Trung Quốc có thực sự tham gia vào các biện pháp trừng phạt Iran của Mỹ?

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Besant đã thông báo sẽ tổ chức một cuộc họp báo vào ngày 24 (theo giờ địa phương) để công bố kế hoạch trừng phạt kinh tế nhằm vào chính quyền Iran với mục tiêu lật đổ chính quyền này. Sự chú ý đang đổ dồn vào việc liệu Trung Quốc, quốc gia mua dầu mỏ lớn nhất từ Iran, có tham gia vào các biện pháp trừng phạt của Mỹ hay không.

Trong một cuộc phỏng vấn với CNBC vào ngày 20, Bộ trưởng Besant cho biết ông sẽ công bố các biện pháp trừng phạt mạnh nhất từ trước đến nay, tiếp nối các biện pháp phong tỏa trên biển, và ví von điều này như một "đòn đánh đôi". Ông đã gây áp lực lên các đồng minh, yêu cầu họ lựa chọn đứng về phía Mỹ hoặc chống lại Mỹ để lật đổ chính quyền Iran. Ông cũng yêu cầu Trung Quốc tham gia vào các biện pháp trừng phạt, nhấn mạnh rằng việc mở cửa Eo biển Hormuz và ổn định giá dầu cũng có lợi cho Trung Quốc, vì nước này nhập khẩu 50% năng lượng từ khu vực Vịnh.

Trung Quốc được đánh giá là quốc gia hỗ trợ kinh tế cho Iran. Theo số liệu hải quan của Iran, trong năm 2024, Iran đã xuất khẩu trung bình 1,6 triệu thùng dầu mỗi ngày, trong đó 90,8% (1,46 triệu thùng) được xuất khẩu sang Trung Quốc. Tổng giá trị xuất khẩu này đạt 11,8 tỷ USD (khoảng 16 triệu tỷ đồng), tương đương 4% GDP của Iran trong năm 2024 (310,1 tỷ USD).

Trước đây, vào năm 2010, Iran đã xuất khẩu dầu cho hơn 20 quốc gia, bao gồm Hàn Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản, trong đó tỷ lệ xuất khẩu sang Trung Quốc chỉ chiếm 19%. Tuy nhiên, sau khi các biện pháp trừng phạt kinh tế của Mỹ đối với Iran có hiệu lực vào năm 2011, hầu hết các quốc gia đã ngừng mua dầu từ Iran. Trung Quốc, tuy nhiên, đã không tuân theo các biện pháp trừng phạt của Mỹ và tiếp tục nhập khẩu dầu từ Iran. Nếu Trung Quốc không tham gia vào các biện pháp trừng phạt của Mỹ, thì các biện pháp này sẽ khó có hiệu quả. Max Maizlish, một nhà nghiên cứu tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD) của Mỹ, đã gọi Trung Quốc là "đối tác hàng đầu trong việc né tránh trừng phạt" của Iran, và cho rằng không có sự hỗ trợ của Trung Quốc, Iran sẽ khó duy trì cuộc chiến.

Có những phân tích cho rằng Trung Quốc sẽ không tham gia vào các biện pháp trừng phạt của Mỹ như trước đây. Trung Quốc đã định nghĩa cuộc tấn công của Mỹ vào Iran là bất hợp pháp. Vào tháng 5, Wang Yi, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc, đã gặp Abbas Araghchi, Bộ trưởng Ngoại giao Iran, tại Bắc Kinh và tuyên bố rằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran là bất hợp pháp, đồng thời kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức.

Sau đó, khi Mỹ liên tiếp đưa các công ty dầu khí và ngân hàng Trung Quốc như Hengli Petrochemical vào danh sách trừng phạt, Bộ Thương mại Trung Quốc đã ra lệnh vào ngày 2 tháng 5 yêu cầu các doanh nghiệp trong nước không công nhận hoặc tuân thủ các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Đây là trường hợp đầu tiên thực thi Luật Chặn áp dụng ngoài lãnh thổ của các luật và biện pháp nước ngoài được ban hành vào năm 2021. Thời điểm đó, tờ Nhân Dân Nhật Báo, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc, cũng đã có bình luận khẳng định sẽ bảo vệ quyền lợi của các doanh nghiệp trong nước trước sự mở rộng quyền tài phán của Mỹ.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng đã có những phương thức để lách các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Đội tàu chở dầu bóng tối của Trung Quốc đã vận chuyển dầu bị trừng phạt về nước, và các công ty lọc dầu tư nhân nhỏ đã được sử dụng để mua dầu thay vì các tập đoàn nhà nước. Các công ty nhỏ này không thực hiện giao dịch bằng đô la, do đó tránh được các biện pháp trừng phạt tài chính của Mỹ.

Tuy nhiên, có những dự đoán rằng nếu Mỹ đưa ra các lợi ích tương ứng cho Trung Quốc, nước này có thể tham gia vào các biện pháp trừng phạt. Robin Mills, Giám đốc điều hành của công ty tư vấn năng lượng Kamar Energy có trụ sở tại Dubai, cho biết: "Trung Quốc sẽ sử dụng việc mua dầu từ Iran như một đòn bẩy trong các cuộc đàm phán thương mại Mỹ-Trung", đồng thời nhấn mạnh rằng vấn đề này có thể liên quan đến các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc như Đài Loan và Biển Đông.



* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.

• #Bộ trưởng Tài chính Mỹ
• #trừng phạt Iran
• #dầu mỏ Trung Quốc