Mỹ - Trung đối đầu, kinh tế Hàn Quốc nên đi về đâu?

Cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc không còn đơn thuần là vấn đề ngoại giao mà đã trở thành cuộc tái định hình trật tự kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh hai cường quốc ngày càng đối đầu quyết liệt về công nghệ, chuỗi cung ứng và thương mại, Hàn Quốc – nền kinh tế phụ thuộc vào Mỹ về an ninh nhưng gắn bó chặt chẽ với Trung Quốc về thương mại – đang đứng trước bài toán khó chưa từng có.

Chỉ hơn hai thập kỷ trước, Trung Quốc vẫn được xem là “công xưởng của thế giới”. Tuy nhiên, nước này hiện đã vươn lên trở thành đối thủ đáng gờm của Mỹ trong hàng loạt lĩnh vực công nghệ cao như pin, xe điện, năng lượng mặt trời, đóng tàu, robot, đất hiếm, trí tuệ nhân tạo và bằng sáng chế. Trong khi đó, Mỹ vẫn duy trì lợi thế vượt trội nhờ đồng USD, công nghệ thiết kế bán dẫn, thị trường vốn, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và sức mạnh quân sự.
 
Nhiều chuyên gia nhận định thế giới sẽ bước vào một thời kỳ mà không còn một quốc gia duy nhất giữ vai trò thống trị tuyệt đối, thay vào đó là trật tự "G2", trong đó Mỹ và Trung Quốc cùng chia sẻ ảnh hưởng trên nhiều lĩnh vực.

Đối với Hàn Quốc, đây là một thách thức đặc biệt. Mỹ là đồng minh an ninh quan trọng nhất, đồng thời là đối tác hợp tác công nghệ chiến lược, trong khi Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất. Việc nghiêng hẳn về một bên có thể khiến nền kinh tế Hàn Quốc phải trả giá đắt.

Thực tế cho thấy mỗi khi căng thẳng Mỹ - Trung leo thang, các doanh nghiệp Hàn Quốc đều chịu sức ép từ cả hai phía. Mỹ yêu cầu tham gia tái cấu trúc chuỗi cung ứng và tăng cường hợp tác công nghệ cao, còn Trung Quốc sử dụng thị trường tiêu thụ, nguồn nguyên liệu và năng lực sản xuất như những công cụ tạo ảnh hưởng. Những ngành công nghiệp chủ lực của Hàn Quốc như bán dẫn, pin, ô tô, đóng tàu và màn hình đều nằm ngay giữa tâm điểm của cuộc cạnh tranh này.

Trong bối cảnh đó, Hàn Quốc không thể chỉ phản ứng theo diễn biến quốc tế mà cần chủ động xây dựng chiến lược phát triển dài hạn của riêng mình.

Giải pháp được nhiều chuyên gia đề xuất là theo đuổi "chủ nghĩa thực dụng chiến lược". Theo đó, Hàn Quốc cần tiếp tục duy trì các giá trị và nguyên tắc trong chính sách đối ngoại, đồng thời đặt lợi ích quốc gia làm trọng tâm trong các quyết sách kinh tế. Liên minh an ninh với Mỹ vẫn phải là nền tảng, nhưng trong lĩnh vực kinh tế và thương mại, Seoul cần đa dạng hóa thị trường và giảm sự phụ thuộc vào bất kỳ quốc gia nào.

Thay vì lựa chọn đứng về phía Mỹ hay Trung Quốc, Hàn Quốc cần cân nhắc mọi chính sách dựa trên câu hỏi quan trọng nhất: điều gì mang lại lợi ích lớn nhất cho đất nước.

Bên cạnh đó, chính sách công nghiệp cũng cần thay đổi. Việc cạnh tranh bằng quy mô sản xuất với Trung Quốc sẽ rất khó mang lại lợi thế. Thay vào đó, Hàn Quốc cần tập trung vào những lĩnh vực có thể tạo khoảng cách công nghệ rõ rệt như tàu thân thiện với môi trường, tàu tự hành, công nghệ bán dẫn tiên tiến, đóng gói chip thế hệ mới, pin thế hệ tiếp theo, trí tuệ nhân tạo chuyên biệt cho từng ngành và AI vật lý.

Nếu không chuyển từ chiến lược "đuổi kịp" sang chiến lược "dẫn đầu công nghệ", Hàn Quốc có nguy cơ đánh mất lợi thế cạnh tranh trong cuộc đối đầu giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là nâng cao năng lực bảo đảm chuỗi cung ứng. Các nguồn tài nguyên chiến lược như đất hiếm, khoáng sản quan trọng, vật liệu bán dẫn, năng lượng và lương thực không còn là vấn đề riêng của doanh nghiệp mà đã trở thành vấn đề an ninh quốc gia. Chính phủ cần xây dựng chiến lược dài hạn về phát triển nguồn tài nguyên ở nước ngoài, dự trữ chiến lược, hợp tác đầu tư với các quốc gia đối tác và thúc đẩy công nghệ tái chế.

Theo bài bình luận, yếu tố cấp thiết nhất hiện nay vẫn là cải cách toàn diện hệ thống quốc gia. Cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung không chỉ là cuộc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp mà còn là cuộc cạnh tranh về năng lực quốc gia. Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, cải cách quy định và nâng cao tốc độ ra quyết định sẽ là những yếu tố quyết định khả năng tăng trưởng lâu dài.

Ngoài ra, Hàn Quốc cần tăng cường vai trò của cơ quan điều phối chiến lược quốc gia có khả năng kết nối chính sách công nghiệp, công nghệ, thương mại và an ninh trong một thể thống nhất. Trong thời đại cạnh tranh công nghệ, tốc độ hoạch định và triển khai chính sách cũng chính là năng lực cạnh tranh.

Theo bài viết, kinh tế Hàn Quốc đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử. Nếu ba thập niên trước là giai đoạn vươn lên bằng cách học hỏi và bắt kịp các nước phát triển, thì ba thập niên tới sẽ là thời kỳ Hàn Quốc phải tự bảo vệ và củng cố năng lực cạnh tranh của mình giữa hai siêu cường thế giới.

Con đường phát triển của Hàn Quốc không phải là khéo léo "đi dây" giữa Mỹ và Trung Quốc, mà là trở thành quốc gia sở hữu những công nghệ và ngành công nghiệp mà cả hai bên đều khó có thể thay thế. Một nền ngoại giao thực dụng dựa trên lợi ích quốc gia, chiến lược phát triển công nghệ vượt trội, chuỗi cung ứng vững chắc cùng hệ thống đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực đẳng cấp thế giới sẽ là nền tảng để Hàn Quốc duy trì vị thế và bảo đảm sự thịnh vượng trong kỷ nguyên cạnh tranh giữa hai cường quốc.