Khi nhìn lại lịch sử phát triển của nhân loại, có thể thấy mọi nền văn minh vĩ đại đều được xây dựng trên hai trụ cột: văn minh vật chất và văn minh tinh thần. Nếu văn minh vật chất giúp con người sống sung túc hơn thì văn minh tinh thần lại trả lời những câu hỏi căn bản nhất: Con người sống để làm gì? Xã hội tồn tại vì điều gì? Và quốc gia sẽ đi về đâu?
Đế chế La Mã được dựng nên bằng những con đường và các quân đoàn hùng mạnh, nhưng điều làm nên bản sắc La Mã chính là luật pháp và triết học. Trung Hoa tồn tại không chỉ nhờ các dòng sông lớn như Hoàng Hà hay Trường Giang mà còn bởi hệ thống tư tưởng của Nho giáo, Đạo giáo và Phật giáo. Tương tự, Ấn Độ được thế giới ghi nhớ không chỉ bởi lãnh thổ rộng lớn mà còn nhờ những di sản tư tưởng đồ sộ như Veda, Upanishad hay Bhagavad Gita.
Ngày nay, nhân loại đang bước vào một thời kỳ chuyển đổi văn minh mới. Trí tuệ nhân tạo (AI) học ngôn ngữ của con người, robot dần thay thế sức lao động và các thuật toán ngày càng tham gia sâu vào quá trình ra quyết định. Tuy nhiên, càng tiến xa về công nghệ, con người lại càng phải đối diện với những câu hỏi nguyên sơ nhất:
Chúng ta là ai? Chúng ta đến từ đâu? Chúng ta sẽ đi về đâu? Và chúng ta sống vì điều gì?
Chính những câu hỏi ấy đã khai sinh tôn giáo, triết học và các bộ kinh điển của nhân loại. Dân tộc Hàn Quốc cũng đã tìm kiếm lời giải cho những vấn đề đó bằng con đường riêng của mình. Thiên Phù Kinh (Cheonbu-gyeong) lý giải trật tự của vũ trụ; Tam Nhất Thần Cáo (Samil-singo) nói về “bầu trời” trong mỗi con người; còn Tham Điển Giới Kinh (Chamjeon-gyegyeong) chỉ dẫn cách sống đúng đắn. Trong thời cận đại, phong trào tiêu biểu kế thừa dòng chảy tinh thần ấy chính là Đại Chủng giáo (Daejongyo).
◆ Đại Chủng giáo – không chỉ là một tôn giáo
Nếu chỉ nhìn Đại Chủng giáo như một tổ chức tín ngưỡng, có lẽ chúng ta đã thu hẹp đáng kể ý nghĩa lịch sử của phong trào này.
Đại Chủng giáo ra đời trong bối cảnh đất nước Triều Tiên đứng trước nguy cơ mất chủ quyền. Đây không chỉ là một phong trào tôn giáo mà còn là cuộc vận động tinh thần nhằm bảo vệ linh hồn dân tộc, trở thành nền tảng tư tưởng cho phong trào độc lập và là nỗ lực hiện đại hóa lý tưởng Hoằng Ích Nhân Gian (Hongik-ingan) – tư tưởng cốt lõi của dân tộc Hàn.
Năm 1909, nhà yêu nước Na Cheol tái lập Đại Chủng giáo trong lúc Đại Hàn Đế quốc đang bên bờ sụp đổ. Ông cho rằng nguy cơ lớn nhất không chỉ là sự xâm lược về quân sự mà còn là sự tan rã của tinh thần dân tộc. Một dân tộc có thể mất lãnh thổ, nhưng không thể để mất linh hồn.
Chính vì vậy, Na Cheol đã tái nhìn nhận Đàn Quân (Dangun) không đơn thuần là nhân vật thần thoại mà là biểu tượng của lịch sử tinh thần dân tộc Hàn Quốc.
◆ Cái nôi tinh thần của phong trào độc lập
Sau khi được phục hưng, Đại Chủng giáo nhanh chóng trở thành trung tâm tinh thần của phong trào độc lập, đặc biệt tại Mãn Châu và vùng Bắc Giản Đảo.
Các tín đồ Đại Chủng giáo xây dựng trường học, đào tạo thanh niên và truyền bá ý thức dân tộc. Trong hoàn cảnh mất nước, họ liên tục đặt ra câu hỏi: “Chúng ta là ai?” và tìm câu trả lời trong tinh thần Đàn Quân và Hoằng Ích Nhân Gian.
Người kế tục Na Cheol là Seo Il tiếp tục phát triển tư tưởng này. Ông tham gia sâu vào Tuyên ngôn Độc lập Đại Hàn, hoạt động của Bắc Lộ Quân Chính Thư và công cuộc đào tạo lực lượng kháng chiến. Tướng quân Kim Jwa-jin, người làm nên chiến thắng Thanh Sơn Lý lừng danh, cũng trưởng thành trong môi trường tư tưởng ấy.
Điều giúp các chiến sĩ độc lập vượt qua mùa đông khắc nghiệt của Mãn Châu không chỉ là vũ khí mà còn là niềm tin rằng họ đang chiến đấu để giành lại dân tộc và tương lai của mình.
Một nhân vật khác không thể không nhắc tới là Yun Se-bok. Ông cho rằng độc lập chính trị là chưa đủ; một dân tộc muốn phục hưng thực sự cần có độc lập về tinh thần và tự chủ về văn hóa. Quan điểm ấy sau này ảnh hưởng không nhỏ đến các nghiên cứu lịch sử và văn hóa dân tộc Hàn Quốc.
◆ Từ tinh thần dân tộc đến tinh thần nhân loại
Khi nói đến hành trình tìm kiếm giá trị tinh thần, không thể bỏ qua triết gia Dasok Yu Young-mo.
Dasok không giới hạn bản thân trong bất kỳ tôn giáo nào. Ông nghiên cứu Kitô giáo, Phật giáo, Nho giáo, Lão giáo và cả truyền thống tinh thần bản địa của dân tộc Hàn Quốc. Điều ông theo đuổi suốt đời là “bầu trời trong con người” – khả năng thức tỉnh bản tính và khôi phục đời sống tinh thần nội tâm.
Dasok thường nhấn mạnh rằng chân lý là một, chỉ có con đường tiếp cận là khác nhau. Tư tưởng ấy có điểm tương đồng với Thiên Phù Kinh: mọi thứ khởi nguồn từ một và cuối cùng lại trở về một.
Nếu Yun Se-bok nói về linh hồn dân tộc, thì Dasok nói về linh hồn con người. Dù khác cách tiếp cận, cả hai đều hướng tới việc tìm kiếm những giá trị nền tảng làm nên phẩm giá con người.
◆ Hoằng Ích Nhân Gian – từ lý tưởng dân tộc đến giá trị toàn cầu
Sau khi Hàn Quốc thành lập, tinh thần Đại Chủng giáo tiếp tục được kế thừa dưới nhiều hình thức khác nhau.
Tiến sĩ Ahn Ho-sang, Bộ trưởng Giáo dục đầu tiên của Hàn Quốc, đã đóng vai trò quan trọng trong việc đưa tư tưởng Hoằng Ích Nhân Gian trở thành triết lý giáo dục quốc gia. Đến nay, nguyên lý này vẫn được ghi nhận trong Luật Giáo dục cơ bản của Hàn Quốc.
“Hoằng Ích Nhân Gian” thường được dịch là “mang lại lợi ích rộng khắp cho con người”. Đây không đơn thuần là khẩu hiệu dân tộc chủ nghĩa mà là một hệ giá trị phổ quát, bao hàm phẩm giá con người, đạo đức cộng đồng, tự do và trách nhiệm.
Chính vì vậy, nhiều học giả cho rằng tư tưởng này có thể đối thoại với những giá trị toàn cầu hiện nay như phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội hay đạo đức công nghệ.
◆ AI cần triết lý hơn là công nghệ
Trong những năm gần đây, các di chỉ của văn hóa Hồng Sơn tại khu vực Liêu Tây và Nội Mông (Trung Quốc) đã thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu Đông Bắc Á. Một số học giả cho rằng những phát hiện này có thể mang lại manh mối mới về nguồn gốc các nền văn minh cổ trong khu vực.
Dù vẫn cần những nghiên cứu học thuật thận trọng, điều rõ ràng là việc tìm hiểu cội nguồn lịch sử và tinh thần của dân tộc ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Lịch sử không chỉ là nghiên cứu quá khứ mà còn là sự chuẩn bị cho tương lai. Một cái cây không thể sống lâu nếu mất gốc. Một quốc gia cũng khó trường tồn nếu đánh mất ký ức lịch sử và nền tảng tinh thần của mình.
Hàn Quốc đã trải qua công nghiệp hóa, dân chủ hóa và cách mạng công nghệ thông tin. Có lẽ bước phát triển tiếp theo là nâng cao năng lực văn minh tinh thần.
Trong thời đại AI, câu hỏi quan trọng nhất không còn là “chúng ta có thể làm gì bằng công nghệ?” mà là “chúng ta sử dụng công nghệ vì mục đích gì?”
AI có thể mô phỏng trí tuệ con người, nhưng chưa ai dám khẳng định nó có thể thay thế lương tri và trách nhiệm đạo đức của con người. Công nghệ là công cụ, nhưng công cụ không thể tự xác định mục đích tồn tại của nó.
Chính ở điểm này, tư tưởng Hoằng Ích Nhân Gian lại mang ý nghĩa thời đại. Nếu thế kỷ XXI có thể xây dựng một xã hội nơi con người và AI cùng phục vụ lợi ích chung của nhân loại, thay vì để công nghệ thống trị con người, thì đó có thể là cách diễn giải mới của lý tưởng Hoằng Ích Nhân Gian trong thời đại số.
◆ Tương lai cổ xưa nhất
Thiên Phù Kinh nói về trật tự của vũ trụ. Tam Nhất Thần Cáo nói về bầu trời trong mỗi con người. Tham Điển Giới Kinh nói về cách sống mang lại lợi ích cho thế giới. Tất cả cuối cùng đều quy tụ trong một khái niệm: Hoằng Ích Nhân Gian.
Khi AI ngày càng phát triển, nhân loại có thể cần nhiều triết lý hơn là nhiều công nghệ. Những câu hỏi mà tổ tiên để lại hàng nghìn năm trước vẫn còn nguyên giá trị:
Vũ trụ là gì?
Con người là ai?
Chúng ta phải sống như thế nào?
Có lẽ câu trả lời cuối cùng vẫn rất giản dị:
Hãy soi sáng chính mình và mang lại lợi ích cho thế giới.
Đó không chỉ là tinh thần của Hoằng Ích Nhân Gian, mà còn có thể là một trong những di sản tinh thần quý giá nhất mà Hàn Quốc có thể đóng góp cho nhân loại trong kỷ nguyên AI.
(Loạt bài về tinh thần châu Á của Jin Jeong-ja)
Đế chế La Mã được dựng nên bằng những con đường và các quân đoàn hùng mạnh, nhưng điều làm nên bản sắc La Mã chính là luật pháp và triết học. Trung Hoa tồn tại không chỉ nhờ các dòng sông lớn như Hoàng Hà hay Trường Giang mà còn bởi hệ thống tư tưởng của Nho giáo, Đạo giáo và Phật giáo. Tương tự, Ấn Độ được thế giới ghi nhớ không chỉ bởi lãnh thổ rộng lớn mà còn nhờ những di sản tư tưởng đồ sộ như Veda, Upanishad hay Bhagavad Gita.
Ngày nay, nhân loại đang bước vào một thời kỳ chuyển đổi văn minh mới. Trí tuệ nhân tạo (AI) học ngôn ngữ của con người, robot dần thay thế sức lao động và các thuật toán ngày càng tham gia sâu vào quá trình ra quyết định. Tuy nhiên, càng tiến xa về công nghệ, con người lại càng phải đối diện với những câu hỏi nguyên sơ nhất:
Chúng ta là ai? Chúng ta đến từ đâu? Chúng ta sẽ đi về đâu? Và chúng ta sống vì điều gì?
Chính những câu hỏi ấy đã khai sinh tôn giáo, triết học và các bộ kinh điển của nhân loại. Dân tộc Hàn Quốc cũng đã tìm kiếm lời giải cho những vấn đề đó bằng con đường riêng của mình. Thiên Phù Kinh (Cheonbu-gyeong) lý giải trật tự của vũ trụ; Tam Nhất Thần Cáo (Samil-singo) nói về “bầu trời” trong mỗi con người; còn Tham Điển Giới Kinh (Chamjeon-gyegyeong) chỉ dẫn cách sống đúng đắn. Trong thời cận đại, phong trào tiêu biểu kế thừa dòng chảy tinh thần ấy chính là Đại Chủng giáo (Daejongyo).
◆ Đại Chủng giáo – không chỉ là một tôn giáo
Nếu chỉ nhìn Đại Chủng giáo như một tổ chức tín ngưỡng, có lẽ chúng ta đã thu hẹp đáng kể ý nghĩa lịch sử của phong trào này.
Đại Chủng giáo ra đời trong bối cảnh đất nước Triều Tiên đứng trước nguy cơ mất chủ quyền. Đây không chỉ là một phong trào tôn giáo mà còn là cuộc vận động tinh thần nhằm bảo vệ linh hồn dân tộc, trở thành nền tảng tư tưởng cho phong trào độc lập và là nỗ lực hiện đại hóa lý tưởng Hoằng Ích Nhân Gian (Hongik-ingan) – tư tưởng cốt lõi của dân tộc Hàn.
Năm 1909, nhà yêu nước Na Cheol tái lập Đại Chủng giáo trong lúc Đại Hàn Đế quốc đang bên bờ sụp đổ. Ông cho rằng nguy cơ lớn nhất không chỉ là sự xâm lược về quân sự mà còn là sự tan rã của tinh thần dân tộc. Một dân tộc có thể mất lãnh thổ, nhưng không thể để mất linh hồn.
Chính vì vậy, Na Cheol đã tái nhìn nhận Đàn Quân (Dangun) không đơn thuần là nhân vật thần thoại mà là biểu tượng của lịch sử tinh thần dân tộc Hàn Quốc.
◆ Cái nôi tinh thần của phong trào độc lập
Sau khi được phục hưng, Đại Chủng giáo nhanh chóng trở thành trung tâm tinh thần của phong trào độc lập, đặc biệt tại Mãn Châu và vùng Bắc Giản Đảo.
Các tín đồ Đại Chủng giáo xây dựng trường học, đào tạo thanh niên và truyền bá ý thức dân tộc. Trong hoàn cảnh mất nước, họ liên tục đặt ra câu hỏi: “Chúng ta là ai?” và tìm câu trả lời trong tinh thần Đàn Quân và Hoằng Ích Nhân Gian.
Người kế tục Na Cheol là Seo Il tiếp tục phát triển tư tưởng này. Ông tham gia sâu vào Tuyên ngôn Độc lập Đại Hàn, hoạt động của Bắc Lộ Quân Chính Thư và công cuộc đào tạo lực lượng kháng chiến. Tướng quân Kim Jwa-jin, người làm nên chiến thắng Thanh Sơn Lý lừng danh, cũng trưởng thành trong môi trường tư tưởng ấy.
Điều giúp các chiến sĩ độc lập vượt qua mùa đông khắc nghiệt của Mãn Châu không chỉ là vũ khí mà còn là niềm tin rằng họ đang chiến đấu để giành lại dân tộc và tương lai của mình.
Một nhân vật khác không thể không nhắc tới là Yun Se-bok. Ông cho rằng độc lập chính trị là chưa đủ; một dân tộc muốn phục hưng thực sự cần có độc lập về tinh thần và tự chủ về văn hóa. Quan điểm ấy sau này ảnh hưởng không nhỏ đến các nghiên cứu lịch sử và văn hóa dân tộc Hàn Quốc.
◆ Từ tinh thần dân tộc đến tinh thần nhân loại
Khi nói đến hành trình tìm kiếm giá trị tinh thần, không thể bỏ qua triết gia Dasok Yu Young-mo.
Dasok không giới hạn bản thân trong bất kỳ tôn giáo nào. Ông nghiên cứu Kitô giáo, Phật giáo, Nho giáo, Lão giáo và cả truyền thống tinh thần bản địa của dân tộc Hàn Quốc. Điều ông theo đuổi suốt đời là “bầu trời trong con người” – khả năng thức tỉnh bản tính và khôi phục đời sống tinh thần nội tâm.
Dasok thường nhấn mạnh rằng chân lý là một, chỉ có con đường tiếp cận là khác nhau. Tư tưởng ấy có điểm tương đồng với Thiên Phù Kinh: mọi thứ khởi nguồn từ một và cuối cùng lại trở về một.
Nếu Yun Se-bok nói về linh hồn dân tộc, thì Dasok nói về linh hồn con người. Dù khác cách tiếp cận, cả hai đều hướng tới việc tìm kiếm những giá trị nền tảng làm nên phẩm giá con người.
◆ Hoằng Ích Nhân Gian – từ lý tưởng dân tộc đến giá trị toàn cầu
Sau khi Hàn Quốc thành lập, tinh thần Đại Chủng giáo tiếp tục được kế thừa dưới nhiều hình thức khác nhau.
Tiến sĩ Ahn Ho-sang, Bộ trưởng Giáo dục đầu tiên của Hàn Quốc, đã đóng vai trò quan trọng trong việc đưa tư tưởng Hoằng Ích Nhân Gian trở thành triết lý giáo dục quốc gia. Đến nay, nguyên lý này vẫn được ghi nhận trong Luật Giáo dục cơ bản của Hàn Quốc.
“Hoằng Ích Nhân Gian” thường được dịch là “mang lại lợi ích rộng khắp cho con người”. Đây không đơn thuần là khẩu hiệu dân tộc chủ nghĩa mà là một hệ giá trị phổ quát, bao hàm phẩm giá con người, đạo đức cộng đồng, tự do và trách nhiệm.
Chính vì vậy, nhiều học giả cho rằng tư tưởng này có thể đối thoại với những giá trị toàn cầu hiện nay như phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội hay đạo đức công nghệ.
◆ AI cần triết lý hơn là công nghệ
Trong những năm gần đây, các di chỉ của văn hóa Hồng Sơn tại khu vực Liêu Tây và Nội Mông (Trung Quốc) đã thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu Đông Bắc Á. Một số học giả cho rằng những phát hiện này có thể mang lại manh mối mới về nguồn gốc các nền văn minh cổ trong khu vực.
Dù vẫn cần những nghiên cứu học thuật thận trọng, điều rõ ràng là việc tìm hiểu cội nguồn lịch sử và tinh thần của dân tộc ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Lịch sử không chỉ là nghiên cứu quá khứ mà còn là sự chuẩn bị cho tương lai. Một cái cây không thể sống lâu nếu mất gốc. Một quốc gia cũng khó trường tồn nếu đánh mất ký ức lịch sử và nền tảng tinh thần của mình.
Hàn Quốc đã trải qua công nghiệp hóa, dân chủ hóa và cách mạng công nghệ thông tin. Có lẽ bước phát triển tiếp theo là nâng cao năng lực văn minh tinh thần.
Trong thời đại AI, câu hỏi quan trọng nhất không còn là “chúng ta có thể làm gì bằng công nghệ?” mà là “chúng ta sử dụng công nghệ vì mục đích gì?”
AI có thể mô phỏng trí tuệ con người, nhưng chưa ai dám khẳng định nó có thể thay thế lương tri và trách nhiệm đạo đức của con người. Công nghệ là công cụ, nhưng công cụ không thể tự xác định mục đích tồn tại của nó.
Chính ở điểm này, tư tưởng Hoằng Ích Nhân Gian lại mang ý nghĩa thời đại. Nếu thế kỷ XXI có thể xây dựng một xã hội nơi con người và AI cùng phục vụ lợi ích chung của nhân loại, thay vì để công nghệ thống trị con người, thì đó có thể là cách diễn giải mới của lý tưởng Hoằng Ích Nhân Gian trong thời đại số.
◆ Tương lai cổ xưa nhất
Thiên Phù Kinh nói về trật tự của vũ trụ. Tam Nhất Thần Cáo nói về bầu trời trong mỗi con người. Tham Điển Giới Kinh nói về cách sống mang lại lợi ích cho thế giới. Tất cả cuối cùng đều quy tụ trong một khái niệm: Hoằng Ích Nhân Gian.
Khi AI ngày càng phát triển, nhân loại có thể cần nhiều triết lý hơn là nhiều công nghệ. Những câu hỏi mà tổ tiên để lại hàng nghìn năm trước vẫn còn nguyên giá trị:
Vũ trụ là gì?
Con người là ai?
Chúng ta phải sống như thế nào?
Có lẽ câu trả lời cuối cùng vẫn rất giản dị:
Hãy soi sáng chính mình và mang lại lợi ích cho thế giới.
Đó không chỉ là tinh thần của Hoằng Ích Nhân Gian, mà còn có thể là một trong những di sản tinh thần quý giá nhất mà Hàn Quốc có thể đóng góp cho nhân loại trong kỷ nguyên AI.
(Loạt bài về tinh thần châu Á của Jin Jeong-ja)
HO THI LONG AN
ahn@ajunews.com
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.
![[Spiritual Asia ⑥] Ba bộ kinh lớn của dân tộc Hàn: Thông điệp vượt thời gian trong kỷ nguyên AI](https://image.ajunews.com/content/image/2026/06/03/20260603104819212482_278_163.jpg)