Năm 2026, ngành công nghiệp Hàn Quốc lại đứng trước một thử thách lớn. Đình công của công đoàn Samsung Electronics và tranh cãi về tiền thưởng không chỉ đơn thuần là xung đột lao động, mà còn mở rộng thành những câu hỏi lớn về cấu trúc và sức cạnh tranh tương lai của chủ nghĩa tư bản công nghiệp Hàn Quốc, cũng như trật tự phân phối mới trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI).
Samsung Electronics gần đây đã đạt được thỏa thuận cuối cùng trong các cuộc đàm phán lao động, đồng ý tăng lương, điều chỉnh tiền thưởng, mở rộng phúc lợi và cải thiện một số điều kiện làm việc, qua đó tạm thời giải quyết tình trạng xung đột quy mô lớn. Tuy nhiên, sự việc này không chỉ dừng lại ở một vấn đề nội bộ của một công ty. Vấn đề lao động tại Samsung Electronics và SK Hynix, một trong những công ty bán dẫn nhớ lớn nhất thế giới, liên quan trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu, thị trường vốn quốc tế, chiến lược công nghiệp quốc gia và niềm tin của toàn bộ nền kinh tế Hàn Quốc.
Hiện nay, thế giới đang ở giữa cuộc chiến giành quyền kiểm soát bán dẫn AI. Các công ty như NVIDIA và AMD của Mỹ, TSMC của Đài Loan, chiến lược bán dẫn do nhà nước dẫn dắt của Trung Quốc, và chiến lược phục hồi bán dẫn của Nhật Bản đều đang tham gia vào cuộc chiến tổng lực. Bán dẫn không còn là một ngành công nghiệp linh kiện điện tử đơn giản nữa; nó đã trở thành một ngành công nghiệp chiến lược quốc gia liên quan đến quân sự, an ninh, AI, trung tâm dữ liệu, ô tô, hàng không vũ trụ và điện toán lượng tử.
Trong bối cảnh này, tin tức về đình công của Samsung Electronics đã gây ra không ít cú sốc cho các nhà đầu tư trong thị trường tài chính toàn cầu và chuỗi cung ứng. Những gì mà các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm không chỉ đơn thuần là mức lương. Họ đặt ra câu hỏi: "Liệu chuỗi cung ứng công nghiệp cao của Hàn Quốc có ổn định không?" và "Liệu các công ty chủ chốt trong thời đại AI có thể duy trì khả năng dự đoán lâu dài không?".
Thực tế, thị trường vốn toàn cầu rất coi trọng sự ổn định và khả năng dự đoán. Đặc biệt, ngành công nghiệp bán dẫn cần những khoản đầu tư dài hạn lên đến hàng chục nghìn tỷ won. Các dự án mở rộng tại khuôn viên Pyeongtaek của Samsung Electronics, nhà máy Taylor tại Texas, và các dây chuyền bộ nhớ HBM và AI thế hệ tiếp theo đều cần một lượng vốn khổng lồ. Thời gian hoàn vốn có thể kéo dài từ vài năm đến hơn 10 năm. Ngành này không thể bị chi phối bởi những khẩu hiệu chính trị hay cảm xúc ngắn hạn.
Tuy nhiên, vai trò của lao động cũng đã hoàn toàn thay đổi so với trước đây. Ngành công nghiệp bán dẫn trong thời đại AI không chỉ đơn thuần là lao động lắp ráp. Các quy trình như công nghệ cực tím (EUV), thiết kế HBM, đóng gói AI và vận hành quy trình siêu mịn đều không thể thực hiện được nếu không có đội ngũ kỹ sư và công nhân lành nghề hàng đầu thế giới. Ngày nay, lao động không còn chỉ là một khoản chi phí mà là một tài sản chiến lược cốt lõi.
Do đó, xung đột lao động tại Samsung Electronics không nên được tiếp cận như một vấn đề thắng thua của một bên nào. Lao động cần được tôn trọng trong sự bền vững của doanh nghiệp, và doanh nghiệp cũng cần công nhận đóng góp và phẩm giá của lao động. Cả hai bên đều phải hoạt động trong khuôn khổ quy tắc toàn cầu. Samsung Electronics và SK Hynix không chỉ là các công ty Hàn Quốc mà còn là các công ty toàn cầu. Quan hệ lao động cũng cần được quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế và niềm tin của các nhà đầu tư.
Trong quá trình tranh luận này, một điểm đáng chú ý là lý thuyết "quyền yêu cầu còn lại" (residual claimant). Cuộc tranh luận về việc "tại sao chỉ có cổ đông mới có quyền yêu cầu còn lại" đã chạm đến cấu trúc cốt lõi nhất của hệ thống công ty cổ phần hiện đại.
Công ty cổ phần cơ bản được xây dựng trên cấu trúc đối xứng giữa rủi ro và phần thưởng. Các chủ nợ nhận lãi suất theo thỏa thuận nhưng từ bỏ lợi nhuận vượt trội. Lao động nhận lương và sự ổn định việc làm theo thỏa thuận nhưng bị giới hạn trong rủi ro thua lỗ. Nhà nước thu hồi chi phí cung cấp cơ sở hạ tầng xã hội thông qua thuế. Và cuối cùng, người chịu trách nhiệm cho lợi nhuận và thua lỗ còn lại chính là cổ đông.
Vì lý do này, cổ đông được gọi là "người yêu cầu còn lại". Khi công ty tạo ra lợi nhuận khổng lồ, họ là người cuối cùng nhận phần còn lại, nhưng ngược lại, khi công ty sụp đổ hoặc giá cổ phiếu giảm mạnh, họ cũng là người đầu tiên chịu thua lỗ.
Trong năm 2023, lợi nhuận hoạt động của Samsung Electronics đã giảm mạnh do khủng hoảng bán dẫn. Tuy nhiên, lương của nhân viên không bị cắt giảm đáng kể. Chi phí cho các nhà cung cấp cũng được duy trì ở mức đáng kể. Nhưng giá trị vốn hóa thị trường đã giảm mạnh, và nhiều nhà đầu tư cá nhân cùng quỹ hưu trí quốc gia đã phải chịu thua lỗ. Ai là người cuối cùng chịu rủi ro trong cấu trúc tư bản chủ nghĩa sẽ được thể hiện rõ trong những khoảnh khắc như vậy.
Tuy nhiên, không thể phủ nhận đóng góp của lao động. Thực tế, trong thời đại AI, sự sáng tạo và tri thức tập thể của con người đang trở thành cốt lõi của giá trị doanh nghiệp. Giá trị của các công ty bán dẫn ngày nay không chỉ đến từ nhà máy mà còn từ tổ chức nghiên cứu và phát triển, khả năng thiết kế, kinh nghiệm sản xuất và văn hóa tổ chức tích lũy qua nhiều năm.
Vì vậy, vấn đề không phải là "ai sẽ nhận tất cả" mà là "làm thế nào để phân chia một cách bền vững". Các công ty toàn cầu đang củng cố các hệ thống thưởng dựa trên cổ phiếu, tiền thưởng dài hạn, cổ phần của nhân viên và các hệ thống thưởng liên kết với hiệu suất vì lý do này. Lao động không chỉ là một khoản chi phí mà là đối tác trong sự phát triển của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, lao động cũng cần phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt của thị trường vốn toàn cầu. Đối thủ cạnh tranh của Samsung Electronics và SK Hynix không phải là các công ty trong nước. Họ là các ngành công nghiệp chiến lược quốc gia của Mỹ, Đài Loan, Trung Quốc và Nhật Bản. Đặc biệt, Trung Quốc đang huy động toàn bộ vốn nhà nước để tự chủ trong ngành bán dẫn. Mỹ đang đầu tư một lượng lớn trợ cấp vào ngành công nghiệp bán dẫn trong nước. Đài Loan thì cả quốc gia đang hoạt động dựa trên hệ sinh thái TSMC.
Trong bối cảnh này, nếu ngành công nghiệp Hàn Quốc tiếp tục lặp lại các cuộc xung đột nội bộ, cuối cùng thiệt hại sẽ quay trở lại cả lao động và doanh nghiệp. Nếu sức cạnh tranh của ngành giảm sút, về lâu dài, việc làm cũng sẽ giảm và nền tảng kinh tế quốc gia sẽ bị lung lay.
Có hai khái niệm quan trọng cần được nhấn mạnh ở đây là CAPEX (chi phí vốn) và OPEX (chi phí hoạt động). CAPEX là chi tiêu vốn cho tương lai. Mở rộng nhà máy, đầu tư thiết bị bán dẫn, phát triển công nghệ thế hệ tiếp theo và xây dựng cơ sở hạ tầng AI đều thuộc về lĩnh vực này. Ngược lại, OPEX là chi phí hoạt động, bao gồm chi phí lao động, chi phí bảo trì, chi phí điện và chi phí quản lý.
Ngành công nghiệp bán dẫn chủ yếu tập trung vào CAPEX. Samsung Electronics và SK Hynix hàng năm đầu tư hàng chục nghìn tỷ won vào các cơ sở tương lai. Giá của một thiết bị EUV mới nhất có thể lên đến hàng trăm tỷ won. Việc xây dựng dây chuyền đóng gói tiên tiến và dây chuyền bộ nhớ AI cần một lượng vốn khổng lồ.
Vấn đề phát sinh từ đây. Nếu yêu cầu phân chia lợi nhuận ngắn hạn tăng quá mức, dẫn đến gánh nặng OPEX gia tăng nhanh chóng, doanh nghiệp sẽ phải giảm CAPEX cho tương lai. Điều này cuối cùng sẽ dẫn đến sự suy giảm sức cạnh tranh lâu dài. Ngành công nghiệp bán dẫn không phải là ngành chia sẻ lợi nhuận hôm nay, mà là ngành đầu tư hiện tại để giành quyền kiểm soát công nghệ trong 10 năm tới.
Trên thực tế, một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự suy thoái của ngành công nghiệp bán dẫn Nhật Bản là sự sụp đổ của cấu trúc đầu tư dài hạn. Ngược lại, TSMC của Đài Loan duy trì CAPEX gần như ở mức tôn thờ và đã trở thành công ty dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực sản xuất chip. NVIDIA cũng đã liên tục tái đầu tư vào nghiên cứu phát triển và hệ sinh thái AI trong suốt hàng chục năm để tạo ra giá trị vốn hóa thị trường khổng lồ hiện nay.
Do đó, vấn đề lao động tại Samsung Electronics cũng không nên được tiếp cận chỉ từ góc độ xung đột lương ngắn hạn. Lao động cần hiểu cấu trúc đầu tư tương lai của doanh nghiệp, và doanh nghiệp cũng cần thiết kế việc chia sẻ thành quả một cách tinh vi hơn. Cốt lõi là tạo ra một cấu trúc mà tất cả các thành viên đều chia sẻ thành quả phát triển trong khi vẫn duy trì sức cạnh tranh tương lai.
Trong bối cảnh này, phát biểu của Tổng thống Lee Jae-myung tại cuộc họp chính phủ gần đây đã đưa ra nhiều điểm đáng chú ý. Tổng thống không phủ nhận quyền lao động. Ông đã khẳng định rằng quyền lao động là một cơ chế hiến pháp nhằm bảo vệ những người yếu thế trong xã hội. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng việc thực hiện quyền này cần phải đi kèm với sự đoàn kết và trách nhiệm.
Phát biểu của Tổng thống Lee Jae-myung được chú ý không chỉ vì đây là thông điệp chính sách của Tổng thống. Ông là một cựu công nhân trẻ, đã trải nghiệm thực tế lao động trong nhà máy từ khi còn nhỏ và đã trải qua những khó khăn và cấu trúc bất bình đẳng trong thị trường lao động Hàn Quốc trong thời kỳ công nghiệp hóa. Vì vậy, ông có ý nghĩa lớn khi là một chính trị gia hiểu được sự cấp bách của người lao động và thực tế của doanh nghiệp cùng một lúc.
Tổng thống Brazil, Luiz Inácio Lula da Silva, cũng là một chính trị gia nổi tiếng xuất thân từ phong trào lao động. Ông Lula cũng đã lớn lên trong tầng lớp lao động nghèo và trong môi trường làm việc tại nhà máy. Hai nhà lãnh đạo này đứng trên hai lục địa khác nhau nhưng lại có điểm chung là chia sẻ kinh nghiệm trong thị trường lao động thời kỳ công nghiệp hóa.
Điều thú vị là cả hai đều không chỉ dừng lại ở phong trào lao động lý tưởng. Tổng thống Lula đã thúc đẩy phát triển công nghiệp Brazil, thu hút đầu tư và mở rộng xuất khẩu kể từ khi lên nắm quyền. Ông đã suy nghĩ về sự cân bằng giữa bảo vệ lao động và sức cạnh tranh của ngành công nghiệp.
Tổng thống Lee Jae-myung cũng đã nhấn mạnh trong bối cảnh xung đột lao động tại Samsung Electronics rằng cần phải có "sự đoàn kết và trách nhiệm không vượt quá giới hạn" hơn là chỉ tập trung vào quyền lao động. Đây là một cách tiếp cận rất thực tế. Cuối cùng, thông điệp chính của Tổng thống có thể được tóm tắt thành ba điểm.
- Quyền lao động là quyền hiến pháp và cần được tôn trọng.
- Sự bền vững của doanh nghiệp và sức cạnh tranh của ngành công nghiệp quốc gia cũng cần được bảo vệ đồng thời.
- Việc thực hiện quyền này phải đi kèm với trách nhiệm và sự kiềm chế đối với cộng đồng.
Điều này có thể trở thành một hướng dẫn quan trọng cho quan hệ lao động tại Hàn Quốc trong tương lai. Nếu như quan hệ lao động ở Hàn Quốc trong quá khứ chủ yếu tập trung vào đối đầu và xung đột, thì quan hệ lao động trong thời đại AI cần tiến hóa theo hướng phát triển chung và trách nhiệm chung.
Trong tương lai, AI sẽ nâng cao năng suất một cách bùng nổ. Đồng thời, nó sẽ thay đổi cấu trúc lao động của con người một cách căn bản. Một số nghề sẽ biến mất, trong khi một số khác sẽ được tái cấu trúc thành các lĩnh vực giá trị gia tăng cao. Trong thời đại này, chỉ dựa vào cuộc đấu tranh về lương đơn giản sẽ không thể tạo ra giải pháp bền vững.
Thay vào đó, trong tương lai, cần có một hình thức thỏa thuận xã hội mới. Người lao động cần suy nghĩ về cấu trúc tham gia vào thành quả dài hạn của sự phát triển doanh nghiệp, không chỉ là lương đơn thuần. Doanh nghiệp cần tạo ra một hệ thống đổi mới lấy con người làm trung tâm, không chỉ là cắt giảm chi phí. Nhà nước cần giảm thiểu cú sốc chuyển đổi ngành thông qua hệ thống thuế, phúc lợi, giáo dục và đào tạo lại.
Cuối cùng, cốt lõi của thời đại AI là "cuộc cách mạng năng suất hài hòa". Khi lao động và vốn nhìn nhau như kẻ thù, ngành công nghiệp sẽ suy thoái. Ngược lại, khi họ nhận thức nhau như những đối tác trong sự phát triển, đổi mới sẽ tiếp tục.
Hàn Quốc hiện đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Samsung Electronics và SK Hynix không chỉ là những công ty đơn thuần. Họ là tài sản chiến lược đứng ở tuyến đầu của nền văn minh công nghiệp Hàn Quốc. Những gì sụp đổ ở đây không chỉ là lợi ích của một công ty, mà là trật tự công nghiệp tương lai và sức cạnh tranh của quốc gia Hàn Quốc.
Vì vậy, điều cần thiết hiện nay không phải là sự kích động hay cảm xúc. Điều cần thiết là nhận thức thực tế lạnh lùng và trí tuệ xã hội trưởng thành. Lao động cần phải chịu trách nhiệm, doanh nghiệp cũng cần phải chịu trách nhiệm, và nhà nước cũng cần phải chịu trách nhiệm. Quyền mà không có trách nhiệm sẽ không tồn tại lâu. Ngược lại, một ngành công nghiệp chỉ có trách nhiệm mà không có hy vọng cũng sẽ mất đi tương lai.
Triết lý "đoàn kết và trách nhiệm" mà Tổng thống Lee Jae-myung nhấn mạnh có khả năng trở thành từ khóa cốt lõi của mô hình quan hệ lao động tương lai của Hàn Quốc. Làm thế nào để tạo ra một trật tự đổi mới và đồng sống, thay vì xung đột và phá hủy, đó là nhiệm vụ quan trọng nhất mà quan hệ lao động Hàn Quốc trong thời đại AI cần giải quyết.
Công nghiệp không thể phát triển chỉ bằng cuộc đấu tranh. Nó cũng không thể phát triển chỉ bằng vốn. Khi công nghệ, lao động, đầu tư, đổi mới, trách nhiệm và niềm tin cùng nhau chuyển động, văn minh mới tiến lên phía trước. Điều Hàn Quốc cần bây giờ không phải là logic của người thắng cuộc, mà là triết lý của một cộng đồng công nghiệp trưởng thành có thể cùng nhau phát triển trong sự cạnh tranh với thế giới.
* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.