Tháng 5 năm 2026, Bắc Kinh đang rung chuyển trong một bầu không khí căng thẳng kỳ lạ. Ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump kết thúc chuyến thăm Trung Quốc, tin tức cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin lập tức hướng về Bắc Kinh. Nhìn bề ngoài, đây có thể là một cảnh tượng quen thuộc. Tổng thống Putin đã nhiều lần thăm Trung Quốc, và các cuộc hội đàm giữa lãnh đạo Trung-Nga cũng không phải là sự kiện xa lạ.
Tuy nhiên, lần này có điều gì đó khác biệt. Việc Tổng thống Putin vội vã đến Bắc Kinh ngay sau hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình cho thấy Nga đang trong tình thế cấp bách. Trong chính trị quốc tế, các cường quốc thường thể hiện sự bình tĩnh. Ngược lại, sự vội vã thường phản ánh sự yếu kém.
Cuộc chiến ở Ukraine đã phơi bày bộ mặt thật của Nga trước thế giới. Là hậu duệ của Liên Xô, cường quốc từng tranh giành quyền lực toàn cầu với Mỹ trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Nga sở hữu vũ khí hạt nhân và lãnh thổ rộng lớn, nhưng trong cuộc chiến kéo dài, họ đã bộc lộ những hạn chế về sức mạnh kinh tế, cơ sở công nghiệp và công nghệ. Đặc biệt, khoảng cách với phương Tây trong các lĩnh vực như bán dẫn tiên tiến, AI, không gian, drone và hệ thống vũ khí chính xác lớn hơn nhiều so với dự đoán.
Một vấn đề nghiêm trọng hơn là sức mạnh kinh tế. Nga vẫn chưa thoát khỏi cấu trúc phụ thuộc vào dầu mỏ, khí tự nhiên và tài nguyên khoáng sản. Khi giá năng lượng cao, họ có vẻ mạnh mẽ, nhưng cấu trúc công nghiệp của họ lại xa rời nền kinh tế tiên tiến trong tương lai. Trong trật tự công nghiệp của thế kỷ 21, nơi AI, sinh học, máy tính lượng tử và bán dẫn thế hệ mới đang được tái cấu trúc, nền kinh tế Nga đang dần bị đẩy ra ngoài lề.
Liên minh châu Âu (EU) cũng đang trong tình trạng tương tự. Một thời, EU được đánh giá là khu vực kinh tế lớn nhất có thể đối đầu với Mỹ. Tuy nhiên, cuộc chiến ở Ukraine đã phơi bày những điểm yếu cấu trúc của châu Âu. Cấu trúc công nghiệp phụ thuộc vào năng lượng giá rẻ từ Nga đã bị lung lay, và ngành sản xuất của Đức đang có dấu hiệu suy thoái. Lãnh đạo chính trị của Pháp và Đức cũng đã bị suy yếu. Về mặt quân sự, châu Âu vẫn phụ thuộc lớn vào Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Mỹ.
Cuối cùng, hai con hổ thực sự đang điều khiển trật tự thế giới ngày nay là Mỹ và Trung Quốc. Mỹ vẫn nắm giữ quyền lực đồng đô la, sức mạnh quân sự, nền tảng AI, công nghệ thiết kế bán dẫn và hệ thống tài chính toàn cầu. Trung Quốc đang đối đầu với Mỹ dựa trên nền tảng sản xuất lớn nhất thế giới, chuỗi cung ứng, đất hiếm, pin, xe điện và thị trường nội địa khổng lồ.
Con hổ tiếp theo có thể là Nhật Bản và Hàn Quốc. Nhật Bản vẫn giữ vị thế cạnh tranh hàng đầu thế giới trong các lĩnh vực vật liệu bán dẫn, thiết bị, cơ khí chính xác và công nghệ robot. Hàn Quốc chiếm vị trí độc tôn trong các lĩnh vực bán dẫn nhớ, hạ tầng AI, pin, đóng tàu và ngành văn hóa số. Đặc biệt, chuỗi cung ứng bán dẫn Đông Á với sự dẫn dắt của Samsung Electronics, SK Hynix và TSMC đang trở thành tài sản chiến lược giống như dầu mỏ trong thời đại AI.
Ngược lại, Nga và EU vẫn còn sức mạnh quân sự và vinh quang trong quá khứ, nhưng đang dần bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh về công nghiệp tương lai và nền tảng AI. Nói một cách thô thiển, họ đang trở thành những "hổ giấy". Bề ngoài có vẻ lớn lao, nhưng họ đang ngày càng xa rời trung tâm của công nghệ và nền tảng điều khiển tương lai.
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung lần này cũng biểu thị cho thực tế đó. Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập đã thảo luận về vấn đề Đài Loan, Triều Tiên, vấn đề hạt nhân Iran, chuỗi cung ứng toàn cầu và cuộc cạnh tranh quyền lực AI. Điều này cho thấy trật tự thế giới đang được tái cấu trúc theo mô hình G2. Khác với hệ thống hai cực Mỹ-Xô trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, lần này là một trật tự G2 mới kết hợp kinh tế, công nghệ, AI, dữ liệu, chuỗi cung ứng và tài chính.
Trong thời đại này, Hàn Quốc và Nhật Bản không nên chỉ bị mắc kẹt trong những xung đột lịch sử cũ. Dĩ nhiên, quá khứ không thể bị xem nhẹ. Những vết thương và vấn đề lịch sử từ thời kỳ thuộc địa cần được ghi nhớ và suy ngẫm. Tuy nhiên, đồng thời, trong bối cảnh chuyển mình lớn của nền văn minh thế kỷ 21, sự hợp tác chiến lược hướng tới tương lai cũng rất cần thiết.
Đặc biệt, thời đại AI không chỉ là thời kỳ cạnh tranh công nghệ đơn thuần. Đây là thời kỳ mà tinh thần, đạo đức, văn hóa và triết học của con người cần phải kiểm soát công nghệ. AI không phải là thứ thống trị con người, mà chính tinh thần và nền văn minh của con người phải dẫn dắt AI. Nói cách khác, đây là thời đại của "AI lấy tinh thần làm trung tâm".
Trong khía cạnh đó, Hàn Quốc và Nhật Bản có thể trở thành một sự kết hợp tuyệt vời. Hàn Quốc có khả năng năng động, khả năng chuyển đổi số, sức cạnh tranh trong nội dung và bán dẫn. Nhật Bản có công nghệ sản xuất chính xác, khoa học cơ bản, tinh thần thủ công và sự ổn định của hệ thống. Nếu hai nước hợp tác, họ có khả năng phát triển thành một trục mới trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, sinh học, năng lượng và văn hóa, chỉ sau Mỹ và Trung Quốc.
Đặc biệt, Hàn Quốc và Nhật Bản còn chia sẻ nền tảng văn minh của cộng đồng Đông Á với Nho giáo, Phật giáo. Đây không phải là mô hình quyền lực phương Tây, mà là một nền văn minh có triết lý về sự chung sống, trật tự, tiết chế và cân bằng. Do đó, điều cần thiết hiện nay không phải là chính trị chỉ dừng lại ở cảm xúc của quá khứ, mà là chính trị hướng tới việc thiết kế tương lai.
Cuộc gặp gỡ giữa Thủ tướng Nhật Bản Takaiichi Sanae và Tổng thống Lee Jae-myung tại Andong sắp tới không nên chỉ là một sự kiện ngoại giao đơn thuần. Nó cần trở thành một điểm khởi đầu lịch sử cho việc Hàn Quốc và Nhật Bản tiến tới một cộng đồng kinh tế và công nghệ mới.
Hiện nay, thế giới đang chuyển mình sang một thời kỳ phân khối lớn. Mỹ đang xây dựng chuỗi cung ứng tập trung vào Bắc Mỹ, trong khi Trung Quốc đang củng cố khu vực kinh tế Trung Hoa. Châu Âu hoạt động dựa trên thị trường đơn nhất của EU. Tuy nhiên, nếu Hàn Quốc và Nhật Bản chỉ tiêu hao lẫn nhau trong những xung đột lịch sử, thì cuối cùng, nạn nhân lớn nhất sẽ chính là hai nước này.
Cộng đồng kinh tế Hàn-Nhật không chỉ là một kế hoạch tự do thương mại đơn giản. Nó cần phải là một liên minh chiến lược kiểu mới bao gồm chuỗi cung ứng chung về bán dẫn AI, hợp tác an ninh năng lượng, nghiên cứu và phát triển chung (R&D), trao đổi nhân tài tương lai và hợp tác tài chính số.
"Chu Dịch" có câu: "Người cùng chí hướng có thể chặt đứt cả sắt (同心之言 其利斷金)." Điều mà Hàn Quốc và Nhật Bản cần lúc này chính là điều đó. Nhớ về những vết thương trong quá khứ nhưng có can đảm nắm tay nhau vì tương lai, và quyết tâm cùng nhau xây dựng một trật tự văn minh mới ở Đông Á.
Đặc biệt, thách thức lớn nhất trong quan hệ Hàn-Nhật cuối cùng vẫn là vấn đề lịch sử. Lịch sử có những nỗi đau và vết thương, và điều đó không thể bị xóa nhòa. Tuy nhiên, văn minh không thể tồn tại chỉ bằng thù hận. Ký ức là cần thiết, nhưng không thể xây dựng tương lai chỉ bằng sự thù hận.
"Đạo Đức Kinh" nói: "Trả thù bằng thù hận thì thù hận sẽ không bao giờ kết thúc (報怨以德)." Lão Tử cho rằng sức mạnh không bền lâu bằng sự mềm mại, và đức hạnh tạo ra trật tự hơn là sự trả thù. Đó không phải là triết lý của sự thất bại mà là triết lý của văn minh. "Pháp Cú" cũng nói: "Thù hận không thể được giải quyết bằng thù hận, mà chỉ có thể được giải quyết bằng lòng từ bi. Đây là chân lý vĩnh cửu." Giáo lý của Đức Phật từ hàng ngàn năm trước vẫn còn nguyên giá trị cho Đông Bắc Á ngày nay. Quan hệ giữa các quốc gia cũng không thể tồn tại chỉ bằng sự thù địch và hận thù vô tận. Cuối cùng, cần có sự thấu hiểu, tiết chế và trí tuệ về sự chung sống.
Trong Kinh Thánh cũng có câu: "Đừng để ác thắng, mà hãy thắng ác bằng điều thiện." Câu này không có nghĩa là quên đi. Ngược lại, nó gần như có nghĩa là vượt qua những vết thương để tạo ra một trật tự cao hơn. Những kinh điển vĩ đại của nền văn minh nhân loại sử dụng những ngôn ngữ khác nhau nhưng cuối cùng đều chỉ về một hướng. Đó là sự hòa giải và chung sống, và can đảm hướng tới tương lai, không phải sự lặp lại của thù hận.
Thời đại của Trump, Tập Cận Bình và Putin đang diễn ra. Tuy nhiên, điều quan trọng là sự khôn ngoan không bị kéo theo giữa các cường quốc. Bây giờ, Hàn Quốc và Nhật Bản cần trở thành một trục riêng. Đó có thể là con đường thực tế nhất để bảo vệ hòa bình Đông Bắc Á trong thời đại AI và mở ra sự thịnh vượng cho các thế hệ tương lai.
Tuy nhiên, lần này có điều gì đó khác biệt. Việc Tổng thống Putin vội vã đến Bắc Kinh ngay sau hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình cho thấy Nga đang trong tình thế cấp bách. Trong chính trị quốc tế, các cường quốc thường thể hiện sự bình tĩnh. Ngược lại, sự vội vã thường phản ánh sự yếu kém.
Cuộc chiến ở Ukraine đã phơi bày bộ mặt thật của Nga trước thế giới. Là hậu duệ của Liên Xô, cường quốc từng tranh giành quyền lực toàn cầu với Mỹ trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Nga sở hữu vũ khí hạt nhân và lãnh thổ rộng lớn, nhưng trong cuộc chiến kéo dài, họ đã bộc lộ những hạn chế về sức mạnh kinh tế, cơ sở công nghiệp và công nghệ. Đặc biệt, khoảng cách với phương Tây trong các lĩnh vực như bán dẫn tiên tiến, AI, không gian, drone và hệ thống vũ khí chính xác lớn hơn nhiều so với dự đoán.
Một vấn đề nghiêm trọng hơn là sức mạnh kinh tế. Nga vẫn chưa thoát khỏi cấu trúc phụ thuộc vào dầu mỏ, khí tự nhiên và tài nguyên khoáng sản. Khi giá năng lượng cao, họ có vẻ mạnh mẽ, nhưng cấu trúc công nghiệp của họ lại xa rời nền kinh tế tiên tiến trong tương lai. Trong trật tự công nghiệp của thế kỷ 21, nơi AI, sinh học, máy tính lượng tử và bán dẫn thế hệ mới đang được tái cấu trúc, nền kinh tế Nga đang dần bị đẩy ra ngoài lề.
Liên minh châu Âu (EU) cũng đang trong tình trạng tương tự. Một thời, EU được đánh giá là khu vực kinh tế lớn nhất có thể đối đầu với Mỹ. Tuy nhiên, cuộc chiến ở Ukraine đã phơi bày những điểm yếu cấu trúc của châu Âu. Cấu trúc công nghiệp phụ thuộc vào năng lượng giá rẻ từ Nga đã bị lung lay, và ngành sản xuất của Đức đang có dấu hiệu suy thoái. Lãnh đạo chính trị của Pháp và Đức cũng đã bị suy yếu. Về mặt quân sự, châu Âu vẫn phụ thuộc lớn vào Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Mỹ.
Cuối cùng, hai con hổ thực sự đang điều khiển trật tự thế giới ngày nay là Mỹ và Trung Quốc. Mỹ vẫn nắm giữ quyền lực đồng đô la, sức mạnh quân sự, nền tảng AI, công nghệ thiết kế bán dẫn và hệ thống tài chính toàn cầu. Trung Quốc đang đối đầu với Mỹ dựa trên nền tảng sản xuất lớn nhất thế giới, chuỗi cung ứng, đất hiếm, pin, xe điện và thị trường nội địa khổng lồ.
Con hổ tiếp theo có thể là Nhật Bản và Hàn Quốc. Nhật Bản vẫn giữ vị thế cạnh tranh hàng đầu thế giới trong các lĩnh vực vật liệu bán dẫn, thiết bị, cơ khí chính xác và công nghệ robot. Hàn Quốc chiếm vị trí độc tôn trong các lĩnh vực bán dẫn nhớ, hạ tầng AI, pin, đóng tàu và ngành văn hóa số. Đặc biệt, chuỗi cung ứng bán dẫn Đông Á với sự dẫn dắt của Samsung Electronics, SK Hynix và TSMC đang trở thành tài sản chiến lược giống như dầu mỏ trong thời đại AI.
Ngược lại, Nga và EU vẫn còn sức mạnh quân sự và vinh quang trong quá khứ, nhưng đang dần bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh về công nghiệp tương lai và nền tảng AI. Nói một cách thô thiển, họ đang trở thành những "hổ giấy". Bề ngoài có vẻ lớn lao, nhưng họ đang ngày càng xa rời trung tâm của công nghệ và nền tảng điều khiển tương lai.
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung lần này cũng biểu thị cho thực tế đó. Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập đã thảo luận về vấn đề Đài Loan, Triều Tiên, vấn đề hạt nhân Iran, chuỗi cung ứng toàn cầu và cuộc cạnh tranh quyền lực AI. Điều này cho thấy trật tự thế giới đang được tái cấu trúc theo mô hình G2. Khác với hệ thống hai cực Mỹ-Xô trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, lần này là một trật tự G2 mới kết hợp kinh tế, công nghệ, AI, dữ liệu, chuỗi cung ứng và tài chính.
Trong thời đại này, Hàn Quốc và Nhật Bản không nên chỉ bị mắc kẹt trong những xung đột lịch sử cũ. Dĩ nhiên, quá khứ không thể bị xem nhẹ. Những vết thương và vấn đề lịch sử từ thời kỳ thuộc địa cần được ghi nhớ và suy ngẫm. Tuy nhiên, đồng thời, trong bối cảnh chuyển mình lớn của nền văn minh thế kỷ 21, sự hợp tác chiến lược hướng tới tương lai cũng rất cần thiết.
Đặc biệt, thời đại AI không chỉ là thời kỳ cạnh tranh công nghệ đơn thuần. Đây là thời kỳ mà tinh thần, đạo đức, văn hóa và triết học của con người cần phải kiểm soát công nghệ. AI không phải là thứ thống trị con người, mà chính tinh thần và nền văn minh của con người phải dẫn dắt AI. Nói cách khác, đây là thời đại của "AI lấy tinh thần làm trung tâm".
Trong khía cạnh đó, Hàn Quốc và Nhật Bản có thể trở thành một sự kết hợp tuyệt vời. Hàn Quốc có khả năng năng động, khả năng chuyển đổi số, sức cạnh tranh trong nội dung và bán dẫn. Nhật Bản có công nghệ sản xuất chính xác, khoa học cơ bản, tinh thần thủ công và sự ổn định của hệ thống. Nếu hai nước hợp tác, họ có khả năng phát triển thành một trục mới trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, sinh học, năng lượng và văn hóa, chỉ sau Mỹ và Trung Quốc.
Đặc biệt, Hàn Quốc và Nhật Bản còn chia sẻ nền tảng văn minh của cộng đồng Đông Á với Nho giáo, Phật giáo. Đây không phải là mô hình quyền lực phương Tây, mà là một nền văn minh có triết lý về sự chung sống, trật tự, tiết chế và cân bằng. Do đó, điều cần thiết hiện nay không phải là chính trị chỉ dừng lại ở cảm xúc của quá khứ, mà là chính trị hướng tới việc thiết kế tương lai.
Cuộc gặp gỡ giữa Thủ tướng Nhật Bản Takaiichi Sanae và Tổng thống Lee Jae-myung tại Andong sắp tới không nên chỉ là một sự kiện ngoại giao đơn thuần. Nó cần trở thành một điểm khởi đầu lịch sử cho việc Hàn Quốc và Nhật Bản tiến tới một cộng đồng kinh tế và công nghệ mới.
Hiện nay, thế giới đang chuyển mình sang một thời kỳ phân khối lớn. Mỹ đang xây dựng chuỗi cung ứng tập trung vào Bắc Mỹ, trong khi Trung Quốc đang củng cố khu vực kinh tế Trung Hoa. Châu Âu hoạt động dựa trên thị trường đơn nhất của EU. Tuy nhiên, nếu Hàn Quốc và Nhật Bản chỉ tiêu hao lẫn nhau trong những xung đột lịch sử, thì cuối cùng, nạn nhân lớn nhất sẽ chính là hai nước này.
Cộng đồng kinh tế Hàn-Nhật không chỉ là một kế hoạch tự do thương mại đơn giản. Nó cần phải là một liên minh chiến lược kiểu mới bao gồm chuỗi cung ứng chung về bán dẫn AI, hợp tác an ninh năng lượng, nghiên cứu và phát triển chung (R&D), trao đổi nhân tài tương lai và hợp tác tài chính số.
"Chu Dịch" có câu: "Người cùng chí hướng có thể chặt đứt cả sắt (同心之言 其利斷金)." Điều mà Hàn Quốc và Nhật Bản cần lúc này chính là điều đó. Nhớ về những vết thương trong quá khứ nhưng có can đảm nắm tay nhau vì tương lai, và quyết tâm cùng nhau xây dựng một trật tự văn minh mới ở Đông Á.
Đặc biệt, thách thức lớn nhất trong quan hệ Hàn-Nhật cuối cùng vẫn là vấn đề lịch sử. Lịch sử có những nỗi đau và vết thương, và điều đó không thể bị xóa nhòa. Tuy nhiên, văn minh không thể tồn tại chỉ bằng thù hận. Ký ức là cần thiết, nhưng không thể xây dựng tương lai chỉ bằng sự thù hận.
"Đạo Đức Kinh" nói: "Trả thù bằng thù hận thì thù hận sẽ không bao giờ kết thúc (報怨以德)." Lão Tử cho rằng sức mạnh không bền lâu bằng sự mềm mại, và đức hạnh tạo ra trật tự hơn là sự trả thù. Đó không phải là triết lý của sự thất bại mà là triết lý của văn minh. "Pháp Cú" cũng nói: "Thù hận không thể được giải quyết bằng thù hận, mà chỉ có thể được giải quyết bằng lòng từ bi. Đây là chân lý vĩnh cửu." Giáo lý của Đức Phật từ hàng ngàn năm trước vẫn còn nguyên giá trị cho Đông Bắc Á ngày nay. Quan hệ giữa các quốc gia cũng không thể tồn tại chỉ bằng sự thù địch và hận thù vô tận. Cuối cùng, cần có sự thấu hiểu, tiết chế và trí tuệ về sự chung sống.
Trong Kinh Thánh cũng có câu: "Đừng để ác thắng, mà hãy thắng ác bằng điều thiện." Câu này không có nghĩa là quên đi. Ngược lại, nó gần như có nghĩa là vượt qua những vết thương để tạo ra một trật tự cao hơn. Những kinh điển vĩ đại của nền văn minh nhân loại sử dụng những ngôn ngữ khác nhau nhưng cuối cùng đều chỉ về một hướng. Đó là sự hòa giải và chung sống, và can đảm hướng tới tương lai, không phải sự lặp lại của thù hận.
Thời đại của Trump, Tập Cận Bình và Putin đang diễn ra. Tuy nhiên, điều quan trọng là sự khôn ngoan không bị kéo theo giữa các cường quốc. Bây giờ, Hàn Quốc và Nhật Bản cần trở thành một trục riêng. Đó có thể là con đường thực tế nhất để bảo vệ hòa bình Đông Bắc Á trong thời đại AI và mở ra sự thịnh vượng cho các thế hệ tương lai.
* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.
HAN Joon ho
hanjh@ajunews.com
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.