AI đảo lộn cục diện xuất khẩu châu Á: Hàn Quốc và Đài Loan lần đầu vượt Nhật Bản

 
Lần đầu tiên trong lịch sử, giá trị xuất khẩu của Hàn Quốc và Đài Loan đã vượt Nhật Bản trong nửa đầu năm 2026, phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong bản đồ thương mại châu Á dưới tác động của làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo phân tích do báo Nikkei công bố ngày 7/8, dựa trên số liệu thương mại của Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan cùng dữ liệu của Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) và cơ sở dữ liệu thương mại Liên Hợp Quốc (UN Comtrade), xuất khẩu của Hàn Quốc trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6/2026 đạt 496,3 tỷ USD, vượt xa mức 384,4 tỷ USD của Nhật Bản. Đài Loan cũng đạt 416,6 tỷ USD, lần đầu tiên đứng trên Nhật Bản với khoảng cách hơn 32 tỷ USD.

Trong khi kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản chỉ tăng khoảng 10% so với cùng kỳ năm trước, Hàn Quốc và Đài Loan đều ghi nhận mức tăng gần 50%, chủ yếu nhờ sự bùng nổ nhu cầu đối với các dòng chip phục vụ AI.

Động lực tăng trưởng lớn nhất đến từ ngành bán dẫn. Tại Đài Loan, TSMC tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong sản xuất chip tiên tiến cho thị trường toàn cầu. Ở Hàn Quốc, Samsung Electronics và SK hynix gia tăng mạnh nguồn cung chip nhớ hiệu năng cao phục vụ các bộ tăng tốc AI.

Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu mạch tích hợp (IC) của Hàn Quốc đạt 149 tỷ USD, còn Đài Loan đạt 133,2 tỷ USD. Riêng nhóm sản phẩm này đã chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả hai nền kinh tế.

Đáng chú ý, chỉ sau nửa năm, giá trị xuất khẩu chip của Hàn Quốc đã vượt cả kết quả của cả năm trước.
Ngược lại, xuất khẩu mạch tích hợp của Nhật Bản chỉ đạt 21,2 tỷ USD, tương đương khoảng 1/7 của Hàn Quốc và chỉ chiếm khoảng 5% tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này.

Dù vậy, Nhật Bản vẫn duy trì lợi thế ở lĩnh vực thiết bị và vật liệu sản xuất bán dẫn. Các doanh nghiệp như Tokyo Electron, Advantest và Lasertec vẫn nắm giữ thị phần hàng đầu thế giới trong các phân khúc thiết bị chế tạo chip.
Nhờ làn sóng đầu tư xây dựng nhà máy bán dẫn trên toàn cầu, xuất khẩu thiết bị sản xuất bán dẫn của Nhật Bản trong nửa đầu năm đạt 15 tỷ USD, cao hơn nhiều so với 5,2 tỷ USD của Hàn Quốc và 3,5 tỷ USD của Đài Loan.

Tuy nhiên, lợi thế về thiết bị không đủ để bù đắp khoảng cách trong lĩnh vực sản xuất chip thành phẩm có giá trị gia tăng cao. Khi thị trường AI tăng trưởng mạnh, các quốc gia trực tiếp sản xuất chip tiên tiến đang hưởng lợi lớn hơn đáng kể so với những nước chủ yếu cung cấp thiết bị và vật liệu.

Ông Maruyama Genta, chuyên gia của Mitsubishi UFJ Research & Consulting, nhận định rằng dù xuất khẩu bán dẫn toàn cầu tiếp tục tăng, giá trị xuất khẩu thiết bị và linh kiện khó có thể tăng với tốc độ tương đương các sản phẩm chip hoàn chỉnh.

Theo Nikkei, việc đồng yên mất giá khiến kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản quy đổi sang USD thấp hơn thực tế cũng là một yếu tố. Tuy nhiên, đồng won Hàn Quốc và đô la Đài Loan trong cùng giai đoạn cũng suy yếu so với USD, vì vậy tỷ giá không phải là nguyên nhân chính dẫn đến sự thay đổi thứ hạng.

Các chuyên gia cho rằng đây không chỉ là biến động ngắn hạn do "cơn sốt AI". Chỉ số khối lượng xuất khẩu của Nhật Bản đã gần như đi ngang kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, cho thấy năng lực mở rộng xuất khẩu thực tế không còn mạnh như trước.

Trong nhiều thập kỷ sau Thế chiến II, Nhật Bản từng vươn lên thành cường quốc xuất khẩu nhờ các ngành dệt may, thép, ô tô và điện tử. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên chuyển đổi số, nước này chưa tìm được ngành xuất khẩu chủ lực mới đủ sức dẫn dắt tăng trưởng.

Trong khi đó, Hàn Quốc và Đài Loan đã nhanh chóng tận dụng làn sóng AI để mở rộng năng lực sản xuất bán dẫn, qua đó tạo bước nhảy vọt về xuất khẩu. Giới phân tích nhận định nếu Nhật Bản không sớm xây dựng được những ngành xuất khẩu chiến lược mới ngoài thiết bị và vật liệu bán dẫn, khoảng cách với Hàn Quốc và Đài Loan nhiều khả năng sẽ tiếp tục nới rộng ngay cả khi sức nóng của thị trường AI dần hạ nhiệt.