AI làm gia tăng thế hệ rủi ro mới, thanh niên chịu tác động đầu tiên: Hàn Quốc kêu gọi cải cách mạnh hệ thống an sinh xã hội

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ mở ra những cơ hội mới cho nền kinh tế mà còn tạo ra hàng loạt rủi ro xã hội chưa từng có, buộc Hàn Quốc phải cải tổ mạnh mẽ hệ thống an sinh xã hội nếu muốn thích ứng với kỷ nguyên chuyển đổi AI (AX).

Đây là nhận định được các chuyên gia đưa ra tại Phiên thảo luận thứ nhất của Diễn đàn An sinh xã hội tương lai lần thứ nhất diễn ra ngày 26/6, với chủ đề "Định hướng an sinh xã hội trong thời đại chuyển đổi bằng trí tuệ nhân tạo (AX)".

Các nhà nghiên cứu cho rằng AI đang làm xuất hiện một "thế hệ rủi ro" hoàn toàn mới mà hệ thống phúc lợi hiện nay khó có thể ứng phó nếu không được cải cách kịp thời.

Theo ông Kim Ki-tae, nghiên cứu viên của Viện Nghiên cứu Y tế và Xã hội Hàn Quốc, sự phát triển của công nghệ có thể được chia thành ba giai đoạn rủi ro, trong đó cuộc cách mạng AI hiện nay đang tạo ra thế hệ rủi ro xã hội thứ ba với quy mô và tính chất chưa từng có.

Rủi ro đầu tiên là sự gia tăng của lực lượng lao động số toàn cầu. Khi các nền tảng kỹ thuật số phát triển mạnh, ngày càng nhiều người làm việc xuyên biên giới nhưng lại nằm ngoài phạm vi bảo vệ của các hệ thống an sinh xã hội quốc gia. Theo dự báo được ông Kim dẫn lại, đến năm 2030 sẽ có khoảng 92 triệu lao động trên toàn thế giới tham gia vào loại hình lao động số xuyên quốc gia này.

Rủi ro thứ hai là các mối đe dọa trên không gian mạng. Các vụ tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu hay rò rỉ thông tin không còn chỉ ảnh hưởng đến quyền riêng tư mà còn trực tiếp đe dọa tài sản của người dân. Vì vậy, ông Kim cho rằng cần nhanh chóng xây dựng cơ chế bảo vệ mang tính công cộng ở cấp quốc gia, thay vì chỉ dựa vào bảo hiểm thương mại như hiện nay.

Xa hơn, ông cảnh báo AI có thể đưa xã hội bước vào thời kỳ "hậu lao động", khi nhiều công việc truyền thống bị thay thế bởi máy móc và robot. Đồng thời, ranh giới giữa con người và trí tuệ nhân tạo sẽ ngày càng mờ nhạt khi con người hình thành các mối quan hệ gắn bó với robot hay AI. Điều này có thể làm thay đổi cả khái niệm về quyền xã hội, sự đoàn kết và các giá trị vốn là nền tảng của xã hội hiện đại.

Để đối phó với những thay đổi đó, ông Kim đề xuất nhiều giải pháp mang tính đột phá như cải cách hệ thống thuế thông qua thuế robot hoặc thuế kỹ thuật số, triển khai các dịch vụ công cơ bản mang tính phổ quát (Universal Basic Services - UBS), xây dựng cơ chế bảo đảm tài sản cơ bản cho người dân, đồng thời thiết lập lại những nguyên tắc pháp lý và đạo đức về mối quan hệ giữa con người với các thực thể phi con người.

Trong khi đó, bà Jang Ji-yeon, nghiên cứu viên cao cấp của Viện Nghiên cứu Lao động Hàn Quốc, cho rằng những tác động của AI đối với thị trường lao động không còn là dự báo cho tương lai mà đã bắt đầu diễn ra ngay ở thời điểm hiện tại.

Theo bà, nhóm chịu ảnh hưởng đầu tiên chính là thanh niên. Khi doanh nghiệp ứng dụng AI để nâng cao năng suất, nhiều nơi vẫn giữ nguyên lực lượng lao động hiện có nhưng lại cắt giảm tuyển dụng mới. Điều này khiến người trẻ ngày càng khó tiếp cận thị trường lao động.

Bà Jang cảnh báo rằng việc chậm bước vào thị trường việc làm ngay từ đầu có thể để lại những hệ lụy kéo dài trong suốt sự nghiệp, làm gia tăng bất bình đẳng và phân hóa trên thị trường lao động.

Theo bà, tác động của AI không chỉ dừng lại ở vấn đề việc làm mà còn đe dọa nền tảng tài chính của toàn bộ hệ thống an sinh xã hội.

Hiện nay, hệ thống phúc lợi của Hàn Quốc chủ yếu được vận hành dựa trên nguồn thu từ bảo hiểm xã hội do người lao động và doanh nghiệp đóng góp. Tuy nhiên, nếu AI thay thế ngày càng nhiều lao động, thu nhập từ tiền lương sẽ giảm, kéo theo nguồn thu của các quỹ bảo hiểm xã hội cũng suy giảm.

Trong khi đó, Hàn Quốc lại đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, khiến nhu cầu về y tế, chăm sóc người cao tuổi và các dịch vụ xã hội ngày càng tăng. Điều này sẽ tạo nên tình trạng "áp lực kép": nguồn thu của hệ thống an sinh giảm trong khi nhu cầu chi tiêu lại tăng mạnh.

Để ứng phó, bà Jang cho rằng trước mắt cần triển khai các chương trình hỗ trợ có trọng tâm dành cho thanh niên tìm việc, giúp họ thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động trong thời đại AI.

Về lâu dài, bà đề xuất Hàn Quốc cần từng bước giảm sự phụ thuộc của hệ thống an sinh vào nguồn thu từ tiền lương, mở rộng các nguồn tài chính thông qua thuế phổ thông hoặc các sắc thuế mới như thuế AI, đồng thời chuyển đổi sang mô hình "xã hội cơ bản" với nền tảng an sinh rộng hơn và bền vững hơn.

Các chuyên gia đều thống nhất rằng AI sẽ tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đổi mới sáng tạo, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với việc làm, tài chính công và hệ thống an sinh xã hội. Vì vậy, Hàn Quốc cần chủ động cải cách ngay từ bây giờ để bảo đảm rằng sự phát triển của công nghệ không làm gia tăng bất bình đẳng, mà trở thành động lực cho một xã hội bao trùm và bền vững hơn.