Trung tâm văn minh Hồi giáo không phải là quốc gia Hồi giáo
Trung tâm văn minh Hồi giáo tại thủ đô Tashkent của Uzbekistan có quy mô ấn tượng.
Với diện tích bằng 14 sân bóng đá, trung tâm này chứa đựng lịch sử 3000 năm của Uzbekistan. Công trình ba tầng với tổng diện tích hơn 40.000 m² đã tiêu tốn khoảng 161,8 triệu USD, với mái vòm trung tâm cao 65m.
Tuy nhiên, điều mà tòa nhà khổng lồ này muốn thể hiện không chỉ là quá khứ.
Triển lãm bắt đầu từ nền văn minh cổ đại trước Hồi giáo, đi qua thời kỳ vàng của Hồi giáo Trung Á và triều đại Timur, cho đến Uzbekistan sau khi độc lập. Không gian cuối cùng chờ đón du khách là 'Uzbekistan mới - nền tảng của thế kỷ thứ ba'.
Sau khi nhìn lại 3000 năm lịch sử, điểm đến cuối cùng là tương lai.
Tầm nhìn quốc gia 'Uzbekistan mới' mà Tổng thống Shavkat Mirziyoyev đề ra cũng gặp gỡ quá khứ tại đây. Từ một vùng đất từng sản sinh ra những nhà toán học, thiên văn học, y học và tôn giáo vĩ đại, Uzbekistan đang hướng tới việc khôi phục giáo dục, khoa học và đổi mới công nghệ để mở ra một kỷ nguyên mới.
Trung tâm văn minh Hồi giáo là biểu tượng thể hiện tầm nhìn đó.
Từ Kinh Qur'an đến khoa học... Lịch sử văn minh trong một không gian
Ở giữa trung tâm là bản sao của 'Kinh Qur'an Uthman'. Xung quanh là những bản sao và hiện vật khảo cổ, di sản văn hóa thể hiện lịch sử học thuật Hồi giáo qua nhiều thế kỷ.
Chính phủ Uzbekistan gọi thời kỳ từ thế kỷ 9 đến 12 là 'Thế kỷ thứ nhất', khi những học giả đã thay đổi dòng chảy của tri thức thế giới xuất hiện tại Trung Á.
Al-Khwarizmi đã đặt nền tảng cho sự phát triển của toán học, Al-Biruni để lại những thành tựu trong thiên văn học và khoa học tự nhiên. Ibn Sina đã có ảnh hưởng lớn đến y học và triết học.
'Thế kỷ thứ hai' gắn liền với triều đại Timur. Vị vua và nhà thiên văn học Ulugh Beg vào thế kỷ 15 đã xây dựng một đài thiên văn tại Samarkand và thực hiện những quan sát thiên văn chính xác.
Trung tâm không chỉ xem xét họ như những nhân vật tôn giáo. Toán học, y học, thiên văn học, triết học và tôn giáo được kết nối thành một lịch sử văn minh trí thức.
Chính phủ Mirziyoyev đã tiến thêm một bước nữa với 'Thế kỷ thứ ba'.
Giống như những học vấn vĩ đại đã nở rộ trên mảnh đất này trong quá khứ, thế hệ trẻ ngày nay cần phải đạt được những bước nhảy vọt trí thức trong các lĩnh vực đại học, viện nghiên cứu, trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao.
Trung tâm vừa là một bảo tàng trưng bày lịch sử, vừa là bản tuyên ngôn quốc gia về tương lai mà Uzbekistan muốn xây dựng.
Kỷ niệm 35 năm độc lập, Tổng thống lại nhắc đến 'văn minh'
Thông điệp này cũng được thể hiện rõ ràng trong lễ kỷ niệm 35 năm độc lập của Uzbekistan.
Vào ngày 28 tháng 8, bốn ngày trước lễ kỷ niệm độc lập, khoảng 6000 người đã tập trung tại một nhà hát ngoài trời lớn ở 'Tashkent mới'. Tổng thống Mirziyoyev đã có bài phát biểu về phát triển kinh tế, giáo dục và bản sắc quốc gia, sau đó chuyển sang di sản Hồi giáo của Uzbekistan.
“Chúng tôi đã xây dựng những cơ sở khoa học và giáo dục độc đáo như Trung tâm văn minh Hồi giáo và khu tưởng niệm Imam Bukhari, Burkhaniddin Margilan.”
Khi ông vừa dứt lời, khán giả đã đứng dậy và vỗ tay.
Cảnh tượng này tóm tắt vị trí của văn minh Hồi giáo trong kế hoạch 'Uzbekistan mới' của Tổng thống Mirziyoyev.
Chính phủ không chỉ muốn hồi sinh tôn giáo. Họ muốn kết nối thời kỳ mà văn minh Hồi giáo dẫn dắt sự phát triển khoa học, học thuật, khai sáng và văn hóa với chiến lược phát triển quốc gia hiện tại.
Giáo sư Kirill Abramov từ Đại học Texas đã giải thích rằng sau khi Liên Xô tan rã, Hồi giáo ở Trung Á đã thực hiện một vai trò đa diện bao gồm “sự phục hồi tôn giáo, phục hồi văn hóa và hình thành bản sắc quốc gia”.
Tại Uzbekistan, sự phục hồi văn hóa này đang kết hợp với tầm nhìn tương lai của quốc gia.
Lịch sử được phục hồi nhờ độc lập
Trong bài phát biểu kỷ niệm độc lập, Tổng thống Mirziyoyev không chỉ đơn thuần mô tả sự độc lập của Uzbekistan như một lịch sử chủ quyền chính trị bắt đầu từ năm 1991.
Ông đã nói rằng nguồn gốc của quốc gia có từ hơn 3000 năm trước, nhắc đến Al-Khwarizmi, Ahmad al-Farghani, Al-Biruni, Ibn Sina, Ulugh Beg, Alisher Navoi.
“Độc lập đã trả lại cho chúng tôi danh dự và phẩm giá, tôn giáo thiêng liêng, ngôn ngữ mẹ đẻ và những giá trị dân tộc đã bị lãng quên.”
Đây là lý do mà Trung tâm văn minh Hồi giáo giữ một vị trí quan trọng trong quốc gia.
Câu chuyện mà trung tâm truyền tải qua không gian rất đơn giản.
Trên mảnh đất này từng có một nền văn minh rực rỡ, và thông qua độc lập, chúng ta đã tìm lại lịch sử đó, giờ là lúc biến di sản đó thành tài sản cho sự phát triển tương lai.
Lộ trình của trung tâm, chính thức khai trương vào ngày 17 tháng 3, cũng theo thông điệp này. Du khách bắt đầu từ Uzbekistan cổ đại, đi qua thời kỳ vàng của Hồi giáo và triều đại Timur, đến Uzbekistan độc lập hiện đại.
Tuy nhiên, điểm đến cuối cùng của triển lãm không phải là quá khứ.
Cuối cùng là 'Uzbekistan mới' và thế kỷ thứ ba đang chờ đón.
Tổng thống Mirziyoyev đã xác định trung tâm này là một trong những nền tảng của thế kỷ thứ ba, đồng thời nhấn mạnh rằng nó cần trở thành một cơ quan khoa học, thế tục và hiện đại.
Ngay sau khi ông đề cập đến Trung tâm văn minh Hồi giáo và khu tưởng niệm Imam Bukhari trong bài phát biểu kỷ niệm độc lập, ông đã chuyển sang kế hoạch phát triển quốc gia trong 10 năm tới, liên quan đến thanh niên và giáo dục.
Ông đã định nghĩa 10 năm tới là 'thời kỳ nhảy vọt của dân tộc', và đề xuất nhiệm vụ đầu tiên trong 7 chương trình quốc gia mà chính phủ sẽ thực hiện là biến tri thức và năng lực thành tài sản cốt lõi của quốc gia.
Điều này kết nối văn minh trong quá khứ với những nhân tài trong tương lai thành một câu chuyện duy nhất.
Phục hồi lịch sử từ Tashkent đến Samarkand
Những dự án quốc gia này không chỉ dừng lại ở Tashkent.
Khu tưởng niệm Imam Bukhari gần Samarkand là một không gian biểu tượng khác mà Tổng thống Mirziyoyev đã đề cập trực tiếp trong bài phát biểu kỷ niệm độc lập cùng với Trung tâm văn minh Hồi giáo.
Imam Bukhari, sinh ra gần Bukhara vào thế kỷ 9, là người biên soạn 'Sahih al-Bukhari', một trong những tài liệu có thẩm quyền nhất mà các tín đồ Hồi giáo Sunni coi trọng.
Uzbekistan đã tái xây dựng khu mộ của ông một cách quy mô.
Khu phức hợp rộng 45 hecta bao gồm một lăng mộ lớn, một nhà thờ có sức chứa 10.000 người, bốn tháp cao 75m, bảo tàng và cơ sở nghiên cứu, giáo dục.
Sau khi tái xây dựng, số lượng khách tham quan hàng ngày đã tăng từ khoảng 12.000 lên 65.000 người.
Chính phủ cũng đã đầu tư 570 tỷ soum, khoảng 650 tỷ đồng, để phát triển các khách sạn và cơ sở thương mại, dịch vụ xung quanh. Các kế hoạch phát triển bao gồm khách sạn 4 sao, khách sạn 3 sao và nhà khách gia đình.
Theo chính phủ, tính đến đầu tháng 5, đã có hơn 1 triệu khách trong và ngoài nước đến thăm khu phức hợp này.
Trung tâm văn minh Hồi giáo ở Tashkent cũng đã đón khoảng 500.000 khách trong và ngoài nước chỉ trong khoảng hai tháng rưỡi sau khi khai trương vào ngày 1 tháng 6.
Rõ ràng có điểm chung giữa hai dự án này.
Họ không chỉ phục hồi di sản văn hóa Hồi giáo thành các địa điểm linh thiêng hay điểm du lịch mà còn tái cấu trúc thành tài sản quốc gia bao gồm nghiên cứu, giáo dục, giao lưu quốc tế và ngành du lịch.
'Khai sáng chống lại sự ngu dốt'
Hình ảnh mà Uzbekistan muốn thể hiện với cộng đồng quốc tế về Hồi giáo cũng phù hợp với điều này.
Chính phủ nhấn mạnh những yếu tố cốt lõi là tri thức, sự khoan dung, học thuật và hòa bình. Câu nói tóm tắt điều này là 'Khai sáng chống lại sự ngu dốt'.
Giáo sư Shobozhil Ziyodov, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc tế Imam Bukhari, trong một cuộc phỏng vấn với Aju Business Daily cho biết: “Dân tộc chúng tôi đã sống theo triết lý Hồi giáo trong cuộc sống hàng ngày, dù là lúc hạnh phúc hay buồn bã, khi trải qua những thử thách của số phận. Chúng tôi đang xây dựng một câu chuyện mới để mô tả Hồi giáo như một tôn giáo của khoa học, sáng tạo và khoan dung.”
Ông giải thích rằng việc Uzbekistan bảo tồn và kế thừa di sản Hồi giáo là “một công cụ ngoại giao công mạnh mẽ và một phần của sức mạnh mềm.”
Ý tưởng này đã được Tổng thống Mirziyoyev đưa ra lần đầu tiên vào năm 2017 khi ông công bố kế hoạch xây dựng Trung tâm văn minh Hồi giáo tại Liên Hợp Quốc.
Ông nhấn mạnh rằng sự ngu dốt và sự không khoan dung có thể tạo ra môi trường cho chủ nghĩa cực đoan phát triển, và cần phải đối phó với điều này thông qua giáo dục và truyền thống nhân văn của Hồi giáo.
Hình ảnh của Hồi giáo mà trung tâm đại diện không phải là bạo lực hay cực đoan, mà là sự thiện, hòa bình, tri thức và khai sáng.
Không phải là 'quốc gia Hồi giáo' mà là 'trung tâm văn minh Hồi giáo'
Uzbekistan hiện đang tích cực sử dụng tài sản lịch sử này trong ngoại giao.
Họ đang mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực số hóa bản sao, nghiên cứu lịch sử và bảo tồn di sản văn hóa, đồng thời mở văn phòng của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Hồi giáo (ICESCO) tại Tashkent.
Tổng thống Mirziyoyev đã chỉ đạo các quan chức quảng bá Trung tâm văn minh Hồi giáo đến 55 quốc gia, và tổ chức các sự kiện giới thiệu các học giả Uzbekistan như Imam Bukhari, Imam Maturidi, Imam Tirmidhi tại các văn phòng Liên Hợp Quốc ở New York và Geneva, cũng như tại trụ sở UNESCO ở Paris.
Trung tâm đã trở thành sân khấu cho các diễn đàn quốc tế với sự tham gia của các học giả, nhà báo và nhân vật văn hóa từ khắp nơi trên thế giới ngay sau khi khai trương.
Hình ảnh mà Uzbekistan muốn khắc sâu trong cộng đồng quốc tế không chỉ đơn thuần là một 'quốc gia Hồi giáo'.
Đó là bản sắc của 'trung tâm văn minh Hồi giáo', nơi đã sản sinh ra nhiều học giả, bản sao, thiên văn học, y học, toán học và triết học.
Điều này tạo ra cơ sở để cung cấp sự đồng cảm lịch sử và văn hóa với các quốc gia Hồi giáo, đồng thời hợp tác với các tổ chức quốc tế thế tục như UNESCO trong các lĩnh vực khoa học và văn hóa.
Điều quan trọng là dòng chảy này không bị nhầm lẫn với những nỗ lực chuyển đổi hệ thống quốc gia của Uzbekistan theo hướng tôn giáo.
Hiến pháp Uzbekistan quy định quốc gia là 'một nhà nước dân chủ, pháp quyền, xã hội và thế tục có chủ quyền'. Điều 75 nêu rõ rằng các tổ chức tôn giáo và nhà nước phải tách biệt.
Khái niệm chính sách tôn giáo được thông qua vào năm 2025 cũng đã xác nhận lại tự do tín ngưỡng và tính chất thế tục của nhà nước.
Do đó, sự nổi lên của Trung tâm văn minh Hồi giáo như một biểu tượng quốc gia không có nghĩa là sự Hồi giáo hóa của quốc gia, mà là một nỗ lực để tái định vị văn minh Hồi giáo trong câu chuyện lịch sử và tương lai của Uzbekistan, một quốc gia thế tục.
Họ muốn phục hồi những ký ức lịch sử và văn hóa đã bị mờ nhạt trong thời kỳ Liên Xô, và biến bản sắc đã được tìm lại sau độc lập thành tài sản cho sự phát triển quốc gia.
Lý do mà 'thế kỷ thứ ba' được đặt ở nơi mà 3000 năm lịch sử kết thúc dưới mái vòm khổng lồ của Tashkent cũng chính là như vậy.
Điều mà Uzbekistan muốn thể hiện qua Trung tâm văn minh Hồi giáo không chỉ là nỗi nhớ về quá khứ rực rỡ.
Đó là một tuyên bố tương lai về việc khôi phục lịch sử từng dẫn dắt tri thức và văn minh của thế giới, để một lần nữa vươn lên thông qua giáo dục, khoa học và công nghệ.
* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.
Jungwoo Lee
cannes2030@ajupress.com
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.