Giả mạo giọng nói, mạo danh cán bộ nhà nước, đánh cắp mã OTP… các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, phức tạp.
Trước tình trạng lừa đảo tài chính trực tuyến ngày càng tinh vi, Việt Nam đang thúc đẩy xây dựng mạng lưới cảnh báo chung ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu tội phạm trước khi người dân trở thành nạn nhân. Hệ thống dự kiến kết nối dữ liệu về nguy cơ lừa đảo từ nhiều nền tảng, từ mạng xã hội đến tài khoản ngân hàng, thay vì để thông tin phân tán tại từng doanh nghiệp như hiện nay.
Theo Bộ Công an Việt Nam và các cơ quan truyền thông trong nước, trong đó có VnExpress, ngày 13/11, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia Việt Nam (NCA) đã tổ chức hội thảo về xây dựng mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Hà Nội. Hội thảo tập trung thảo luận phương án phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp tư nhân trong việc chia sẻ thông tin về những hoạt động có dấu hiệu phạm pháp.
Theo số liệu do Bộ Công an công bố, trong 9 tháng đầu năm nay, cả nước ghi nhận hơn 1.800 vụ lừa đảo trực tuyến. Con số này giảm hơn 20% so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng các thủ đoạn phạm tội ngày càng phức tạp, đặc biệt là việc sử dụng AI để giả mạo danh tính và thực hiện hành vi lừa đảo xuyên biên giới.
Ông Nguyễn Huy Lục, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), cho biết các tổ chức tội phạm thường tiếp cận nạn nhân thông qua những ứng dụng nhắn tin và dịch vụ điện thoại internet (VoIP) ở nước ngoài. Đáng chú ý, chúng còn sử dụng AI để làm giả hình ảnh, giọng nói nhằm tạo lòng tin, sau đó chiếm đoạt tài sản, trong đó có việc sử dụng tiền mã hóa để che giấu dòng tiền.
◆ Kết nối dữ liệu từ mạng xã hội đến giao dịch ngân hàng
Một trong những nguyên nhân khiến việc ngăn chặn lừa đảo trực tuyến gặp khó khăn là tội phạm thường triển khai hành vi qua nhiều nền tảng khác nhau, trong khi dữ liệu liên quan lại nằm rải rác tại từng doanh nghiệp.
Theo MoMo, đơn vị cung cấp dịch vụ ví điện tử tại Việt Nam, các đối tượng lừa đảo thường làm quen với nạn nhân trên mạng xã hội, sau đó chuyển sang ứng dụng nhắn tin hoặc gọi điện để tạo lòng tin và dụ dỗ chuyển tiền. Tuy nhiên, khi phát hiện giao dịch bất thường ở khâu chuyển tiền cuối cùng, các tổ chức tài chính thường khó xác định được quá trình trước đó nạn nhân đã bị lừa bằng cách nào.
Để khắc phục hạn chế này, cơ quan chức năng Việt Nam đang thúc đẩy xây dựng mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến với sự tham gia của ngân hàng, doanh nghiệp ví điện tử, nhà mạng viễn thông, đơn vị vận hành mạng xã hội, doanh nghiệp thương mại điện tử và logistics.
Theo phương án đang được nghiên cứu, mỗi đơn vị sẽ cung cấp cho hệ thống xử lý trung tâm những dữ liệu đáng ngờ mà mình thu thập được, chẳng hạn như số điện thoại, tài khoản ngân hàng, địa chỉ internet và tài khoản mạng xã hội. AI sẽ đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn, phân tích mối liên hệ giữa các dữ liệu, đánh giá mức độ rủi ro và gửi cảnh báo đến những đơn vị liên quan.
Chẳng hạn, nếu một số điện thoại bị nhiều người báo cáo có dấu hiệu lừa đảo, hệ thống có thể phân tích những tài khoản mạng xã hội và tài khoản tài chính có liên quan để nhận diện nguy cơ phát sinh thêm nạn nhân. Sau khi nhận cảnh báo, mỗi đơn vị sẽ căn cứ vào phạm vi quản lý của mình để quyết định biện pháp xử lý, đồng thời chia sẻ lại kết quả với hệ thống.
Tại hội thảo, nền tảng chia sẻ thông tin lừa đảo trực tuyến Global Signal Exchange (GSE) cũng giới thiệu kinh nghiệm quốc tế. Theo GSE, trong 22 tháng hoạt động, nền tảng này đã thu thập 1,7 tỷ tín hiệu rủi ro với sự tham gia của 130 tổ chức. Một số mô hình chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan tại Singapore, Anh và Bỉ cũng được giới thiệu, trong đó thông tin phối hợp giúp phát hiện và xử lý các tài khoản, trang web và quảng cáo độc hại.
◆ Bảo vệ dữ liệu cá nhân và hạn chế cảnh báo sai
Bên cạnh việc mở rộng chia sẻ thông tin, các chuyên gia cho rằng mạng lưới cảnh báo chỉ có thể vận hành hiệu quả khi bảo đảm được an toàn dữ liệu cá nhân và độ chính xác của thông tin.
Tại hội thảo, ông Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, nhấn mạnh rằng trong không gian mạng có sự kết nối chặt chẽ, những hệ thống cảnh báo riêng lẻ và phân tán không đủ khả năng ngăn chặn, ứng phó với tội phạm lừa đảo.
Theo ông, để xây dựng mạng lưới cảnh báo hiệu quả cần có cơ chế chia sẻ thông tin thực chất, nền tảng bảo mật dữ liệu đáng tin cậy và sự tham gia liên tục của các doanh nghiệp. Đặc biệt, mục đích, phạm vi chia sẻ thông tin và trách nhiệm quản lý dữ liệu phải được quy định rõ ràng. Nếu không, nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư có thể gia tăng, đồng thời khiến doanh nghiệp e ngại cung cấp thông tin.
Việc ngăn chặn cảnh báo sai cũng là yêu cầu quan trọng. Một số điện thoại hay tài khoản ngân hàng bị đưa vào diện nghi vấn không đồng nghĩa với việc chủ sở hữu chắc chắn có liên quan đến hành vi phạm tội. Vì vậy, hệ thống cần có quy trình xác minh độ chính xác của dữ liệu và cơ chế đính chính khi phát hiện cảnh báo nhầm.
Ở góc độ người dùng, các chuyên gia cũng khuyến nghị cần có biện pháp xử lý ngay khi nghi ngờ bị lừa đảo. Trước đó, ngày 14/8, ông Ngô Minh Hiếu, chuyên gia thuộc Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, khuyên người dân nên ngắt kết nối internet và liên hệ ngay với ngân hàng để yêu cầu khóa tài khoản trong 15 phút đầu tiên kể từ khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo. Người bị hại cũng cần đổi mật khẩu, lưu giữ tin nhắn và các bằng chứng liên quan để phục vụ việc trình báo.
Việc xây dựng mạng lưới cảnh báo chung được kỳ vọng giúp Việt Nam phát hiện sớm các hoạt động lừa đảo trên nhiều nền tảng và hạn chế thiệt hại cho người dân. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là phải cân bằng giữa tốc độ phát hiện tội phạm với yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm thông tin chính xác và ngăn ngừa những thiệt hại phát sinh từ cảnh báo sai.
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.





