Chiến tranh Iran 106 ngày khép lại: Trung Đông bước sang chương mới?

Ngày 15/6/2026 có thể sẽ được ghi dấu như một cột mốc quan trọng trong lịch sử hiện đại Trung Đông. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh sau hơn ba tháng giao tranh căng thẳng. Chính phủ Iran cùng nước trung gian hòa giải là Pakistan cũng xác nhận thông tin này. Theo kế hoạch, hai bên sẽ ký Biên bản ghi nhớ (MOU) tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6 tới.

Nếu thỏa thuận được thực thi đúng như cam kết, cuộc chiến kéo dài 106 ngày kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào các cơ sở hạt nhân và quân sự của Iran hôm 28/2 sẽ chính thức khép lại.

◆ 106 ngày làm rung chuyển Trung Đông

Khoảng thời gian 106 ngày không quá dài trong lịch sử, nhưng đủ để đẩy Trung Đông vào một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong nhiều năm qua.

Đây không chỉ là cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran, mà còn là sự giao thoa của nhiều mâu thuẫn địa chính trị lớn: chương trình hạt nhân Iran, vấn đề an ninh của Israel, xung đột giáo phái tại Trung Đông, thị trường năng lượng toàn cầu và cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ với Trung Quốc.

Mọi chuyện bắt đầu khi Washington và Tel Aviv cho rằng Tehran đã tiến rất gần đến ngưỡng sở hữu vũ khí hạt nhân. Các báo cáo của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cùng đánh giá từ nhiều cơ quan tình báo phương Tây cho thấy Iran đã tích lũy được lượng uranium làm giàu ở mức đáng lo ngại.

Đối với Israel, một Iran sở hữu vũ khí hạt nhân được xem là mối đe dọa sống còn. Trong khi đó, chính quyền Trump khẳng định sẽ không chấp nhận việc Tehran trở thành cường quốc hạt nhân.

Tuy nhiên, sau các đợt không kích ban đầu, Iran không sụp đổ như dự đoán. Thay vào đó, nước này triển khai chiến lược chiến tranh bất đối xứng bằng tên lửa tầm xa, máy bay không người lái, các hoạt động trên biển và mạng lưới lực lượng đồng minh trong khu vực.

Từ Hezbollah ở Lebanon, lực lượng Houthi tại Yemen cho đến các nhóm dân quân thân Iran ở Iraq và Syria, chiến tuyến nhanh chóng lan rộng khắp Trung Đông.

◆ Không bên nào giành chiến thắng tuyệt đối

Chiến tranh kéo dài khiến cả ba bên đều nhận ra giới hạn của sức mạnh quân sự.
Mỹ không thể đạt được mục tiêu làm suy yếu hoặc thay đổi chế độ tại Iran. Iran cũng không thể buộc Washington rút khỏi Trung Đông hay khiến Israel mất khả năng răn đe. Trong khi đó, người dân Israel ngày càng mệt mỏi với tình trạng bất ổn kéo dài.

Dù nhiều cơ sở hạt nhân và quân sự của Iran bị phá hủy, Tel Aviv vẫn không đạt được cảm giác an toàn tuyệt đối mà họ mong muốn.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu, người nhiều năm theo đuổi đường lối cứng rắn với Iran, đã giành được một số kết quả nhất định về mặt quân sự. Tuy nhiên, chi phí chiến tranh, áp lực kinh tế và tâm lý xã hội buộc Israel phải cân nhắc một giải pháp thực tế hơn.

Cuối cùng, các bên đều đi đến nhận thức rằng cái giá phải trả để tiếp tục chiến tranh lớn hơn nhiều so với việc tìm kiếm hòa bình.

◆ Mục tiêu chiến lược của Mỹ nằm ở châu Á

Theo nhiều nhà quan sát, chìa khóa để hiểu quyết định chấm dứt chiến tranh của Washington không nằm ở Tehran mà ở Bắc Kinh.

Trong những năm gần đây, trọng tâm chiến lược của Mỹ đã chuyển dần từ Trung Đông sang khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Cuộc cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ lượng tử, không gian vũ trụ và chuỗi cung ứng đang khiến Trung Quốc trở thành đối thủ ưu tiên số một của Washington.

Một cuộc chiến kéo dài ở Trung Đông đồng nghĩa với việc Mỹ phải tiếp tục tiêu tốn nguồn lực quân sự, tài chính và ngoại giao, làm giảm khả năng tập trung vào mặt trận châu Á.

Vì vậy, thỏa thuận ngừng chiến lần này được xem như một bước tái bố trí chiến lược của Mỹ nhằm giảm bớt gánh nặng Trung Đông để tập trung cho cuộc cạnh tranh dài hạn với Trung Quốc.

Trong kỷ nguyên mới, chất bán dẫn và trí tuệ nhân tạo có thể quan trọng không kém, thậm chí hơn cả dầu mỏ đối với lợi ích quốc gia của Mỹ.

◆ Trung Quốc và Nga được gì?

Một điểm đáng chú ý là Trung Quốc và Nga tương đối thận trọng trong suốt cuộc xung đột.
Bắc Kinh công khai kêu gọi hòa bình nhưng vẫn là đối tác kinh tế quan trọng của Iran, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng. Trung Quốc hiện vẫn là một trong những khách hàng lớn nhất của dầu mỏ Iran.

Nga cũng theo dõi sát tình hình trong bối cảnh vẫn đang chịu áp lực từ cuộc chiến tại Ukraine.
Ở một góc độ nào đó, cả Moskva lẫn Bắc Kinh đều có lợi nếu Mỹ bị phân tán nguồn lực tại Trung Đông. Tuy nhiên, một cuộc chiến quá dài cũng làm gia tăng bất ổn năng lượng và gây ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu.

Do đó, cả hai cường quốc này cuối cùng đều có lý do để ủng hộ việc chấm dứt xung đột.

◆ Iran: Không chỉ là một quốc gia

Nhiều chuyên gia cho rằng phương Tây thường nhìn Iran đơn thuần như một nhà nước Hồi giáo thần quyền. Tuy nhiên, đằng sau đó là di sản của nền văn minh Ba Tư hàng nghìn năm tuổi.

Iran ngày nay vẫn mang trong mình niềm tự hào sâu sắc về lịch sử, văn hóa và bản sắc dân tộc. Người Iran thường tự xem mình khác biệt với thế giới Arab về ngôn ngữ, truyền thống và căn tính văn minh.

Chính yếu tố này được cho là một trong những lý do giúp Tehran duy trì khả năng chống chịu trước áp lực quân sự và kinh tế kéo dài.

Nhiều nhà phân tích nhận định Mỹ cuối cùng đã phải thừa nhận rằng Iran là một quốc gia rất khó khuất phục bằng sức mạnh quân sự đơn thuần.

◆ Tác động đối với kinh tế Hàn Quốc và châu Á

Việc chiến tranh chấm dứt được đánh giá là tín hiệu tích cực đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng, trong đó có Hàn Quốc.

Khi eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển hơn 20% lượng dầu mỏ toàn cầu – hoạt động ổn định trở lại, giá dầu và chi phí vận tải có thể giảm bớt áp lực.

Điều này mang lại lợi ích cho các ngành công nghiệp như lọc hóa dầu, thép, đóng tàu, ô tô và sản xuất bán dẫn.
Sự ổn định của thị trường năng lượng cũng có thể góp phần giảm biến động tỷ giá và tăng niềm tin của giới đầu tư đối với thị trường tài chính khu vực.

◆ Trung Đông sau chiến tranh

Nếu thỏa thuận hòa bình được thực hiện thành công, Trung Đông có thể bước vào một giai đoạn mới với nhiều thay đổi đáng chú ý.

Quan hệ giữa Saudi Arabia và Iran có khả năng tiếp tục được cải thiện. Tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa Israel và các quốc gia Arab có thể được nối lại. Các dự án phát triển kinh tế quy mô lớn trong khu vực cũng có cơ hội được thúc đẩy.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức phía trước như cơ chế giám sát hạt nhân, việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, tương lai của Hezbollah, lực lượng Houthi hay những biến động chính trị nội bộ tại Israel.

◆ Hòa bình luôn khó hơn chiến tranh

Lịch sử nhân loại đã chứng kiến vô số cuộc chiến tranh, từ Thế chiến thứ nhất, Thế chiến thứ hai cho đến chiến tranh Triều Tiên, chiến tranh Việt Nam, chiến tranh Iraq, Ukraine và nay là cuộc xung đột Iran.

Nhưng chính hòa bình mới là nền tảng tạo nên sự phát triển của văn minh.
Chiến tranh phá hủy thành phố, trong khi hòa bình xây dựng chúng. Chiến tranh lấy đi sinh mạng, còn hòa bình mở ra tương lai.

Sau 106 ngày giao tranh, Mỹ, Iran và Israel đều phải quay trở lại bàn đàm phán. Đó cũng là bản chất của quan hệ quốc tế: chiến tranh bắt đầu khi đối thoại thất bại, và đối thoại lại được nối lại khi chiến tranh không còn mang đến lời giải.
Lễ ký kết dự kiến diễn ra tại Thụy Sĩ ngày 19/6 tới không chỉ đánh dấu sự kết thúc của một cuộc chiến kéo dài hơn ba tháng, mà còn có thể mở ra chương mới cho Trung Đông.

Liệu chương mới đó sẽ là thời kỳ hòa bình hay chỉ là khoảng lặng trước những căng thẳng tiếp theo vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ. Nhưng ít nhất, tiếng súng đã dần lắng xuống, và thế giới lại có thêm một cơ hội để lựa chọn hòa bình thay vì xung đột.

(Góc nhìn của Jin Jeong-ja)