Nhà văn Jo Hae-jin: "Văn học là món quà khiến tôi suy nghĩ sâu hơn về một cuộc sống nhân bản"

Jo Hae-jin từ lâu đã được xem là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học Hàn Quốc đương đại khi bền bỉ viết về những con người bị đẩy ra bên lề xã hội. Trong các tác phẩm của mình, bà luôn hướng ngòi bút về những số phận mang tính “diaspora” – những con người sống lưu lạc, mất gốc hoặc bị tước đi nơi thuộc về.

Sau khi từng viết về người đào tẩu Triều Tiên, người nhập cư hay trẻ em được nhận nuôi ở nước ngoài, lần này Jo Hae-jin tiếp tục trở lại với chủ đề thân phận lưu vong thông qua cộng đồng “Zainichi” – người Triều Tiên sinh sống tại Nhật Bản – trong tiểu thuyết mới mang tên “Our Sehee ”

Trong cuộc gặp với báo giới tại Seoul ngày 19, nữ nhà văn chia sẻ rằng bà muốn dùng văn chương để ghi lại lịch sử đau thương và những tổn thương mà cộng đồng Zainichi đã phải gánh chịu suốt nhiều thập kỷ.

Tiểu thuyết mở đầu bằng việc nhân vật Yeon-joo, đang ở London để phỏng vấn nghệ sĩ người Anh gốc Nhật JB Ryu, bất ngờ nhận được cuộc gọi báo tin người “thầy” ở Nhật Bản đang nguy kịch. Người thầy ấy từng là hậu bối đại học của mẹ cô –Oh Se-hee – và cả hai đã dựa vào nhau khi cùng mang thân phận Zainichi giữa xã hội Nhật Bản đầy định kiến.

Trong lúc đối diện với cái chết của người thầy, Yeon-joo bắt đầu nhìn lại ký ức của mình, nhớ về những người đã mất và những người còn ở lại. Qua đan xen giữa hiện tại và quá khứ của hai gia đình, tác phẩm khắc họa những đau đớn, phân biệt đối xử và cảm giác không nơi thuộc về mà cộng đồng Zainichi phải trải qua.

Đặc biệt, tiểu thuyết nhắc tới những bi kịch có thật của lịch sử hiện đại bán đảo Triều Tiên. Anh trai của Se-hee sau khi tham gia chương trình hồi hương về Bắc Triều Tiên đã chứng kiến thực tế khắc nghiệt đến mức tự kết liễu đời mình. Trong khi đó, hai người anh của nhân vật “thầy giáo” lại bị bắt trong vụ án gián điệp dành cho du học sinh gốc Triều tại Nhật và phải chịu tra tấn, tù đày. Những nhân vật ấy tượng trưng cho thân phận bị bật gốc, không thể thực sự trở về cả miền Nam lẫn miền Bắc Triều Tiên.

Nhà văn cũng mở rộng chiều sâu lịch sử của tác phẩm thông qua nhân vật Ryu Seong-cheol – ông của nghệ sĩ JB Ryu – một người Zainichi xuất thân từ đảo Jeju, qua đó gợi nhắc tới thảm kịch lịch sử Jeju 4.3.

Nhiều độc giả quan tâm đến lịch sử hiện đại Hàn Quốc có thể nhận ra rằng các nhân vật trong truyện được xây dựng dựa trên những con người có thật. Nhân vật “thầy giáo” Seo Jung-woo được lấy cảm hứng từ cố giáo sư Suh Kyung-sik của Đại học Kinh tế Tokyo. Hai người anh trong truyện gợi nhớ tới anh em Seo Seung và Seo Jun-sik – nạn nhân của vụ án “du học sinh người Hàn tại Nhật bị quy chụp là gián điệp”. Nhân vật Oh Se-hee được lấy cảm hứng từ đạo diễn phim tài liệu Yang Yong-hi, còn Ryu Seong-cheol gợi nhớ tới nhà thơ Kim Shi-jong.

Thực tế, đây không phải lần đầu Jo Hae-jin viết về cộng đồng Zainichi. Trước đó, truyện ngắn “Từ biệt với sự vật” trong tập truyện The Guardian of Light (Người gìn giữ ánh sáng) cũng từng lấy cảm hứng từ câu chuyện của anh em Seo Seung – Seo Jun-sik. Tuy nhiên, nữ nhà văn cho biết lần này bà muốn kể câu chuyện ấy bằng một hơi thở dài hơn và sâu hơn.

“Tôi muốn trở thành người truyền tải lịch sử đau thương mà cộng đồng Zainichi đã trải qua,” bà nói. Theo Jo Hae-jin, văn học có vai trò ghi lại và chứng thực những thù hận, sự kỳ thị và bạo lực mà xã hội áp đặt lên “những người khác”.
Dù dựa trên nhân vật có thật, nữ nhà văn nhấn mạnh tiểu thuyết vẫn là hư cấu. Điều quan trọng với bà không phải tái hiện lịch sử theo cách khô cứng, mà là biến những con người từng tồn tại trong lịch sử thành những “gương mặt con người” sống động với máu thịt và cảm xúc.

“Tôi không muốn viết một cuốn sách nhằm ủng hộ hay phản đối một hệ tư tưởng nào. Điều tôi muốn viết là việc con người bị nghiền nát như thế nào bởi sự cuồng loạn của lịch sử và tập thể,” bà chia sẻ.

Trong hơn 20 năm cầm bút kể từ khi đoạt giải Tác giả mới của tạp chí Văn học JoongAng năm 2004, Jo Hae-jin luôn được gọi là “nhà văn của những tha nhân”. Các tác phẩm như Simple Sincerity viết về trẻ em được nhận nuôi ở nước ngoài đi tìm nguồn cội, hay I Met Loh Kiwan khắc họa cuộc sống lưu lạc của người đào tẩu Triều Tiên đều cho thấy mối quan tâm nhất quán của bà với những con người bị lãng quên.

Khi được hỏi vì sao luôn kiên trì theo đuổi những thân phận bên lề, Jo Hae-jin trả lời rằng bà yêu văn học bởi đây là thể loại nghệ thuật luôn hướng về những con người không có phần của mình trong thế giới này.

“Nhìn thẳng vào những thiếu hụt trong chính bản thân mình, rồi từ đó nhìn người khác và hiểu thế giới — đó là món quà lớn nhất mà văn học đã mang lại cho tôi trong suốt 22 năm làm nghề,” bà nói. “Văn học là món quà khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn về một cuộc sống nhân bản.”

Nữ nhà văn cũng nhấn mạnh rằng sức mạnh lớn nhất của văn học nằm ở khả năng khiến con người vượt ra khỏi giới hạn của chính mình để nhìn thấy những góc khuất xã hội tưởng như rất xa lạ nhưng thực chất lại mang cùng một “gương mặt con người”.

“Văn học giúp chúng ta không bị mắc kẹt trong cuộc đời của riêng mình, mà còn có thể nhìn thấy cuộc đời của người khác. Đó không chỉ là sức mạnh của văn học, mà còn là trách nhiệm của con người,” bà nói.