Đợt bổ nhiệm lãnh đạo cảnh sát làm dấy lên lo ngại về "kịch bản Nhà Xanh"

Ghế Cảnh sát trưởng Hàn Quốc đã bị bỏ trống khoảng 21 tháng, trong khi chính phủ vừa tiến hành một đợt thay đổi lớn ở hàng ngũ lãnh đạo cấp cao của ngành cảnh sát. Đáng chú ý, việc một quan chức đang giữ vị trí Thư ký An toàn Quốc dân tại Nhà Xanh có khả năng được đưa trở lại ngành cảnh sát rồi tiến thẳng lên vị trí Cảnh sát trưởng đang làm dấy lên tranh luận về nguy cơ hình thành một “đường dây Nhà Xanh” trong ngành cảnh sát.

Kim Jong-cheol, người vừa được bổ nhiệm làm Phó Cảnh sát trưởng quốc gia, sẽ lần thứ ba đảm nhiệm chức quyền Cảnh sát trưởng. Đến nay đã khoảng 21 tháng kể từ khi Cho Ji-ho, Cảnh sát trưởng khi đó, bị đình chỉ nhiệm vụ sau sự kiện thiết quân luật ngày 3/12/2024.

Nói cách khác, thời gian chiếc ghế Cảnh sát trưởng bị bỏ trống đã gần bằng một nhiệm kỳ đầy đủ 2 năm của người đứng đầu cơ quan này.

Trong bối cảnh đó, gần đây trong nội bộ ngành cảnh sát xuất hiện một kịch bản về người có thể được lựa chọn cho vị trí Cảnh sát trưởng tiếp theo. Theo kịch bản này, Lee Jong-won, người từng là Cảnh sát trưởng tỉnh Chungcheongbuk-do và hiện chuyển sang giữ chức Thư ký phụ trách An toàn Quốc dân tại Nhà Xanh, sẽ trở lại ngành cảnh sát với cấp bậc lãnh đạo cao cấp rồi được bổ nhiệm thẳng vào vị trí Cảnh sát trưởng.

Đây không phải là một tiền lệ chưa từng có. Dưới thời chính quyền Tổng thống Park Geun-hye, các vị trí Thư ký An ninh Cảnh sát và Thư ký An toàn Xã hội tại Nhà Xanh từng được xem là những “bệ phóng” quan trọng để các sĩ quan cảnh sát cấp cao tiến vào bộ máy lãnh đạo ngành.

Các cựu Cảnh sát trưởng quốc gia Kang Shin-myung và Lee Cheol-seong, cùng cựu Cảnh sát trưởng Seoul Koo Eun-soo, đều từng kinh qua các vị trí liên quan đến an ninh và an toàn tại Nhà Xanh trước khi bước lên hàng ngũ lãnh đạo cao nhất của cảnh sát. Qua đó hình thành một đường dây kết nối trực tiếp giữa Nhà Xanh và ngành cảnh sát, thường được gọi là “đường dây nóng”.

Vấn đề là mối quan hệ quá chặt chẽ giữa Nhà Xanh và cảnh sát từng dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng đối với tính trung lập chính trị của lực lượng này.

Trước cuộc bầu cử Quốc hội khóa 20 năm 2016, bộ phận tình báo của cảnh sát từng thu thập thông tin có thể được sử dụng phục vụ chiến dịch tranh cử của đảng cầm quyền Saenuri và các ứng viên thuộc phe thân Tổng thống Park Geun-hye.
Theo hồ sơ được công bố, chỉ thị từ Nhà Xanh được chuyển xuống Cục Tình báo của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia, sau đó các tài liệu về “phân tích cục diện trên toàn quốc và kế hoạch bầu cử”, “diễn biến bầu cử theo từng khu vực” được lập ra.

Các cựu Cảnh sát trưởng Kang Shin-myung, Lee Cheol-seong và cựu Thư ký An ninh Cảnh sát Park Hwa-jin sau đó bị truy tố với các cáo buộc vi phạm luật bầu cử công chức và lạm dụng quyền hạn. Năm 2024, những người này bị tuyên án tù nhưng được hưởng án treo.

Luật sư Kim Jong-min, từng là thành viên Ủy ban Cải cách Công tố dưới thời chính quyền Moon Jae-in, cho rằng mô hình kiểm soát cảnh sát thông qua bộ máy nhân sự của Nhà Xanh đang có nguy cơ được khôi phục dưới một hình thức mới.

Theo ông, trước đây Thư ký An ninh Cảnh sát tại Nhà Xanh trên thực tế nắm vai trò điều phối nhân sự cảnh sát, tạo ra cơ chế để tổng thống trực tiếp kiểm soát lực lượng cảnh sát thông qua quyền bổ nhiệm. Nếu vị trí Thư ký An toàn Quốc dân tiếp tục trở thành bước đệm để tiến vào các vị trí lãnh đạo như Cảnh sát trưởng quốc gia hay Cảnh sát trưởng Seoul, mô hình cũ có thể được tái lập.

Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu tâm trong bối cảnh quyền hạn của cảnh sát Hàn Quốc hiện lớn hơn trước rất nhiều. Sau khi quyền điều tra trực tiếp của công tố bị thu hẹp và hệ thống tư pháp hình sự được cải tổ, cảnh sát đang đảm nhận phần lớn hoạt động điều tra.

Chính vì vậy, điều ngành cảnh sát cần nhất lúc này là sự độc lập về chính trị. Trước đây, công tố Hàn Quốc từng bị chỉ trích là “tay sai của chính quyền” bởi quá phụ thuộc vào lực lượng chính trị nắm quyền bổ nhiệm. Nhưng cảnh sát cũng là một tổ chức đặc biệt nhạy cảm với vấn đề nhân sự. Từ cấp cảnh sát viên cho đến cấp cao nhất là Cảnh sát trưởng quốc gia, tất cả nằm trong một hệ thống cấp bậc thống nhất. Con đường thăng tiến của các sĩ quan vì thế gửi đi những tín hiệu rất mạnh trong toàn bộ tổ chức.

Nếu hình thành tâm lý rằng làm việc tại Nhà Xanh là con đường ngắn nhất để trở thành lãnh đạo cao nhất của cảnh sát, các quan chức cấp cao trong ngành có thể hướng sự quan tâm của mình về phía Nhà Xanh thay vì người dân.

Sau 21 tháng để trống vị trí Cảnh sát trưởng, nếu chính quyền Tổng thống Lee Jae-myung cuối cùng lựa chọn Thư ký An toàn Quốc dân làm người đứng đầu ngành cảnh sát, những chỉ trích về việc bổ nhiệm một “người của chính quyền” sẽ là hệ quả mà chính chính phủ phải chịu trách nhiệm.

Khi đó, vấn đề không còn đơn thuần là việc bổ nhiệm một cá nhân. Nó sẽ trở thành phép thử đối với cam kết của chính phủ và đảng cầm quyền về tính độc lập và trung lập chính trị của lực lượng cảnh sát.

Cảnh sát trưởng quốc gia không phải là Cảnh sát trưởng của tổng thống. Đó phải là Cảnh sát trưởng của toàn thể người dân Hàn Quốc.