Chữa lành bằng K-Food của Choi Man-soon… Thảo dược mùa xuân mọc lên từ cánh đồng, Ngải cứu ​​​​​​​

Khi mùa xuân đến, có một loại cỏ mọc lên đầu tiên trên núi và đồng quê. Đó chính là ngải cứu. Những chiếc lá non mềm mại xuyên qua lớp đất vẫn còn mang hơi lạnh trông như một tín hiệu báo hiệu sự sống đang bắt đầu trở lại. Khi mặt đất đông cứng suốt mùa đông dần tan chảy, thứ đầu tiên mang tin tức của mùa xuân chính là hương thơm của ngải cứu lan tỏa khắp đồng quê. Mọi người thường nhớ về mùa xuân qua những bông hoa, nhưng thực ra thứ báo hiệu sự khởi đầu của mùa xuân sớm nhất lại là mùi ngải cứu lan tỏa trên cánh đồng.
Từ xa xưa, tổ tiên người Hàn không chỉ xem ngải cứu là một loại rau mà xem nó như một vị thuốc quý cứu người. Vì vậy, ngải cứu còn được gọi là “y thảo” (醫草). Từ xa xưa, ngải cứu vừa là thức ăn, vừa là dược liệu. Khi cơ thể suy nhược thì ăn, khi có bệnh thì dùng làm thuốc. Đây là nguyên liệu quý giá giúp đưa năng lượng của thiên nhiên vào cơ thể.

Giá trị dinh dưỡng và dược tính của ngải cứu
Trong ẩm thực dưỡng sinh dược liệu (약선), ngải cứu được gọi là ngải diệp (艾葉). Loại cây này có tính ấm, hơi đắng và có mùi thơm mạnh. Nó có tác dụng bổ khí cho tỳ vị, gan và thận, giúp khí huyết lưu thông thuận lợi, đồng thời xua đuổi hàn khí và thấp khí trong cơ thể. Đặc biệt, ngải cứu có khả năng làm ấm tử cung và cầm máu rất tốt, nên từ lâu đã được sử dụng rộng rãi để điều trị các bệnh phụ khoa ở phụ nữ.
Trong “Bản thảo cương mục” có ghi rằng ngải diệp mang khí thuần dương (純陽), có thể khai thông kinh mạch và khôi phục dương khí. Vì vậy, ngải cứu còn được dùng trong châm cứu và cứu ngải. Người ta cho rằng ngải cứu càng để lâu thì dược tính càng mạnh, nên mới có câu “Thất niên chi bệnh, cầu tam niên ngải” (七年之病 求三年艾) – nghĩa là bệnh kéo dài bảy năm cũng cần dùng ngải cứu đã để ít nhất ba năm.
Như vậy, ngải cứu từ lâu đã được coi là vị thuốc quan trọng trong dưỡng sinh, giúp làm ấm cơ thể và khôi phục dòng chảy của khí huyết. Khi dùng ngải cứu khô để cứu ngải, các kinh lạc sẽ được làm ấm, khí bị tắc nghẽn được thông ra, từ đó nâng cao sức đề kháng của cơ thể. Chính vì thế, trong y học cổ truyền, ngải cứu được gọi là “loại cây chữa trăm bệnh”.

Ngải cứu trong văn hóa và tín ngưỡng
Không chỉ là dược liệu, ngải cứu còn là một loài thực vật đã ăn sâu trong văn hóa và tín ngưỡng của người Hàn. Câu chuyện nổi tiếng nhất chính là thần thoại Dangun. Hwanung đã đưa ngải cứu và tỏi cho gấu dặn phải ăn trong suốt một trăm ngày mà không được nhìn thấy ánh nắng. Gấu đã làm theo, nhờ đó hóa thành người phụ nữ (Ungnyeo), sau đó sinh ra Dangun – vị tổ tiên của dân tộc Hàn Quốc.
Trong câu chuyện này, ngải cứu tượng trưng cho thực phẩm giúp tái sinh con người – phản ánh kinh nghiệm lâu đời của tổ tiên về tác dụng làm ấm và bổ khí huyết của loại cây này.
Vì vậy, mỗi khi mùa xuân đến, người Hàn lại ra đồng hái ngải cứu non về nấu canh, làm bánh. Vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch hoặc ngày Đoan Ngọ tháng 5, người ta làm bánh ngải cứu để ăn, xua đuổi tà khí và cầu sức khỏe. Trong “Đông Quốc Tuế Thời Ký” có ghi rằng, ngày Đoan Ngọ nếu treo ngải cứu trước cửa thì có thể ngăn chặn tà khí. Thực tế, mùi thơm của ngải cứu có tác dụng xua đuổi côn trùng, nên vào mùa hè người ta còn dùng nó làm lửa đuổi muỗi. Chính những trải nghiệm trong đời sống hàng ngày đã khiến ngải cứu được coi là “loại cỏ trừ tà”.

Giá trị trong khoa học hiện đại
Khoa học hiện đại cũng đang làm sáng tỏ thêm giá trị của ngải cứu. Trong ngải cứu có nhiều thành phần thơm như cineol và eucalyptol, cùng với vitamin A, B, C, protein và nhiều khoáng chất. Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận tác dụng kháng khuẩn, kháng virus, giảm ho, bảo vệ chức năng gan, giảm dị ứng… Ngoài ra, nó còn hỗ trợ chuyển hóa chất béo, rất tốt cho những người dạ dày yếu và cơ thể lạnh.
Tuy nhiên, giá trị thực sự của ngải cứu không nằm ở việc dùng làm thuốc, mà còn ở cách nó thấm vào cơ thể một cách nhẹ nhàng khi được chế biến thành món ăn hàng ngày. Đó chính là triết lý của ẩm dưỡng sinh.

Nhìn món ăn từ ngải cứu qua “Binh Pháp Tôn Tử”
Tính chất của ngải cứu khiến ta nhớ đến khái niệm “Binh thế” (兵勢) trong Binh pháp Tôn Tử. Người giỏi chiến đấu là người tạo ra thế trận và cưỡi trên thế trận ấy để giành chiến thắng. Trong chiến tranh, quan trọng không phải là sức mạnh bản thân, mà là dòng chảy và khí thế. Dù sức mạnh nhỏ bé, nếu biết tận dụng dòng chảy thì cũng có thể tạo nên chiến thắng lớn. Ẩm thực cũng vậy. Thức ăn nuôi sống cơ thể không chỉ nằm ở sức mạnh của nguyên liệu, mà nằm ở cách tận dụng “khí” của thiên nhiên.
Những món ăn làm từ ngải cứu chính là minh chứng cho trí tuệ “Binh thế” này.
Trà ngải cứu: Ngải cứu non mùa xuân được phơi khô, hãm nước nóng sẽ tỏa ra hương thơm dịu dàng, giúp cơ thể dần khai mở, khí huyết lưu thông. Khí huyết bị đông cứng suốt mùa đông dần được giải tỏa, hàn khí trong người thoát ra ngoài. Điều này giống như chiến lược trong chiến tranh: không dùng sức mạnh ép buộc, mà khéo léo tạo ra dòng chảy tự nhiên để làm lung lay đội hình của đối phương. Chỉ một chén trà nhỏ cũng đủ thay đổi khí thế của cơ thể.
Canh ngải cứu: Ngải cứu vừa hái tươi mùa xuân nấu cùng canh tương đậu, hương thơm sẽ thấm vào nước dùng. Hơi ấm từ ngải cứu kết hợp với mùi lên men sâu lắng của tương tạo cảm giác dễ chịu cho dạ dày. Trong dưỡng sinh, mùa xuân là lúc khí của gan thịnh vượng, nên cần những món ăn bảo vệ tỳ vị. Canh ngải cứu chính là món ăn giúp duy trì sự cân bằng ấy. Nó giống như binh pháp không đối đầu trực diện với quân mạnh, mà khéo dùng địa hình và thời cơ để tạo thế cân bằng.
Bánh ngải cứu: là món ăn chứa đựng dồi dào nhất khí xuân. Bột nếp trộn với ngải cứu non rồi hấp lên, màu sắc và hương thơm đều rất sống động. Bánh mang khí của ngũ cốc, ngải cứu mang sức sống của đồng quê.. Đây cũng giống như binh pháp kết hợp binh lực với địa hình để tạo nên khí thế lớn lao.
Ngải cứu chiên: lăn qua bột mì rồi chiên ngập dầu, hương thơm càng nồng đượm hơn vì nhiệt lượng giúp lan tỏa hương. Tôn Tử khi nói về binh thế đã lấy dòng chảy của nước làm ví dụ. Nước tránh chỗ cao mà chảy xuống chỗ thấp, tự tạo ra thế của mình. Bánh ngải cứu chiên cũng vậy, không trái với tính chất của nguyên liệu mà khéo tận dụng dòng chảy của nhiệt để tỏa hương. Đó là trí tuệ nấu ăn theo tự nhiên.
Ngải cứu trộn hấp: Món ăn giản dị nhưng bổ dưỡng, từng là nguồn năng lượng cho nông dân trước mùa vụ – giống như lương thực nuôi quân.
Ngải cứu băm nhỏ trộn với đậu phụ và rau củ làm nhân, hương thơm dịu nhẹ và dễ tiêu hóa. Đây cũng là món ăn thể hiện sự hài hòa của nhiều nguyên liệu. tương tự chiến lược hợp tác và liên minh trong binh pháp.
Trong Đạo giáo dưỡng sinh, thức ăn được xem là công cụ điều hòa khí (氣). Ngải cứu là loài cỏ đầu tiên hấp thụ dương khí của mùa xuân. Vì vậy, nó giúp đánh thức cơ thể co rút suốt mùa đông và khơi lại dòng chảy của khí huyết.
“Binh thế” trong Binh pháp Tôn Tử là trí tuệ đọc vị dòng chảy của chiến tranh, nhưng thực ra cũng là lời giải thích về quy luật của thiên nhiên. Không phải cái mạnh nhất thắng, mà là cái nắm bắt được dòng chảy sẽ thắng.

Triết lý từ một bát ngải cứu mùa xuân
Việc uống một chén trà ngải cứu, ăn một tô canh ngải cứu, chia sẻ bánh ngải cứu và bánh ngải cứu chiên vào những ngày xuân chính là việc đưa dòng chảy của thiên nhiên vào trong cơ thể.
Khi cơ thể mệt mỏi và tâm trí nặng nề, hãy nhớ đến hương ngải cứu trên cánh đồng mùa xuân. Khi hương ngải cứu lan tỏa trong tô canh ấm nóng, khí lực bị đông cứng suốt mùa đông sẽ dần hồi sinh.
Câu nói “Mùa xuân đến thì nên ăn ngải cứu” không chỉ nói về món ăn theo mùa. Đó là triết lý dưỡng sinh cổ xưa: hãy chăm sóc cơ thể theo dòng chảy của thiên nhiên. Và triết lý ấy vẫn không thay đổi cho đến ngày nay. Giống như người nắm được thế trận sẽ thắng trong chiến tranh, người biết nắm bắt khí thế của thiên nhiên qua ẩm thực sẽ có được sức khỏe.
Thiên nhiên luôn lặng lẽ dạy chúng ta. Vấn đề là chúng ta có chịu ăn và học hỏi từ nó hay không. Một tô ngải cứu mùa xuân không chỉ là thức ăn, mà là binh pháp mà thiên nhiên truyền dạy. Và việc đọc được binh pháp ấy ngay trên bàn ăn, chính là nền tảng của việc chống lão hóa chậm.

• #Ngải cứu
• #Dưỡng sinh
• #Binh pháp Tôn Tử