Trung Quốc vươn lên thành cường quốc phát triển thuốc mới, giá trị chuyển giao công nghệ sắp vượt 200 tỷ USD

Trung Quốc đang nhanh chóng trở thành nguồn cung công nghệ đột phá cho ngành dược phẩm toàn cầu, làm thay đổi cục diện cạnh tranh trong lĩnh vực dược phẩm và công nghệ sinh học. Giá trị các hợp đồng chuyển giao công nghệ của doanh nghiệp Trung Quốc trong năm nay đã vượt kết quả cả năm ngoái và đang tiến gần mốc 200 tỷ USD. Trong khi đó, thị phần thử nghiệm lâm sàng của nước này cũng tăng nhanh, thu hẹp khoảng cách với Mỹ.

Theo Reuters và các nguồn tin khác ngày 25/10, tổng giá trị các hợp đồng chuyển giao công nghệ của doanh nghiệp dược phẩm Trung Quốc trong năm nay đạt 139 tỷ USD, tương đương khoảng 184 nghìn tỷ won. Con số này đã vượt mức 135,7 tỷ USD của cả năm ngoái, tương đương khoảng 179 nghìn tỷ won.

Trong khi đó, theo thống kê của Hiệp hội Dược phẩm và Công nghệ sinh học Hàn Quốc, tổng giá trị các hợp đồng chuyển giao công nghệ của doanh nghiệp Hàn Quốc trong năm nay vào khoảng 14,7 tỷ USD, tương đương 19,5 nghìn tỷ won. Dù còn hai thương vụ chưa công bố giá trị hợp đồng, quy mô chuyển giao công nghệ của Hàn Quốc vẫn nhỏ hơn đáng kể so với Trung Quốc, chỉ bằng khoảng một phần mười.

◆ Các hãng dược lớn đẩy mạnh hợp tác với Trung Quốc

Nhiều tập đoàn dược phẩm hàng đầu thế giới như AstraZeneca, Pfizer, Eli Lilly, AbbVie và Novartis đã ký kết các thỏa thuận tiếp nhận ứng viên thuốc mới do doanh nghiệp Trung Quốc phát triển.

Theo Reuters, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn thiếu kinh nghiệm và sức mạnh thương hiệu để tự khai thác hiệu quả các thị trường nước ngoài. Vì vậy, chuyển giao công nghệ cho các tập đoàn quốc tế mang lại lợi ích cho cả hai bên.

Không chỉ tổng giá trị hợp đồng tăng lên, quy mô từng thương vụ cũng ngày càng lớn. Giá trị trung bình mỗi hợp đồng chuyển giao công nghệ trong năm nay đạt khoảng 700 triệu USD, cao hơn 10 lần so với năm 2018.

Theo phân tích của Hiệp hội Công nghệ sinh học Hàn Quốc dựa trên báo cáo của Deloitte China, trong 10 thương vụ lớn nhất toàn cầu thuộc lĩnh vực dược phẩm trong nửa đầu năm nay, có tới 8 thương vụ liên quan đến doanh nghiệp Trung Quốc.

Thương vụ lớn nhất là thỏa thuận giữa CSPC và AstraZeneca được ký kết hồi tháng 1, với giá trị 18,5 tỷ USD, tương đương khoảng 25,5 nghìn tỷ won. AstraZeneca tiếp nhận quyền đối với các nền tảng công nghệ liên quan đến hệ thống phân phối thuốc giải phóng hoạt chất kéo dài và công nghệ phát hiện peptide ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Hiệp hội Công nghệ sinh học Hàn Quốc nhận định năng lực đổi mới của Trung Quốc đang được thị trường quốc tế đánh giá lại nhờ giá trị tài sản công nghệ ngày càng tăng, các phương thức thu hồi vốn đầu tư đã được kiểm chứng và sự ủng hộ ngày càng lớn từ giới học thuật.

Các điều khoản trong hợp đồng chuyển giao công nghệ cũng trở nên linh hoạt và phức tạp hơn. Chẳng hạn, doanh nghiệp dược phẩm Giang Tô Hengrui của Trung Quốc đã chuyển giao quyền thương mại hóa ba ứng viên thuốc điều trị béo phì thuộc nhóm chất chủ vận thụ thể GLP-1 cho Hercules, đồng thời giữ lại 20% cổ phần tại doanh nghiệp này. Hercules sau đó đổi tên thành Kailera Therapeutics và niêm yết trên sàn Nasdaq vào tháng 4 năm nay.

Trung Quốc được cho là đặt mục tiêu đến năm 2030, các loại thuốc mới thuộc nhóm “first-in-class” do nước này phát triển sẽ chiếm hơn 25% tổng số thuốc thuộc nhóm này trên toàn cầu. Đây là những loại thuốc có cơ chế tác động mới, khác với các thuốc hiện có.

 
◆ Thị phần thử nghiệm lâm sàng tăng nhanh

Đà phát triển của ngành dược phẩm Trung Quốc còn thể hiện qua số liệu thử nghiệm lâm sàng. Theo báo cáo thống kê ngành thử nghiệm lâm sàng Hàn Quốc năm 2025 do Quỹ Hỗ trợ Thử nghiệm lâm sàng Quốc gia Hàn Quốc công bố gần đây, Trung Quốc chiếm 15,9% tổng số thử nghiệm lâm sàng trên thế giới trong năm 2025.

Năm 2017, tỷ trọng của Trung Quốc chỉ ở mức 3,7%, tương đương Hàn Quốc. Sau 8 năm, tỷ trọng này đã tăng 12,2 điểm phần trăm.

Mỹ vẫn là quốc gia tiến hành nhiều thử nghiệm lâm sàng nhất thế giới, nhưng khoảng cách với Trung Quốc đang dần thu hẹp. Tỷ trọng của Mỹ giảm từ 24,5% năm 2017 xuống còn 19,6% năm 2025. Ngoài Mỹ và Trung Quốc, không quốc gia lớn nào khác đạt tỷ trọng trên 5% trong năm ngoái.

Trong khảo sát do Bio Europe thực hiện với 81 lãnh đạo doanh nghiệp dược phẩm, khi được hỏi quốc gia nào quan trọng nhất đối với hợp tác đổi mới trong tương lai, 29 người chọn Mỹ và 24 người chọn Trung Quốc. Châu Âu có 11 lựa chọn, trong khi khu vực châu Á – Thái Bình Dương, không tính Trung Quốc, chỉ có 4 lựa chọn.

Kết quả cho thấy giới lãnh đạo ngành dược châu Âu nhìn nhận sự trỗi dậy của Trung Quốc vừa là cơ hội hợp tác, vừa là thách thức cạnh tranh.

◆ Trung Quốc siết kiểm soát xuất khẩu công nghệ sinh học

Cùng với việc mở rộng hợp tác quốc tế, Trung Quốc cũng tìm cách hạn chế thất thoát các công nghệ phát triển thuốc mới. Vào giữa tháng 10, nước này thông báo đưa công nghệ sinh học vào danh mục công nghệ kiểm soát xuất khẩu, cùng với các lĩnh vực như AI và năng lượng mặt trời.

Theo kế hoạch, năm nhóm công nghệ liên quan đến liệu pháp tế bào và gene, thuốc axit nucleic quy mô nhỏ và vi sinh vật gây bệnh sẽ thuộc diện kiểm soát xuất khẩu. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Công nghệ sinh học Hàn Quốc, các hạn chế này không áp dụng đối với những hoạt động như cấp phép công nghệ, hợp tác đối tác và dịch vụ nghiên cứu theo hợp đồng liên quan đến các công nghệ nói trên.

Một chuyên gia trong ngành dược phẩm nhận định tốc độ phát triển của lĩnh vực dược phẩm và công nghệ sinh học Trung Quốc rất nhanh, đồng thời dự báo năng lực tìm kiếm ứng viên thuốc mới và phát triển thử nghiệm lâm sàng của nước này sẽ tiếp tục được nâng cao.

Trước sự gia tăng nhanh chóng của Trung Quốc trên thị trường toàn cầu, ngành dược phẩm và công nghệ sinh học Hàn Quốc đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực phát triển thuốc mới và khả năng cạnh tranh trong chuyển giao công nghệ.