Nghiên cứu của Mỹ: Làm việc từ xa càng nhiều, cảm giác cô lập càng tăng, sức khỏe tinh thần bị ảnh hưởng

Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Mỹ cho thấy xu hướng làm việc từ xa (remote work) gia tăng mạnh sau đại dịch COVID-19 có thể kéo theo những tác động tiêu cực đối với sức khỏe tinh thần. Dù giúp người lao động tiết kiệm thời gian đi lại và linh hoạt hơn trong công việc, hình thức này cũng làm tăng cảm giác cô đơn, cô lập xã hội và nguy cơ căng thẳng tâm lý.

Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Science ngày 5/6. Nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Natalia Emanuel thuộc Federal Reserve Bank of New York dẫn đầu đã phân tích dữ liệu khảo sát quy mô toàn quốc đối với hơn 560.000 lao động Mỹ. Theo đó, khoảng một phần ba mức gia tăng cảm giác cô lập và áp lực tinh thần trong xã hội Mỹ những năm gần đây có liên quan đến sự gia tăng của làm việc từ xa.

Các nhà nghiên cứu cho biết nhiều người lao động vẫn đánh giá cao mô hình làm việc tại nhà vì sự thuận tiện và cân bằng cuộc sống. Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận thức đầy đủ những tác động lâu dài của việc giảm tiếp xúc trực tiếp với đồng nghiệp và cộng đồng xung quanh.

Tại Mỹ, tỷ lệ người làm việc từ xa đã tăng từ khoảng 7% lực lượng lao động vào năm 2019 lên 28% vào năm 2023, tức gần gấp bốn lần so với trước đại dịch. Trong khi đó, phần lớn các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào năng suất lao động, còn ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần lại ít được chú ý hơn.

Để đánh giá vấn đề này, nhóm nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu từ năm cuộc khảo sát đại diện toàn quốc được thực hiện trong giai đoạn 2011–2024, với tổng cộng 567.668 người tham gia. Các nhà khoa học so sánh những ngành nghề có thể làm việc từ xa với những ngành nghề đòi hỏi phải hiện diện trực tiếp tại nơi làm việc, đồng thời loại trừ giai đoạn cao điểm của đại dịch (2020–2021) nhằm tránh sai lệch dữ liệu.

Kết quả cho thấy sau đại dịch, những người làm trong các ngành nghề có khả năng làm việc từ xa dành nhiều hơn trung bình 1,1 giờ mỗi ngày ở trạng thái một mình so với nhóm lao động không thể làm việc từ xa. Họ cũng có xu hướng trải qua nhiều ngày không tiếp xúc trực tiếp với bất kỳ ai hơn, trong khi thời gian gặp gỡ bạn bè sau giờ làm việc giảm đáng kể.

Tác động này đặc biệt rõ rệt ở những người sống một mình. Trong nhóm lao động độc thân hoặc sống riêng có khả năng làm việc từ xa, tỷ lệ những ngày hoàn toàn không tiếp xúc với người khác tăng thêm 7 điểm phần trăm, tương đương mức tăng 83% so với trước đại dịch.

Nghiên cứu cũng ghi nhận nhiều chỉ số phản ánh sức khỏe tinh thần xấu đi. Điểm số đánh giá mức độ căng thẳng tâm lý theo thang đo K-6 tăng cao hơn ở nhóm có khả năng làm việc từ xa. Đáng chú ý, mức độ gia tăng áp lực tinh thần ở những người sống một mình gần gấp đôi so với những người sống cùng gia đình.

Ngoài ra, tần suất xuất hiện các triệu chứng trầm cảm, số lần sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần và tỷ lệ được kê đơn thuốc chống trầm cảm cũng tăng mạnh hơn ở nhóm lao động làm việc từ xa. Ngược lại, số lần khám bệnh thông thường hoặc sử dụng các loại thuốc điều trị bệnh lý không liên quan đến tâm thần không có sự gia tăng đáng kể, cho thấy xu hướng này không đơn thuần xuất phát từ việc người làm việc tại nhà có nhiều thời gian đi khám bệnh hơn.

Khi so sánh hai giai đoạn 2011–2019 và 2022–2024, các nhà nghiên cứu nhận thấy cảm giác cô lập xã hội và áp lực tâm lý đều gia tăng trên toàn xã hội Mỹ. Trong đó, khoảng một phần ba mức tăng này có liên quan đến sự phổ biến ngày càng lớn của hình thức làm việc từ xa.

Nhóm nghiên cứu cho rằng làm việc từ xa mang lại nhiều lợi ích trước mắt như giảm thời gian di chuyển và tăng tính linh hoạt. Tuy nhiên, những hệ quả như suy giảm kết nối xã hội với đồng nghiệp thường xuất hiện âm thầm và tích lũy theo thời gian.

Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp nên xây dựng mô hình làm việc kết hợp (hybrid), bố trí hợp lý các ngày làm việc trực tiếp tại văn phòng để tăng cơ hội giao tiếp giữa nhân viên. Đồng thời, cần thúc đẩy các hoạt động trao đổi không chính thức và kết nối cộng đồng trong môi trường trực tuyến nhằm giảm cảm giác cô lập, qua đó bảo vệ sức khỏe tinh thần của người lao động trong kỷ nguyên làm việc linh hoạt.