Từ phun thuốc đến vận chuyển cà phê, UAV đang thay đổi nông nghiệp và logistics Việt Nam

Bức tranh nông thôn Việt Nam đang thay đổi nhanh chóng cùng với sự phát triển của máy bay không người lái (UAV). Tại Đồng bằng sông Cửu Long, khoảng 10.000 drone đã được đưa vào sử dụng để phun thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và phục vụ nông nghiệp chính xác. Trong khi đó, tại Điện Biên, khu vực miền núi phía Bắc, UAV đã được thử nghiệm để vận chuyển cà phê sau thu hoạch từ vùng sản xuất xuống khu vực chế biến.

Việt Nam đang mở rộng ứng dụng UAV từ các mô hình thực tế tại địa phương sang xây dựng các khu bay thử nghiệm và cơ sở nghiên cứu quy mô quốc gia, với mục tiêu phát triển “kinh tế tầm thấp” thành một ngành công nghiệp mới.

Theo VnExpress và một số phương tiện truyền thông địa phương dẫn tài liệu của VNPT UAV Lab ngày 7/10, khoảng 10.000 UAV đang được sử dụng tại Đồng bằng sông Cửu Long để phun thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và phục vụ nông nghiệp chính xác. Riêng tại Cần Thơ, diện tích trồng lúa sử dụng drone để phun thuốc trong năm nay dự kiến sẽ vượt 4.000 ha.

Hiệu quả sản xuất là một trong những yếu tố thúc đẩy drone nhanh chóng được ứng dụng trong nông nghiệp. Ông Phạm Đắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab, cho biết việc sử dụng drone có thể giúp giảm 45% lượng giống, 30% lượng phân bón và 20% lượng nước tưới. Năng suất có thể tăng khoảng 12%, trong khi tổng chi phí sản xuất giảm tới 40%. Lợi nhuận của nông dân có thể tăng khoảng 6 triệu đồng/ha cho mỗi vụ.

Không chỉ dừng ở việc phun thuốc, UAV đang được mở rộng sang nông nghiệp chính xác. Drone được trang bị cảm biến đa phổ có thể ghi nhận tình trạng sinh trưởng của cây trồng trên đồng ruộng. Dữ liệu sau đó được phân tích bằng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) để xác định những khu vực thiếu nước, thiếu phân bón hoặc có dấu hiệu sâu bệnh.

Từ đó, nông dân chỉ cần cung cấp nước, phân bón hoặc thuốc bảo vệ thực vật cho những khu vực thực sự cần thiết.
Ông Bảo đánh giá việc sử dụng drone để phun thuốc và phân bón mới chỉ là “giai đoạn ban đầu”, trong khi việc kết hợp thu thập và phân tích dữ liệu để phát triển nông nghiệp chính xác mới là hướng phát triển lâu dài của UAV trong lĩnh vực nông nghiệp.

◆ Từ đồng bằng đến miền núi, UAV mở rộng sang logistics

Việc sử dụng UAV không còn giới hạn ở những vùng đồng bằng rộng lớn như Đồng bằng sông Cửu Long mà đang lan sang các khu vực miền núi. Ông Bùi Thế Duy, Hiệu trưởng Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết UAV đang được sử dụng trong nhiều lĩnh vực tại Điện Biên và khu vực Tây Nguyên. Một số trang trại sầu riêng thậm chí đã tự đầu tư UAV và đào tạo nhân lực vận hành.

Theo ông Duy, tốc độ phát triển “kinh tế tầm thấp” tại khu vực nông thôn hiện nhanh hơn ở đô thị, bởi UAV là công nghệ phù hợp và mang lại hiệu quả cao cho các hoạt động sản xuất ở nông thôn.

Tại Điện Biên, UAV đã bắt đầu được đưa vào lĩnh vực logistics. Tháng 9 vừa qua, tại vùng trồng cà phê Mường Ảng, UAV đã thực hiện 118 chuyến bay để vận chuyển khoảng 6 tấn cà phê thu hoạch từ khu vực sản xuất đến nơi chế biến. Mỗi chuyến có thể chở tối đa 50 kg.

Mường Ảng cũng đang triển khai thử nghiệm sử dụng UAV để phun thuốc bảo vệ thực vật. Với khu đất nông nghiệp rộng 1 ha có độ dốc, nếu con người trực tiếp thực hiện công việc có thể mất 3–4 giờ, trong khi UAV chỉ cần khoảng 7–10 phút.

Đây là một trong những chương trình thử nghiệm có kiểm soát đối với UAV được tỉnh Điện Biên cấp phép từ tháng 6. Ông Nguyễn Bá Anh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên, đánh giá những kết quả đạt được đến nay mới ở mức “thành quả ban đầu”. Theo ông, hoạt động thử nghiệm đã đáp ứng các yêu cầu cơ bản về đường bay, khoảng cách, tải trọng và mục đích vận chuyển.

Tỉnh Điện Biên cho rằng UAV còn có thể được ứng dụng trong vận chuyển nông sản và vật tư sản xuất, logistics y tế, giao hàng thiết yếu, đo đạc số, quản lý rừng và đất đai, ứng phó thiên tai cũng như tìm kiếm, cứu nạn.

Một doanh nghiệp đã đề xuất tỉnh xem xét ba dự án gồm trung tâm thử nghiệm và thực hành bay UAV, nhà máy sản xuất và trung tâm trưng bày, đào tạo công nghệ. Tổng vốn đầu tư dự kiến cho ba dự án này lên tới gần 200 tỷ đồng.

Chương trình thử nghiệm có kiểm soát tại Điện Biên dự kiến kéo dài đến cuối tháng 5/2027, với mục tiêu thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay.

 
◆ Từ thử nghiệm nông thôn đến ngành công nghiệp quốc gia

Chính phủ Việt Nam cũng đang định hướng phát triển UAV vượt ra ngoài phạm vi một công nghệ phục vụ nông nghiệp để trở thành một ngành công nghiệp ở cấp quốc gia.

Ngày 28/9, Bộ Chính trị xác định không gian tầm thấp là một nguồn lực quốc gia và không gian tăng trưởng mới, đồng thời đặt mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ, hạ tầng và dữ liệu.

Việt Nam đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ yếu phục vụ sản xuất lên ít nhất 30–40% vào năm 2030 và trên 85% vào năm 2045. Đến năm 2030, Việt Nam dự kiến đưa vào vận hành 3 khu bay thử nghiệm UAV cấp quốc gia và ít nhất một trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm cấp quốc gia.

Về dài hạn, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển kinh tế tầm thấp trở thành một động lực tăng trưởng mới, đóng góp khoảng 1,5% GDP vào năm 2045. Để thực hiện mục tiêu này, Việt Nam sẽ phân định các khu vực bay thử nghiệm, khu vực hạn chế bay và khu vực cấm bay, đồng thời xây dựng hệ thống quản lý bao gồm đăng ký, nhận dạng, cấp phép, vận hành và giám sát.

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế số và Xã hội số thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết Việt Nam hiện mới ở “giai đoạn ban đầu” trong quá trình phát triển kinh tế tầm thấp. Ông cho rằng cần nhanh chóng xây dựng các chính sách liên quan đến thể chế, tiêu chuẩn, tần số và nhân lực chuyên môn, nhưng không nên chờ đến khi toàn bộ khung pháp lý hoàn thiện mới bắt đầu đưa công nghệ vào thực tế.

UAV đang từng bước mở rộng phạm vi ứng dụng tại Việt Nam, từ khoảng 10.000 drone phục vụ nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long đến các thử nghiệm vận chuyển nông sản tại vùng núi Điện Biên. Tuy nhiên, việc thiếu một hệ thống pháp lý hoàn chỉnh, sự phối hợp giữa các cơ quan, địa hình và thời tiết phức tạp, cùng với hạn chế về hạ tầng và nhân lực chuyên môn vẫn là những thách thức lớn.

Để đưa các mô hình thử nghiệm tại địa phương lên quy mô ngành công nghiệp quốc gia, Việt Nam sẽ cần đồng thời hoàn thiện tiêu chuẩn vận hành, hệ thống quản lý và đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn cho lĩnh vực UAV.