Tranh luận về cải cách Viện Kiểm sát ở Hàn Quốc: Lo ngại việc bãi bỏ quyền điều tra bổ sung có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân

Quốc hội Hàn Quốc đang bước vào giai đoạn tranh luận quyết liệt về dự luật cải cách Viện Kiểm sát do Đảng Dân chủ (DP) cầm quyền thúc đẩy. Một trong những nội dung gây nhiều tranh cãi nhất là đề xuất bãi bỏ hoàn toàn quyền điều tra bổ sung của công tố viên, động thái được xem là bước cuối cùng trong lộ trình tách bạch hoàn toàn giữa chức năng điều tra và truy tố.

Ngày 8/7, Ủy ban Tư pháp và Pháp luật của Quốc hội đã tiếp nhận dự thảo sửa đổi Bộ luật Tố tụng Hình sự, trong đó quy định công tố viên không chỉ mất quyền điều tra trực tiếp mà còn không còn quyền yêu cầu điều tra bổ sung. Theo đề xuất này, toàn bộ hoạt động điều tra hình sự sẽ do lực lượng cảnh sát đảm nhiệm.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh Hàn Quốc dự kiến giải thể Viện Kiểm sát vào tháng 10 tới để thành lập Cơ quan Công tố theo mô hình mới. Tuy nhiên, cùng với sự đối đầu gay gắt giữa đảng cầm quyền và phe đối lập, ngay trong nội bộ Đảng Dân chủ cũng đã xuất hiện nhiều ý kiến kêu gọi thận trọng trước những hệ quả có thể phát sinh.

◆ Hai quan điểm đối lập

Những người ủng hộ cho rằng việc tước bỏ quyền điều tra bổ sung của công tố viên là điều cần thiết để hoàn tất mục tiêu cải cách tư pháp, ngăn chặn tình trạng tập trung quá nhiều quyền lực vào Viện Kiểm sát.

Theo quan điểm này, nếu công tố viên vừa nắm quyền truy tố vừa có thể yêu cầu điều tra bổ sung thì trên thực tế vẫn có khả năng chi phối quá trình điều tra. Vì vậy, muốn chấm dứt tình trạng lạm quyền thì cần tách biệt hoàn toàn hai chức năng này.

Ở chiều ngược lại, nhiều chuyên gia pháp lý lo ngại việc xóa bỏ quyền điều tra bổ sung sẽ tạo ra khoảng trống trong hệ thống tư pháp.

Họ cho rằng công tố viên hiện đóng vai trò rà soát, phát hiện và yêu cầu khắc phục những sai sót trong quá trình điều tra của cảnh sát trước khi vụ án được đưa ra xét xử. Nếu cơ chế này bị loại bỏ hoàn toàn, những sai sót hoặc điều tra chưa đầy đủ có thể không được phát hiện kịp thời, đồng thời làm suy giảm cơ chế giám sát đối với quyền lực ngày càng lớn của lực lượng cảnh sát.

◆ Nội bộ đảng cầm quyền cũng bày tỏ lo ngại

Điều đáng chú ý là những ý kiến thận trọng không chỉ đến từ phe đối lập mà còn xuất hiện ngay trong nội bộ đảng cầm quyền.

Một số nghị sĩ cho rằng quá trình cải cách không nên được thúc đẩy quá nhanh chỉ nhằm khẳng định lập trường chính trị, mà cần có thêm thời gian đánh giá tác động cũng như xây dựng các cơ chế bảo vệ quyền lợi của người dân trước khi ban hành luật.

Theo họ, cải cách tư pháp phải đi kèm với những biện pháp thực tế nhằm hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

◆ Vụ án gần đây làm dấy lên nhiều lo ngại

Một trong những lý do khiến cuộc tranh luận trở nên gay gắt là vụ án liên quan đến Jang Yoon-gi, được nhiều người xem là minh chứng cho vai trò của quyền điều tra bổ sung.

Theo thông tin được công bố, vụ án ban đầu chỉ được cảnh sát xử lý theo hướng một vụ giết người thông thường. Tuy nhiên, sau khi công tố viên tiến hành điều tra bổ sung, bản chất vụ án được làm rõ là tội giết người kèm hiếp dâm, đồng thời một lãnh đạo nhóm điều tra của cảnh sát cũng bị bắt giữ vì liên quan đến nghi vấn che giấu chứng cứ.

Những người phản đối cho rằng nếu quyền điều tra bổ sung đã bị bãi bỏ trước đó thì nhiều tình tiết quan trọng của vụ án có thể đã không được phát hiện.

◆ Cải cách cần đặt quyền lợi người dân lên hàng đầu

Giới chuyên gia nhận định mục tiêu cuối cùng của cải cách tư pháp không nên chỉ là điều chỉnh quyền hạn giữa các cơ quan nhà nước, mà phải hướng tới bảo vệ quyền con người và nâng cao hiệu quả thực thi công lý.

Sau đợt điều chỉnh quyền điều tra giữa cảnh sát và Viện Kiểm sát trước đây, nhiều người dân đã phản ánh tình trạng quá tải của lực lượng cảnh sát khiến thời gian xử lý đơn tố cáo và các vụ án kéo dài đáng kể.

Trong bối cảnh quyền điều tra tiếp tục được tập trung nhiều hơn vào cảnh sát, nhiều ý kiến cho rằng cần thiết lập đồng thời các cơ chế giám sát độc lập và hiệu quả nhằm tránh nguy cơ quyền lực bị tập trung quá mức.

Các chuyên gia cũng cho rằng nếu việc cải cách chỉ tập trung vào việc thu hẹp quyền hạn của Viện Kiểm sát mà không xây dựng đầy đủ cơ chế kiểm soát mới thì hệ thống tư pháp có thể đối mặt với những rủi ro lớn hơn, và người chịu ảnh hưởng cuối cùng sẽ là chính người dân.

Nhiều ý kiến kêu gọi các đảng phái cần ưu tiên đối thoại, xây dựng những giải pháp cân bằng giữa mục tiêu cải cách và yêu cầu bảo đảm công lý, thay vì để các tranh cãi chính trị làm lu mờ lợi ích thiết thực của xã hội.