trẻ vị thành niên, bất chấp những khuyến nghị liên tục từ cộng đồng quốc tế.

Tại hội thảo, lời chứng của một thanh thiếu niên nói tiếng Ả Rập cũng được công bố. Người này cho biết đã đến Hàn Quốc một mình khi mới 17 tuổi. Đơn xin tị nạn ban đầu bị từ chối do chưa đủ tuổi thành niên. Sau nhiều lần nộp lại hồ sơ, em cuối cùng bị bắt giữ và đưa vào Trung tâm Bảo hộ Người nước ngoài Hwaseong.

“Em rất sợ khi phải sống cùng những người trưởng thành. Em không thể đến trường hay tiếp tục việc học. Đến bây giờ em vẫn lo sợ mình có thể bị đưa trở lại nơi đó”, em chia sẻ.

Các tổ chức tham gia hội thảo kêu gọi Chính phủ Hàn Quốc tiếp tục cải cách hệ thống bảo hộ người nước ngoài, tăng cường giám sát độc lập đối với hoạt động giam giữ và bảo đảm các tiêu chuẩn nhân quyền phù hợp với thông lệ quốc tế.