Thứ Ba, ngày 23 tháng 11 năm 2026
Vụ Nvidia có thể khiến chiến tranh thương mại Mỹ - Trung nóng trở lại

Vụ Nvidia có thể khiến chiến tranh thương mại Mỹ - Trung nóng trở lại

HO THI LONG AN 07:51 23-11-2026
Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình
Ảnh EPA Yonhap News
Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình [Ảnh= EPA Yonhap News]

Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu chip AI tiên tiến, trong khi Trung Quốc coi việc làm chủ công nghệ bán dẫn là ưu tiên quốc gia. Bắc Kinh được dự báo có thể đáp trả bằng cách tăng cường hạn chế xuất khẩu đất hiếm.

Nghi vấn Trung Quốc sử dụng một nữ gián điệp để tuồn trái phép chip bán dẫn tiên tiến của Nvidia vào nước này đang làm dấy lên nguy cơ chiến tranh thương mại Mỹ - Trung tái bùng phát.

Cuộc đối đầu thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, từng chứng kiến hai bên áp thuế trả đũa lẫn nhau với mức thuế vượt 100% trong năm ngoái, hiện đang trong thời gian đình chiến đến ngày 10/1 năm sau. Trước đó, hai bên đã nhất trí gia hạn thỏa thuận thêm hai tháng và nhiều dự báo cho rằng lệnh đình chiến sẽ tiếp tục được kéo dài. Tuy nhiên, vụ việc liên quan đến Nvidia đang tạo ra một biến số mới.

Nghi vấn chip Nvidia bị buôn lậu vào Trung Quốc, qua đó góp phần tạo nền tảng cho nước này thách thức vị thế thống trị của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), đã thúc đẩy làn sóng ủng hộ rộng rãi tại Mỹ đối với việc tăng cường kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn sang Trung Quốc.

Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ gần đây thông báo sẽ kiểm soát hoạt động truy cập từ xa của Trung Quốc vào các nguồn lực tính toán sử dụng chip Nvidia và những loại bán dẫn AI tiên tiến khác. Theo quy định này, bất kể chip và máy chủ được đặt ở đâu, các doanh nghiệp thuộc Trung Quốc và những quốc gia bị Mỹ xem là có nguy cơ đe dọa an ninh chỉ được phép tiếp cận năng lực tính toán nếu có sự chấp thuận của Washington.

Bộ Thương mại Mỹ đồng thời đăng tải quy định mới trên Công báo Liên bang để chính thức đưa vào thực thi, đồng thời bãi bỏ quy định về “phổ biến AI” do chính quyền tiền nhiệm của Tổng thống Joe Biden xây dựng. Thay vì duy trì các yêu cầu cấp phép xuất khẩu chip AI trên diện rộng, Mỹ chuyển sang áp dụng biện pháp kiểm soát dựa trên từng quốc gia và mục đích sử dụng cuối cùng.

Không chỉ chính quyền, Quốc hội Mỹ cũng đang thúc đẩy đưa các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip bán dẫn vào Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) cho tài khóa 2027. Trọng tâm của đề xuất là yêu cầu chính phủ thông báo trước cho Quốc hội khi phê duyệt xuất khẩu chip AI tiên tiến sang các nước đối địch như Trung Quốc, đồng thời trao cho Quốc hội quyền ngăn chặn những quyết định này.

Dự luật còn đề cập việc theo dõi vị trí của các chip AI tiên tiến nhằm ngăn chặn tình trạng tuồn hàng vào Trung Quốc thông qua nước thứ ba. Bên cạnh đó, Mỹ muốn các đồng minh như Nhật Bản và Hà Lan áp dụng mức kiểm soát tương đương đối với hoạt động xuất khẩu thiết bị sản xuất chất bán dẫn. Điều này cho thấy Washington muốn duy trì sức ép lâu dài đối với tham vọng phát triển ngành bán dẫn của Trung Quốc, bất kể chính quyền Mỹ thay đổi.

Các biện pháp siết chặt kiểm soát của Mỹ đang trực tiếp đối đầu với chủ trương của Bắc Kinh, vốn xác định việc làm chủ chất bán dẫn tiên tiến và công nghệ sản xuất chip là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu của quốc gia.

Hồi tháng 1, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình yêu cầu Bộ Chính trị thực hiện các biện pháp đặc biệt nhằm tăng cường năng lực làm chủ công nghệ cốt lõi trong những lĩnh vực ưu tiên. Ông cũng nhấn mạnh cần nhanh chóng giải quyết những điểm nghẽn công nghệ đang kìm hãm sự phát triển của các ngành công nghiệp tương lai.

Theo CNN ngày 22/11, dưới sự chỉ đạo của ông Tập Cận Bình, Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc đã xác định việc thu thập chip bán dẫn tiên tiến và thông tin liên quan là một trong những nhiệm vụ ưu tiên. Ủy ban Trung ương về Khoa học và Công nghệ Trung Quốc cũng coi năng lực tính toán là một chỉ số quan trọng phản ánh sức mạnh tổng hợp quốc gia, đồng thời đặt mục tiêu thu hẹp khoảng cách với Mỹ về năng lực tính toán phục vụ phát triển AI.

Theo phân tích của Viện Nghiên cứu Tiến bộ, một tổ chức nghiên cứu chính sách tại Mỹ, việc Washington tăng cường kiểm soát xuất khẩu bán dẫn có thể đe dọa gần 2/3 năng lực tính toán mà Trung Quốc đặt mục tiêu đạt được vào năm 2027, Reuters đưa tin.

Ngay sau khi BIS công bố các biện pháp mới hôm 16/11, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã phản đối, cho rằng đây là hành động “đàn áp bất công” đối với sự phát triển của ngành công nghệ cao Trung Quốc. Bắc Kinh đồng thời tuyên bố sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình.

Một trong những biện pháp đáp trả được dự báo là Trung Quốc sẽ tiếp tục siết chặt xuất khẩu đất hiếm. Dù Mỹ và Trung Quốc đã nhất trí nới lỏng các hạn chế xuất khẩu đất hiếm hồi tháng 10 năm ngoái, lượng hàng xuất khẩu tính đến nay vẫn chưa đạt 25% so với mức trước khi các biện pháp kiểm soát được áp dụng, theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) của Mỹ.

Ông Han Lin, phụ trách Trung Quốc tại công ty tư vấn Asia Group, nhận định Bắc Kinh có khả năng đáp trả mạnh mẽ. Theo ông, Trung Quốc vẫn nắm trong tay đòn bẩy quan trọng là quyền kiểm soát xuất khẩu các khoáng sản đất hiếm thiết yếu và có thể sử dụng công cụ này trong mọi tình huống đàm phán.

Như vậy, cục diện đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc đang có nguy cơ quay trở lại hình thái tương tự cuộc chiến thương mại năm ngoái. Reuters dự báo Bắc Kinh có thể mở rộng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, không chỉ đối với đất hiếm và khoáng sản quan trọng mà còn bao gồm AI, công nghệ sinh học và công nghệ năng lượng mặt trời, nhằm đáp trả Washington.

Theo các thông tin được công bố, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Chủ tịch Tập Cận Bình tại Thâm Quyến, Trung Quốc hôm 19/11, vấn đề Nvidia chỉ được đề cập rất ngắn gọn. Tuyên bố kết quả cuộc gặp của hai bên cũng không đề cập khả năng gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại.

Trong bối cảnh đó, cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20), dự kiến diễn ra tại Miami, bang Florida (Mỹ) vào tháng tới, có thể trở thành vòng đàm phán quyết định tương lai của thỏa thuận đình chiến thương mại.

Reuters nhận định, điểm tích cực hiếm hoi là nếu hai bên một lần nữa rơi vào thế bế tắc, họ có thể sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc quay lại bàn đàm phán.