Khi đọc về Trung Đông, thái độ nguy hiểm nhất là đơn giản hóa một quốc gia thành "phe ai". Iran là quốc gia cách mạng theo dòng Shiite, trong khi Ả Rập Xê Út và UAE là các quốc gia quân chủ Sunni vùng Vịnh. Israel là kẻ thù an ninh lớn nhất của Iran, và Mỹ là người bảo vệ an ninh truyền thống cho các quốc gia quân chủ vùng Vịnh. Bề ngoài, cấu trúc có vẻ rõ ràng: Iran đối đầu với các lực lượng chống Iran, Shiite đối đầu với Sunni, Ba Tư đối đầu với Ả Rập, cách mạng đối đầu với quân chủ.
Tuy nhiên, thực tế Trung Đông không đơn giản như vậy. Đặc biệt, hành động của UAE là một ví dụ điển hình cho thấy trật tự Trung Đông ngày nay phức tạp và tính toán đến mức nào.
Gần đây, quân đội Iran đã phủ nhận thông báo từ UAE về việc tấn công UAE, nhưng đồng thời cảnh báo rằng nếu các hành động quân sự nhằm vào các cảng và bờ biển của Iran được khởi động từ lãnh thổ UAE, họ sẽ thực hiện "trả đũa tàn khốc". UAE đã bắn hạ các tên lửa và drone từ Iran và tuyên bố rằng đã xảy ra hỏa hoạn tại cơ sở dầu mỏ ở cảng Fujairah, nhưng Iran đã phủ nhận điều này. Điều quan trọng không chỉ là cuộc tranh cãi về sự thật. Iran nói "chúng tôi không làm điều đó" nhưng đồng thời cũng cảnh báo "nếu các bạn trở thành căn cứ quân sự của Mỹ và Israel, chúng tôi sẽ không để yên". Đây là ngôn ngữ chiến lược của Iran. Sự phủ nhận là lời nói ngoại giao, còn cảnh báo là lời nói nhằm kiềm chế.
Tình thế của UAE còn phức tạp hơn. UAE tuyên bố bị tấn công nhưng không tiến hành trả đũa quân sự trực tiếp. Điều này không chỉ vì sợ hãi. UAE là một quốc gia nhỏ nhưng giàu có. Tài chính của Dubai, năng lượng của Abu Dhabi, cảng Fujairah, logistics hiện đại và du lịch, cùng với sự tin tưởng của vốn quốc tế là những yếu tố sống còn cho sự tồn tại của quốc gia. Một cuộc xung đột toàn diện với Iran có thể làm rung chuyển trung tâm của UAE. Iran mặc dù đang gặp khó khăn về kinh tế và chịu áp lực từ các lệnh trừng phạt quốc tế, nhưng lại sở hữu các lực lượng tên lửa, drone, vệ binh cách mạng và sức mạnh bất đối xứng trên biển. Nếu UAE thực hiện một cuộc trả đũa, Iran có thể thực hiện một cuộc trả đũa lớn hơn, và vào thời điểm đó, bảo hiểm quốc tế, cước vận tải, khối lượng hàng hóa tại cảng, vận chuyển dầu thô và tâm lý đầu tư nước ngoài sẽ đồng loạt bị ảnh hưởng. Do đó, lựa chọn của UAE là "tức giận nhưng không leo thang". Đây không phải là sự khuất phục mà là một sự tính toán.
Tâm điểm của sự tính toán này là eo biển Hormuz và Fujairah. Eo biển Hormuz là mạch máu của dòng chảy năng lượng toàn cầu. Iran kiểm soát bờ biển phía bắc, trong khi UAE điều hành cảng và mạng lưới vận chuyển năng lượng ở phía nam. Fujairah là cảng chiến lược giúp tránh rủi ro từ eo biển Hormuz, nhưng đồng thời cũng nằm trong tầm bắn của tên lửa và drone của Iran. Địa lý ở Trung Đông là định mệnh. Nhìn từ Hàn Quốc, UAE là một căn cứ để tiến vào Trung Đông và là một quốc gia đầu tư hiện đại, nhưng lãnh thổ của họ lại đối diện với quốc gia Ba Tư khổng lồ là Iran. Lý do UAE phản đối mạnh mẽ Iran nhưng không vượt qua ngưỡng chiến tranh chính là ở đây. Các quốc gia nhỏ ở Trung Đông không thể sống sót chỉ bằng lòng dũng cảm. Họ sống sót bằng cảm giác cân bằng.
Gốc rễ của mối quan hệ giữa Iran và UAE nằm ở vấn đề tôn giáo. Iran là quốc gia cách mạng Shiite. Sau cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979, Iran không chỉ định nghĩa mình là một quốc gia dân tộc mà còn là một quốc gia có lý tưởng cách mạng. Ngược lại, các quốc gia quân chủ vùng Vịnh như UAE và Ả Rập Xê Út dựa trên trật tự quân chủ Sunni. Iran tự coi mình là "trung tâm của trục kháng cự chống lại phương Tây và chủ nghĩa Sion" trong khi các quốc gia quân chủ vùng Vịnh coi Iran là "quốc gia xuất khẩu cách mạng có thể làm lung lay nội bộ của họ". Tuy nhiên, tôn giáo chỉ là bề nổi, thực chất là vấn đề quyền lực và an ninh. Khi Iran nói với UAE rằng "không được trở thành căn cứ của Mỹ và những kẻ Sion", điều đó nghe có vẻ như một lời chỉ trích tôn giáo, nhưng cốt lõi là một lời cảnh báo quân sự. Iran rất sợ UAE trở thành căn cứ thông tin, phòng không và hoạt động trên biển của Mỹ và Israel.
Ngoài ra, còn có sự căng thẳng lịch sử giữa Ba Tư và Ả Rập. Iran là quốc gia có ký ức về đế chế Ba Tư cổ đại. Trong suốt lịch sử dài từ Achaemenes, Sassanid, Safavid, Qajar, Pahlavi đến Cộng hòa Hồi giáo, Iran tự coi mình không phải là một quốc gia ngoại vi ở Trung Đông mà là trung tâm của nền văn minh. UAE là một quốc gia hiện đại độc lập từ năm 1971, nhưng đã trở thành một quốc gia trung tâm thế giới trong thời gian ngắn nhờ vào chiến lược tài chính, cảng, năng lượng, hàng không, đầu tư và thành phố hiện đại. Hai quốc gia, một bên là nền văn minh sâu sắc của Ba Tư và một bên là quốc gia thương mại mới nổi của Ả Rập, đang đối diện nhau qua Vịnh Ba Tư. Họ không thể hoàn toàn tin tưởng lẫn nhau và cũng không thể hoàn toàn coi thường nhau.
Một vấn đề sâu sắc hơn là ba hòn đảo Abu Musa, Greater Tunb và Lesser Tunb. Iran đã chiếm giữ các hòn đảo này trong quá trình Anh rút quân khỏi Vịnh vào năm 1971, và UAE vẫn coi đây là sự chiếm đóng lãnh thổ của Iran. Ba hòn đảo này không chỉ là đối tượng của tranh chấp lãnh thổ. Chúng là những vị trí chiến lược có thể giám sát lối vào eo biển Hormuz. Đối với Iran, đây là hàng rào phòng thủ của Vịnh Ba Tư, còn đối với UAE, đây là một cái gai lâu năm đâm vào an ninh quốc gia của họ. Vì vậy, mối quan hệ giữa UAE và Iran không chỉ đơn thuần là quan hệ ngoại giao. Nó là một mối quan hệ phức tạp giữa hợp tác và thù địch, thương mại và an ninh, tôn giáo và lãnh thổ, lịch sử và thực tế.
Sự phức tạp này cũng xuất hiện trong mối quan hệ giữa UAE và Ả Rập Xê Út. Cả hai quốc gia đều là các quốc gia quân chủ Sunni vùng Vịnh và đều cảnh giác với Iran. Tuy nhiên, nếu cho rằng UAE là một đối tác phụ thuộc vào Ả Rập Xê Út thì đó là một sai lầm. Gần đây, việc UAE rút khỏi OPEC và OPEC+ đã cho thấy điều này một cách rõ ràng. UAE đã thông báo sẽ rút khỏi OPEC và OPEC+ vào ngày 28 tháng 4 năm 2026, và việc rút lui có hiệu lực từ ngày 1 tháng 5. Đây là một quyết định quan trọng chấm dứt gần 60 năm tư cách thành viên OPEC. UAE đã đưa ra lý do là chiến lược kinh tế dài hạn và khả năng sản xuất năng lượng độc lập.
Quyết định này không chỉ đơn thuần là sự thay đổi trong chính sách dầu mỏ. Nó là một tuyên bố độc lập đối với trật tự năng lượng vùng Vịnh do Ả Rập Xê Út dẫn dắt. Ả Rập Xê Út là quốc gia lãnh đạo thực tế của OPEC. Chính sách dầu mỏ của Ả Rập Xê Út từ lâu đã là tiêu chuẩn cho trật tự vùng Vịnh. Tuy nhiên, UAE đã tăng cường khả năng sản xuất của mình và cảm thấy không hài lòng khi bị ràng buộc bởi hạn ngạch cắt giảm sản xuất của OPEC, mặc dù họ có khả năng và ý chí để bán nhiều dầu hơn. Từ góc độ của UAE, để đầu tư vào các thành phố tương lai, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp quốc phòng, tài chính, không gian và năng lượng tái tạo, họ cần phải kiếm được nhiều tiền hơn khi còn có thể. Chiến lược quản lý giá dài hạn của Ả Rập Xê Út và chiến lược mở rộng thị phần của UAE đã xung đột.
Hơn nữa, quyết định này diễn ra trong bối cảnh chiến tranh Iran và bất ổn an ninh vùng Vịnh. Theo Reuters, UAE đang xem xét lại toàn bộ quan hệ đa phương sau khi rút khỏi OPEC, nhưng đã nhấn mạnh rằng không có kế hoạch rút lui thêm. Điều này có nghĩa là UAE không chỉ đơn thuần rời khỏi OPEC mà còn đang tính toán lại các khuôn khổ hiện tại không phù hợp với lợi ích an ninh và kinh tế của họ. Đặc biệt, nếu UAE đánh giá rằng các khuôn khổ đa phương truyền thống như Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, Liên đoàn Ả Rập và OPEC không đủ để bảo vệ trước áp lực quân sự từ Iran, họ sẽ không còn muốn giao phó vận mệnh quốc gia cho các liên minh hình thức.
Do đó, việc UAE rút khỏi OPEC mang ba ý nghĩa. Thứ nhất, sự phân hóa chiến lược giữa Ả Rập Xê Út và UAE. Thứ hai, sự suy yếu của trật tự dầu mỏ tập trung vào OPEC. Thứ ba, sự gia tăng tính tự chủ chiến lược của UAE. UAE giờ đây không muốn chỉ là "quốc gia giàu có vùng Vịnh". Họ muốn tự điều chỉnh sản lượng năng lượng, xây dựng mạng lưới đa tầng với Mỹ, Israel, Hàn Quốc, Ấn Độ, Trung Quốc và châu Âu, và trở thành trung tâm logistics, tài chính, công nghiệp quốc phòng và công nghệ ở Trung Đông. Họ đối đầu với Iran nhưng tránh chiến tranh toàn diện, hợp tác với Ả Rập Xê Út nhưng không phụ thuộc, và nắm bắt cơ hội mà không hoàn toàn phụ thuộc vào Mỹ. Đây là chiến lược sinh tồn của UAE.
Trong bối cảnh này, UAE không phải là đồng minh của Iran. Nhưng họ cũng không phải là kẻ thù tuyệt đối của Iran. UAE không phải là em trai của Ả Rập Xê Út. Nhưng họ cũng không phải là kẻ thù đã tách rời khỏi Ả Rập Xê Út. UAE là đối tác an ninh của Mỹ. Nhưng họ cũng không phải là một quốc gia vệ tinh chỉ tuân theo mệnh lệnh của Mỹ. UAE đã bình thường hóa quan hệ với Israel, nhưng không từ bỏ bản sắc Ả Rập và Hồi giáo. UAE là một trong những quốc gia thực dụng nhất ở Trung Đông ngày nay. Họ điều chỉnh lý do, thu lợi ích, phân tán rủi ro và chiếm lĩnh cơ hội. Họ nói với Iran rằng "đừng vượt qua giới hạn", với Ả Rập Xê Út rằng "phần của chúng tôi là do chúng tôi quyết định", và với thế giới rằng "cửa ngõ của Trung Đông là chúng tôi".
Tại điểm này, ý nghĩa của mối quan hệ giữa Hàn Quốc và UAE trở nên quan trọng hơn. Hàn Quốc và UAE không chỉ đơn thuần là đối tác thương mại. Họ có mối quan hệ đối tác chiến lược kết nối từ nhà máy điện hạt nhân Barakah, hợp tác năng lượng, công nghiệp quốc phòng, xây dựng, hạ tầng, tài chính, kỹ thuật số, nội dung, trí tuệ nhân tạo đến công nghiệp không gian. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Hàn-UAE, tức CEPA, là công cụ mở rộng mối quan hệ này một cách thể chế. CEPA Hàn-UAE đã được ký kết vào ngày 29 tháng 5 năm 2024, và UAE trở thành đối tác đầu tiên ký kết hiệp định kinh tế toàn diện với Hàn Quốc trong các quốc gia Ả Rập. Nó không chỉ bao gồm việc giảm thuế quan mà còn mở rộng sang hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, năng lượng, chuỗi cung ứng và hợp tác kỹ thuật số. Cơ quan Hải quan Hàn Quốc cũng đã giải thích CEPA UAE từ góc độ mở rộng hợp tác với các quốc gia giàu tài nguyên và thâm nhập vào thị trường Trung Đông.
UAE có ý nghĩa rất đặc biệt đối với Hàn Quốc. Thứ nhất, UAE là đối tác an ninh năng lượng. Hàn Quốc là một quốc gia có độ phụ thuộc cao vào nhập khẩu năng lượng, và khi tình hình Trung Đông bất ổn, giá cả, sản xuất công nghiệp, cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái đều bị ảnh hưởng. Hợp tác với UAE không chỉ đảm bảo ổn định nguồn cung dầu và khí mà còn có thể mở rộng sang các lĩnh vực như hydro, năng lượng tái tạo, nhà máy điện hạt nhân và giảm carbon. Thứ hai, UAE là căn cứ của K-Quốc phòng ở Trung Đông. Các quốc gia Trung Đông rất quan tâm đến việc hiện đại hóa quốc phòng do mối đe dọa từ tên lửa và drone của Iran, bất ổn an ninh trên biển và nhu cầu về hệ thống phòng không đô thị. Hàn Quốc có thể mở rộng hợp tác quốc phòng dựa trên hiệu suất chi phí, thời gian giao hàng và độ tin cậy công nghệ. Thứ ba, UAE là nền tảng cho các doanh nghiệp Hàn Quốc tiến vào Trung Đông, châu Phi và Nam Á. Từ Dubai và Abu Dhabi, các doanh nghiệp Hàn Quốc có thể kết nối với Ả Rập Xê Út, Qatar, Oman, Kuwait, Ai Cập, Ấn Độ và Đông Phi.
Tuy nhiên, Hàn Quốc không nên chỉ xem UAE như một "thị trường tốt". UAE là vùng đất của cơ hội nhưng cũng là điểm giao thoa của rủi ro. Khi Iran trực tiếp gây áp lực lên UAE, các công trường, mạng lưới logistics, vận chuyển dầu, giao dịch tài chính và chi phí bảo hiểm của các doanh nghiệp Hàn Quốc cũng sẽ bị ảnh hưởng. Khi Hàn Quốc tăng cường hợp tác quốc phòng và năng lượng với UAE, Iran có thể nhận thức Hàn Quốc như một phần của liên minh Mỹ, Israel và vùng Vịnh. Do đó, chiến lược Trung Đông của Hàn Quốc không nên trở thành một chính sách ngoại giao đơn giản nghiêng về một bên. Hàn Quốc nên tăng cường hợp tác chiến lược với UAE nhưng cũng duy trì kênh ngoại giao với Iran. Hàn Quốc nên tận dụng sự cạnh tranh giữa Ả Rập Xê Út và UAE nhưng không để bị cuốn vào cảm xúc của một bên. Hợp tác công nghệ với Israel là cần thiết nhưng không được bỏ qua cảm xúc của thế giới Ả Rập và Hồi giáo.
Hướng đi mà Hàn Quốc nên theo với UAE là rõ ràng. Thứ nhất, hợp tác an ninh năng lượng cần được mở rộng từ việc nhập khẩu dầu thô sang chiến lược năng lượng chung trong tương lai. Dựa trên kinh nghiệm thành công của nhà máy điện hạt nhân Barakah, cần mở rộng hợp tác sang vận hành, bảo trì, đào tạo nhân lực, nhà máy điện hạt nhân mô-đun nhỏ, sản xuất hydro, thu giữ carbon và ổn định lưới điện. UAE là quốc gia sản xuất năng lượng và Hàn Quốc là quốc gia có công nghệ năng lượng và khả năng sản xuất công nghiệp. Nếu hai nước hợp tác, họ có thể trở thành một sự kết hợp mạnh mẽ trong thị trường chuyển đổi năng lượng Trung Đông.
Thứ hai, hợp tác quốc phòng không chỉ đơn thuần là bán vũ khí mà cần hướng tới một hệ sinh thái an ninh chung. Các mối đe dọa mà UAE phải đối mặt không phải là chiến tranh xe tăng truyền thống mà là drone, tên lửa, phương tiện không người lái trên biển, tấn công mạng và khủng bố vào cảng và cơ sở lọc dầu. Hàn Quốc có nhiều cơ hội hợp tác trong các lĩnh vực như tên lửa phòng không Cheongung, radar, phòng không, tàu chiến, hệ thống không người lái, an ninh mạng và hệ thống điều khiển tích hợp. Tuy nhiên, Hàn Quốc cần cẩn thận với những cách diễn đạt có thể khiến họ trông như một liên minh quân sự tấn công. Cần có sự kiềm chế ngoại giao để giúp UAE tăng cường khả năng phòng thủ mà không trở thành một liên minh quân sự nhắm vào Iran.
Thứ ba, cần thiết kế hợp tác công nghiệp một cách tinh vi thông qua CEPA. Chỉ nhìn vào hiệu ứng giảm thuế quan là quá hẹp. UAE là nền tảng cho logistics, tài chính, triển lãm, chứng nhận và đầu tư ở Trung Đông. Chính phủ và tư nhân cần tạo ra một hệ thống hỗ trợ chung để các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Hàn Quốc có thể tiến vào thị trường halal, thị trường Ả Rập và thị trường châu Phi thông qua UAE. Cần biến CEPA thành một nền tảng xuất khẩu thực chất cho K-nội dung, trò chơi trực tuyến, y tế, giáo dục, thành phố thông minh, an ninh, thực phẩm, làm đẹp, chăm sóc sức khỏe, vật liệu xây dựng và công nghệ xanh.
Thứ tư, cần chuẩn bị cho sự biến động của thị trường năng lượng sau khi UAE rút khỏi OPEC. Nếu UAE có được tự do mở rộng sản xuất bên ngoài OPEC, có thể có kỳ vọng về việc tăng cung trong ngắn hạn. Tuy nhiên, khi sự cạnh tranh với Ả Rập Xê Út, rủi ro chiến tranh Iran, bất ổn ở Hormuz và cạnh tranh với dầu đá phiến của Mỹ chồng chéo lên nhau, giá dầu có thể dao động mạnh. Hàn Quốc cần tăng cường hợp đồng cung cấp dài hạn với UAE, dự trữ chiến lược, cơ sở lưu trữ chung, hoán đổi dầu thô và khí, và thỏa thuận các tuyến logistics khẩn cấp. Năng lượng không chỉ là giá cả mà còn là an toàn. Mua khi giá thấp là quan trọng, nhưng quan trọng hơn là không bị gián đoạn trong thời kỳ khủng hoảng.
Thứ năm, chính sách ngoại giao của Hàn Quốc cần đọc được trật tự mới ở Trung Đông thông qua UAE. Trung Đông trước đây có Ả Rập Xê Út là trung tâm, Iran là đối trọng và Mỹ là người quản lý. Tuy nhiên, bây giờ phức tạp hơn nhiều. UAE đang củng cố con đường độc lập, Ả Rập Xê Út đang thúc đẩy chuyển đổi thành quốc gia công nghiệp với tầm nhìn 2030, Qatar đang sử dụng ngoại giao trung gian và quyền lực khí đốt, Iran duy trì sức mạnh quân sự bất đối xứng mặc dù bị trừng phạt, và Israel đã thâm nhập sâu vào trật tự khu vực với công nghệ, thông tin và sức mạnh quân sự. Trong bối cảnh này, Trung Quốc, Ấn Độ, Nga, châu Âu và Mỹ đều can thiệp với các lợi ích riêng. Hàn Quốc cần nhìn vào cấu trúc thay vì cảm xúc trong bàn cờ phức tạp này.
Cuối cùng, hôm nay của UAE cho thấy ngày mai của Trung Đông. Họ va chạm với Iran nhưng không cắt đứt. Họ hợp tác với Ả Rập Xê Út nhưng không phụ thuộc. Họ rời khỏi OPEC nhưng không biến mất khỏi thị trường năng lượng. Họ bắt tay với Mỹ nhưng tăng cường tính tự chủ. Họ hợp tác với Israel nhưng vẫn giữ bản sắc Ả Rập. Họ mở rộng hợp tác kinh tế với Hàn Quốc nhưng cũng mang theo bóng dáng rủi ro chiến tranh. Đây là sự tính toán phức tạp của UAE.
Hàn Quốc cần đọc hiểu sự tính toán này một cách lạnh lùng. Việc xem UAE như một đối tác chiến lược là đúng đắn. Tuy nhiên, đối tác chiến lược không chỉ là một mối quan hệ vỗ tay. Đó là một mối quan hệ mà chúng ta cần hiểu cả những rủi ro của đối tác và bảo vệ lợi ích quốc gia của mình trong những rủi ro đó. Lý do UAE không trả đũa trực tiếp khi bị Iran tấn công, lý do UAE rút khỏi trật tự OPEC do Ả Rập Xê Út dẫn dắt, và lý do UAE hợp tác với Hàn Quốc thông qua CEPA với các quốc gia công nghiệp châu Á đều liên kết với nhau. Tất cả đều hướng tới một chiến lược quốc gia tìm kiếm sự sống còn và thịnh vượng đồng thời.
Trung Đông luôn có vẻ như một biển lửa, nhưng bên trong đó là những tính toán lạnh lùng. Iran mở rộng không gian bằng cách đe dọa, Ả Rập Xê Út giữ trật tự bằng quyền lực dầu mỏ và thánh địa, và UAE muốn chiếm lĩnh tương lai bằng vốn, công nghệ và cảng. Hàn Quốc cần xây dựng một chiến lược thực dụng thay vì ngoại giao cảm tính trên bàn cờ phức tạp này. Hợp tác sâu sắc hơn với UAE nhưng quản lý rủi ro từ Iran, duy trì sự cân bằng với Ả Rập Xê Út, và đồng thời tận dụng mạng lưới an ninh của Mỹ và mạng lưới kinh tế châu Á.
UAE không phải là đồng minh của Iran. Nhưng họ cũng không thể hoàn toàn biến Iran thành kẻ thù. UAE là quốc gia anh em của Ả Rập Xê Út. Nhưng họ không muốn chỉ là một đối tác phụ thuộc vào Ả Rập Xê Út. UAE là đối tác chiến lược của Hàn Quốc. Nhưng đây không phải là một khu vực an toàn mà Hàn Quốc có thể vào mà không suy nghĩ. Chính trong sự mâu thuẫn và cân bằng này, sự thật của Trung Đông tồn tại. Sự thật nằm ở chỗ nhìn thấy cấu trúc phức tạp hơn là chỉ đơn giản phân chia phe phái, và công lý nằm ở việc hiểu sự tính toán sinh tồn của các quốc gia nhỏ, trong khi tự do là thiết kế con đường của riêng mình mà không bị cuốn vào bàn cờ của người khác.
Hiện tại, những gì UAE đang làm chính là điều đó. Hàn Quốc cũng cần như vậy.
* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.