Mỹ và Trung Quốc cùng công bố kết quả sau thượng đỉnh, nhưng còn nhiều khác biệt về đất hiếm, AI và Đài Loan

Mỹ và Trung Quốc đều nhấn mạnh những kết quả đạt được sau cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Tuy nhiên, nội dung công bố của hai bên cho thấy vẫn còn những khác biệt đáng kể trong các vấn đề then chốt như đất hiếm, trí tuệ nhân tạo (AI) và Đài Loan.

Trong lĩnh vực thương mại, hai bên cùng đề cập thỏa thuận áp dụng mức thuế thấp hơn đối với một số mặt hàng không nhạy cảm có tổng giá trị khoảng 30 tỷ USD, đồng thời đưa các ủy ban thương mại và đầu tư song phương vào hoạt động. Tuy nhiên, vấn đề đất hiếm, một trong những điểm tranh chấp quan trọng giữa hai nước, hoàn toàn không xuất hiện trong thông báo của phía Trung Quốc.

Về AI, hai bên nhất trí duy trì các kênh đối thoại nhưng chưa đưa ra những biện pháp hợp tác cụ thể như xây dựng các quy tắc chung. Vấn đề Đài Loan cũng được đề cập trong cuộc gặp, song không được đưa vào nội dung công bố kết quả của cả Mỹ và Trung Quốc.

Nhà Trắng ngày 25/9 (giờ địa phương) công bố bản thông tin về cuộc gặp, cho biết Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình nhất trí xây dựng “mối quan hệ mang tính xây dựng nhằm thúc đẩy ổn định chiến lược, dựa trên sự tôn trọng, công bằng và có đi có lại”.

Ngày 26/9, Tân Hoa xã của Trung Quốc cũng công bố “8 kết quả” của cuộc gặp, cho biết hai nước nhất trí xây dựng “mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng giữa Trung Quốc và Mỹ, dựa trên sự tôn trọng, công bằng và bình đẳng”. Phía Trung Quốc nhấn mạnh rằng so với cụm từ “quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng” được đưa ra tại cuộc gặp thượng đỉnh hồi tháng 5, lần này bổ sung thêm các yếu tố “tôn trọng, công bằng và bình đẳng”.

Trong lĩnh vực thương mại, hai bên cùng coi việc áp dụng mức thuế thấp hơn đối với các mặt hàng không nhạy cảm trị giá khoảng 30 tỷ USD của mỗi bên, cùng với việc đưa các ủy ban thương mại và đầu tư song phương vào hoạt động, là những kết quả đạt được.

Đây là kết quả của các cuộc đàm phán tiếp theo dựa trên khuôn khổ được thiết lập tại cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ–Trung ở Bắc Kinh hồi tháng 5.

Tuy nhiên, khi đi vào các nội dung cụ thể, thông báo của hai bên có những điểm khác biệt.
Nhà Trắng cho biết Mỹ và Trung Quốc sẽ tiếp tục tham vấn nhằm giải quyết mối quan ngại của Washington về tình trạng thiếu hụt nguồn cung các khoáng sản quan trọng, trong đó có đất hiếm, với mục tiêu khôi phục nguồn cung ở mức phù hợp.

Trong khi đó, vấn đề đất hiếm không xuất hiện trong danh sách kết quả mà Trung Quốc công bố.
Trung Quốc hiện chiếm hơn một nửa sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu và hơn 90% năng lực tinh chế, chế biến. Trong bối cảnh Bắc Kinh từng sử dụng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm như một công cụ trong các cuộc xung đột thương mại với Mỹ, Washington coi việc bảo đảm nguồn cung đất hiếm ổn định là một trong những ưu tiên quan trọng.

Nhà Trắng cũng công bố danh sách các mặt hàng được giảm thuế và kế hoạch Trung Quốc mua than của Mỹ, nhưng những nội dung này không được đề cập trong thông báo của phía Trung Quốc.

 
◆ Mỹ và Trung Quốc duy trì đối thoại về AI nhưng chưa có thỏa thuận cụ thể

Hai nước nhất trí tiếp tục đối thoại về AI, song chưa đạt được thỏa thuận cụ thể nào ngoài việc duy trì kênh trao đổi.
Nhà Trắng cho biết hai nhà lãnh đạo thống nhất sử dụng thuật ngữ “siêu trí tuệ” (SI) thay cho AI và tiếp tục các cuộc đối thoại sau đó cho đến tháng 11.

Phía Trung Quốc cũng xác nhận hai bên nhất trí trao đổi về những rủi ro và lợi ích của AI, đồng thời thiết lập kênh liên lạc về các sự cố liên quan đến công nghệ này. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn sử dụng thuật ngữ “AI” thay vì “SI”.

Những bước hợp tác sâu hơn như nghiên cứu chung hoặc xây dựng các quy tắc chung về AI không xuất hiện trong thông báo kết quả của hai bên.

Khác biệt về phạm vi hợp tác AI còn thể hiện qua các phát biểu trước và sau cuộc gặp. Tổng thống Trump bày tỏ quan điểm không ủng hộ việc đưa ra các quy định mới đối với AI, nói rằng ông muốn “giữ nguyên hiện trạng”. Trong khi đó, Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh AI phải “nằm dưới sự kiểm soát của con người”, qua đó đề cập đến nhu cầu quản lý và kiểm soát công nghệ này.

Ông Tập cũng cho rằng Trung Quốc và Mỹ đều là những cường quốc về AI, giữa hai nước có cạnh tranh nhưng vẫn có thể hợp tác, đồng thời cần phát huy thế mạnh của mỗi bên thay vì chỉ cảnh giác và phòng thủ lẫn nhau.

Ngược lại, Tổng thống Trump khi trả lời báo giới tại Nhà Trắng tiếp tục nhấn mạnh Mỹ đang dẫn trước Trung Quốc trong lĩnh vực AI và khẳng định quyết tâm duy trì lợi thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ. Ông nói: “Khi đang dẫn đầu, người ta không mở cửa cho nhau”.

◆ Vấn đề Đài Loan được thảo luận nhưng không xuất hiện trong thông báo kết quả

Vấn đề Đài Loan cũng được hai nhà lãnh đạo thảo luận nhưng không được đưa vào thông báo kết quả của cả hai bên.
Trước đó, Tân Hoa xã và các cơ quan truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết ông Tập Cận Bình đã đề nghị Tổng thống Trump duy trì lập trường phản đối “Đài Loan độc lập”.

Tổng thống Trump ngày 25/9 cũng xác nhận ông đã trao đổi với ông Tập về vấn đề Đài Loan và cho biết nhà lãnh đạo Trung Quốc hiểu rất rõ quan điểm của ông về vấn đề này. Tuy nhiên, ông không nói cụ thể mình đã truyền đạt lập trường nào cho ông Tập.

Mỹ từ trước đến nay duy trì lập trường không ủng hộ “Đài Loan độc lập”, đồng thời phản đối bất kỳ hành động cưỡng ép nào nhằm thay đổi hiện trạng tại eo biển Đài Loan.

Sau cuộc gặp thượng đỉnh tại Bắc Kinh hồi tháng 5, ông Trump từng nói ông Tập có “quan điểm rất cứng rắn” về vấn đề Đài Loan và khẳng định ông “không đưa ra bất kỳ cam kết nào”.

◆ Mỹ và Trung Quốc đồng quan điểm về vấn đề Iran

Về Iran, cả Mỹ và Trung Quốc đều cho biết hai nhà lãnh đạo thống nhất phản đối việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và thu phí qua eo biển Hormuz.

Điều này được xem là sự đồng thuận của ông Tập với những nguyên tắc mà Tổng thống Trump đưa ra đối với Iran. Tuy nhiên, hai bên không đạt được các biện pháp cụ thể hơn, chẳng hạn như việc Trung Quốc chấm dứt hỗ trợ quân sự và kinh tế cho Iran, nên những khác biệt vẫn còn tồn tại.

Nhà Trắng cho biết hai nhà lãnh đạo cũng thảo luận về các vấn đề quốc tế như Nga, Triều Tiên và Iran. Trong khi đó, thông báo của phía Trung Quốc không đề cập đến Nga và Triều Tiên.

Hãng truyền thông chính trị Mỹ Politico đánh giá tiến triển thực chất trong lĩnh vực thương mại là khá hạn chế, đồng thời cho rằng sự khác biệt giữa thông báo của hai bên cho thấy Mỹ và Trung Quốc vẫn chưa tìm được tiếng nói chung về những vấn đề cốt lõi trong tranh chấp thương mại.

Theo Politico, những vấn đề chưa được giải quyết dự kiến sẽ tiếp tục được đưa ra thảo luận tại các cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo bên lề Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến, Trung Quốc vào tháng 11 và Hội nghị cấp cao G20 tại Miami, Mỹ vào tháng 12.