Kazakhstan đề xuất tổ chức hội nghị về đối thoại giữa các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân tại Liên Hợp Quốc

Bộ trưởng Ngoại giao Kazakhstan Mukhtar Tleuberdi đã kêu gọi khôi phục đối thoại cấp cao giữa các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân trong bài phát biểu tại phiên thảo luận chung của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc lần thứ 81 diễn ra tại New York, Mỹ vào ngày 25 tháng 9. Ông cũng cho biết Kazakhstan sẵn sàng tổ chức cuộc họp tiếp theo.
Hiệp ước cuối cùng giữa Mỹ và Nga nhằm kiểm soát vũ khí hạt nhân đã hết hiệu lực vào tháng 2 năm nay. Hội nghị đánh giá về Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) cũng đã kết thúc vào tháng 5 mà không đạt được thỏa thuận. Đề xuất của ông Tleuberdi được đưa ra trong bối cảnh này.
Ông nhấn mạnh: "Các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân không nên nhầm lẫn việc không có thỏa thuận là nghĩa vụ của họ đã biến mất" và "trách nhiệm của họ vẫn tồn tại cho đến khi thế giới không còn vũ khí hạt nhân".
Tuy nhiên, ông không tiết lộ quốc gia nào sẽ tham gia, thời gian tổ chức cuộc họp, hay có quốc gia nào trong số các nước sở hữu vũ khí hạt nhân đã phản hồi.
Hiệp ước đã hết hiệu lực là Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) mà Mỹ và Nga đã ký vào năm 2010. Hiệp ước này giới hạn số đầu đạn hạt nhân chiến lược mà hai nước có thể triển khai thực tế ở mức 1.550 đầu đạn và cho phép kiểm tra lực lượng hạt nhân của nhau tại hiện trường. Với việc hiệp ước hết hiệu lực vào ngày 5 tháng 2, không còn hiệp ước nào hạn chế vũ khí hạt nhân chiến lược của hai quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới.
Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), tính đến tháng 1 năm nay, 9 quốc gia sở hữu khoảng 12.187 đầu đạn hạt nhân. Trong số đó, gần 10.500 đầu đạn thuộc về Mỹ và Nga.
NPT là hiệp ước chỉ công nhận 5 quốc gia gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp được sở hữu vũ khí hạt nhân. Đổi lại, 5 quốc gia này cam kết nỗ lực cắt giảm vũ khí. Các quốc gia tham gia sẽ họp mỗi 5 năm để kiểm tra tình hình thực hiện hiệp ước. Hội nghị đánh giá năm nay, diễn ra tại New York từ cuối tháng 4, đã kết thúc vào ngày 22 tháng 5 mà không thông qua được tài liệu cuối cùng. Tài liệu cuối cùng cần sự đồng thuận của tất cả các quốc gia tham gia, nhưng đã bị thất bại trong ba lần liên tiếp, sau các năm 2015 và 2022.
Trong bài phát biểu, ông Tleuberdi cũng chỉ ra rằng chi tiêu quân sự toàn cầu năm ngoái đã đạt mức kỷ lục 2.900 tỷ USD. Ông cho biết Kazakhstan sẽ tiếp tục thúc đẩy đề xuất thành lập Tổ chức An ninh Sinh học Quốc tế nhằm tăng cường Hiệp ước cấm vũ khí sinh học (BWC), hiệp ước cấm phát triển và sở hữu vũ khí sinh học như vi khuẩn.
Ông đã được bổ nhiệm lại làm Bộ trưởng Ngoại giao vào ngày 2 tháng 9 sau 3 năm làm Đại sứ tại Áo. Đây là lần đầu tiên ông xuất hiện tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc kể từ khi được bổ nhiệm lại.
Đề xuất của Kazakhstan phản ánh lịch sử hạt nhân mà nước này đã trải qua. Liên Xô cũ đã thực hiện 456 cuộc thử nghiệm hạt nhân tại bãi thử Semipalatinsk ở đông bắc Kazakhstan từ năm 1949 đến 1989. Bãi thử này đã đóng cửa vào ngày 29 tháng 8 năm 1991.
Cuối năm đó, khi Liên Xô tan rã, Kazakhstan còn lại khoảng 1.400 đầu đạn hạt nhân, trở thành quốc gia đứng thứ tư thế giới về quy mô vũ khí hạt nhân. Kazakhstan đã chuyển giao toàn bộ số đầu đạn này cho Nga vào năm 1995 và gia nhập NPT với tư cách là một quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân.
Ông Tleuberdi cho biết việc từ bỏ vũ khí hạt nhân "không làm yếu đi quốc gia" và cho rằng cắt giảm vũ khí hạt nhân là "trách nhiệm xuất phát từ kinh nghiệm quốc gia". Ông cũng nhấn mạnh rằng năm nay đánh dấu 35 năm kể từ khi bãi thử Semipalatinsk đóng cửa, 30 năm kể từ khi bắt đầu ký kết Hiệp ước cấm thử nghiệm hạt nhân toàn diện (CTBT), và 20 năm kể từ khi 5 quốc gia Trung Á ký kết Hiệp ước khu vực không có vũ khí hạt nhân.
Kazakhstan cũng có kinh nghiệm trong việc tổ chức các cuộc đàm phán ngoại giao nhạy cảm. Từ năm 2017, nước này đã tổ chức nhiều cuộc hòa đàm về Syria với sự tham gia của Nga, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ tại thủ đô Astana. Thành phố Ust-Kamenogorsk ở phía đông có kho dự trữ urani làm giàu thấp của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Uranium làm giàu thấp được sử dụng làm nhiên liệu cho các nhà máy điện hạt nhân, và các quốc gia bị cắt đứt nguồn cung nhiên liệu có thể nhận urani từ kho dự trữ này.



* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.

• #Liên Hợp Quốc
• #Kazakhstan
• #giảm vũ khí hạt nhân