Francis Halzen nhận Giải Nobel Vật lý 2026 nhờ nghiên cứu về neutrino

 

 
Giải Nobel Vật lý năm 2026 đã được trao cho nhà vật lý người Mỹ gốc Bỉ Francis Halzen (82 tuổi) vì những đóng góp lớn cho nghiên cứu quan sát neutrino (hạt trung tính).

Việc một người nhận giải Nobel Vật lý một mình là điều hiếm thấy. Đây là lần đầu tiên sau 34 năm kể từ khi Georges Charpak, nhà vật lý người Pháp gốc Ba Lan, được vinh danh vào năm 1992 vì phát minh ra máy dò tỷ lệ đa chiều.

Ủy ban Nobel Hoàng gia Thụy Điển đã công bố vào ngày 6 tháng 10 (theo giờ địa phương) rằng họ đã quyết định trao Giải Nobel Vật lý cho Halzen vì những đóng góp quyết định cho đài quan sát neutrino IceCube và phát hiện neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.

Tổng giá trị giải thưởng năm nay là 12 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 16 tỷ đồng), và Halzen sẽ nhận toàn bộ số tiền này với tư cách là người nhận giải duy nhất.

Halzen hiện là trưởng nhóm nghiên cứu tại đài quan sát neutrino IceCube, đặt tại trạm nghiên cứu Amundsen-Scott ở Nam Cực.

Đài quan sát này đã hoạt động từ năm 2010 và là thiết bị phát hiện neutrino lớn nhất thế giới.

Halzen cũng đang giữ chức giáo sư tại Đại học Wisconsin-Madison, Mỹ.

Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, Mark Pierce, đã đánh giá rằng sự kiên trì và tầm nhìn của Halzen đã mở ra một con đường mới cho loại hình thiên văn học mới.

Ủy ban giải thích rằng việc quan sát neutrino năng lượng cao từ vũ trụ đã mở ra khả năng khám phá những hiện tượng vũ trụ chưa được biết đến cho đến nay.
 
Neutrino khác với các hạt khác ở chỗ chúng gần như không tương tác với vật chất thông thường. Điều này cho phép chúng đến được Trái Đất từ những vùng xa xôi của vũ trụ mà không bị thay đổi hướng đi hay mất năng lượng.
 
Vì lý do này, neutrino có thể cung cấp thông tin quý giá mà không thể thu thập được bằng các phương pháp khác, nhưng việc quan sát chúng lại cực kỳ khó khăn.
 
Halzen đã lần đầu tiên đề xuất ý tưởng quan sát neutrino tại Nam Cực vào năm 1988.
 
Giải Nobel Vật lý đã được trao từ năm 1901 đến nay với tổng cộng 120 lần, và có tổng cộng 231 người đã nhận giải.
 
Trong số đó, bao gồm cả năm nay, có 48 lần là giải thưởng đơn lẻ, trong khi 72 lần là giải thưởng chung.
 
Ngoại trừ 6 lần (năm 1916, 1931, 1934, 1940-42) không có người nhận giải, giải thưởng đã được trao hàng năm.
 
Thông báo về người nhận giải Nobel năm nay đã được công bố vào ngày 5 tháng 10 cho Giải Nobel Sinh lý và Y học, và vào ngày 6 tháng 10 cho Giải Nobel Vật lý. Các giải thưởng còn lại sẽ được công bố vào ngày 7 tháng 10 cho Giải Nobel Hóa học, ngày 8 tháng 10 cho Giải Nobel Văn học, ngày 9 tháng 10 cho Giải Nobel Hòa bình, và ngày 12 tháng 10 cho Giải Nobel Kinh tế.