Ngân hàng IBK bị doanh nghiệp Trung Quốc lừa hơn 80.000 tỷ đồng? Bị chỉ trích vì kiểm soát nội bộ lỏng lẻo

Vụ gian lận tài chính quy mô hơn 80 tỷ won xảy ra tại chi nhánh Trung Quốc của IBK Industrial Bank of Korea (IBK) đang làm dấy lên những chỉ trích về sự lỏng lẻo trong hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng.

Mặc dù IBK cho rằng mình là nạn nhân của một vụ “gian lận từ bên ngoài”, nhiều ý kiến cho rằng ngân hàng cũng có trách nhiệm khi không xây dựng được cơ chế kiểm soát đủ hiệu quả để phát hiện và ngăn chặn hành vi bất thường. Việc chỉ bắt đầu khẩn trương cải thiện hệ thống sau khi vụ việc bị phát hiện cũng bị ví như “mất bò mới lo làm chuồng”.

Theo tài liệu do ông Shin Dong-wook, nghị sĩ đảng Quyền lực Nhân dân thuộc Ủy ban Chính trị Quốc hội Hàn Quốc, thu thập từ Cơ quan Giám sát Tài chính Hàn Quốc (FSS) và IBK ngày 24/8, chi nhánh IBK tại Trung Quốc đã ký thỏa thuận với một tổ chức tài chính phi ngân hàng địa phương A để cung cấp các khoản vay trực tuyến cho khách hàng vay.

Công ty A sử dụng nền tảng cho vay trực tuyến B để tuyển khách hàng và xử lý việc thu hồi cả tiền gốc lẫn lãi. IBK trực tiếp giải ngân các khoản vay, nhưng tiền khách hàng trả lại được chuyển qua tài khoản do nền tảng B chỉ định trước khi ngân hàng thực hiện đối soát và quyết toán.

Vụ việc xảy ra khi nền tảng B lợi dụng chính cơ cấu thanh toán này.

B đã tự ý thay đổi tài khoản nhận tiền trả nợ, giữ lại khoản tiền gốc và lãi mà khách hàng đã thanh toán thay vì chuyển cho IBK. Đồng thời, công ty này còn giả mạo dữ liệu trên hệ thống để tạo cảm giác rằng khách hàng đã hoàn tất nghĩa vụ thanh toán dù thực tế tiền chưa được chuyển đến ngân hàng.

Hậu quả là nhiều khách hàng dù đã trả tiền vẫn bị hệ thống ghi nhận là chưa thanh toán hoặc quá hạn, từ đó phải chịu các biện pháp thu hồi nợ và bị ảnh hưởng đến điểm tín dụng. IBK cũng không thu hồi được các khoản tiền gốc và lãi tương ứng.

◆ Nhiều tháng không phát hiện dù khẳng định kiểm tra mỗi ngày

Quá trình IBK phát hiện vụ việc đang đặt ra những câu hỏi lớn về hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ.
Trả lời chất vấn của văn phòng nghị sĩ, IBK cho biết ngân hàng thực hiện đối chiếu và kiểm tra hằng ngày giữa lịch sử thanh toán gốc, lãi của khách hàng với số tiền thực tế được chuyển vào tài khoản.

Tuy nhiên, ngân hàng lại cho biết chỉ lần đầu nhận ra có vấn đề vào ngày 24/6, sau khi khoản tiền quyết toán không được chuyển đến và số lượng khiếu nại của khách hàng tăng lên.

Theo báo cáo của FSS, vụ việc xảy ra trong khoảng thời gian từ ngày 1/12 năm ngoái đến ngày 29/6 năm nay. Điều này đồng nghĩa với việc tình trạng bất thường đã kéo dài nhiều tháng nhưng không bị phát hiện thông qua cơ chế tự kiểm tra của ngân hàng.

Đáng chú ý hơn, 5 tổ chức tài chính của Trung Quốc đã loại công ty B khỏi danh sách đối tác trong khoảng tháng 3-4, nhưng IBK lại không kịp thời nhận diện những tín hiệu rủi ro này.

IBK công bố vào ngày 15 tháng trước rằng quy mô vụ gian lận lên tới 83,376 tỷ won.
Tuy nhiên, đến nay, khoảng hai tháng sau khi phát hiện sự cố, ngân hàng vẫn cho biết vụ việc đang được cơ quan điều tra địa phương xử lý và chưa thể xác định chính xác tổng số tiền bị gian lận, số tiền đã thu hồi cũng như mức thiệt hại dự kiến.

◆ Chỉ sau khi xảy ra sự cố mới xây dựng hệ thống thanh toán trực tiếp

Sau khi phát hiện vụ việc, IBK mới xây dựng một hệ thống riêng cho phép khách hàng vay kiểm tra số tiền phải thanh toán hoặc thực hiện tất toán sớm mà không cần thông qua nền tảng B.

Động thái này được cho là quá muộn, bởi chính việc phụ thuộc vào nền tảng bên ngoài trong khâu thu hồi nợ đã tạo ra lỗ hổng lớn trong quy trình quản lý.

Trong khi đó, nghị sĩ Shin Dong-wook cũng chỉ trích cách xử lý của cơ quan giám sát.
Sau khi nhận được báo cáo về vụ việc, FSS đã tiến hành các biện pháp như báo cáo nội bộ, phổ biến thông tin về vụ tai nạn tài chính và kiểm tra biến động của số tiền thiệt hại. Tuy nhiên, cơ quan này chưa tiến hành làm việc trực tiếp với các quan chức IBK, chưa yêu cầu cung cấp thêm tài liệu cũng như chưa triển khai điều tra bằng văn bản hoặc thanh tra tại chỗ.

FSS cho biết sau khi quá trình khắc phục sự cố, bao gồm việc bồi hoàn thiệt hại cho khách hàng, hoàn tất và IBK nộp báo cáo kết thúc vụ việc, cơ quan này mới xem xét tính phù hợp trong cách xử lý của ngân hàng.

Nghị sĩ Shin Dong-wook cho rằng đây là cách giám sát “chậm một bước”.

Ông chỉ ra rằng IBK trực tiếp giải ngân các khoản vay nhưng lại giao việc thu hồi tiền gốc và lãi cho một nền tảng bên ngoài, đến khi xảy ra vụ gian lận quy mô hơn 80 tỷ won mới xây dựng hệ thống thanh toán trực tiếp.

Ông nhấn mạnh rằng lỗ hổng kiểm soát nội bộ tại các chi nhánh ở nước ngoài của IBK là vấn đề nghiêm trọng, đồng thời việc FSS chỉ chờ báo cáo kết thúc vụ việc mới kiểm tra cũng cho thấy những hạn chế trong công tác giám sát.

Vụ việc đang đặt ra câu hỏi về việc các ngân hàng Hàn Quốc quản lý rủi ro tại các chi nhánh nước ngoài như thế nào, đặc biệt khi ngày càng nhiều hoạt động cho vay và thanh toán được thực hiện thông qua các nền tảng tài chính bên ngoài.