Nhân loại trong thế kỷ 21 đang trải qua một cuộc chuyển mình văn minh lớn nhất trong lịch sử. Trí tuệ nhân tạo (AI) đang học ngôn ngữ của con người, robot thay thế lao động của con người, và các thuật toán bắt đầu dự đoán cả phán đoán và lựa chọn của con người. Con người đang tận hưởng nền văn minh vật chất phong phú hơn bao giờ hết, nhưng một cách nghịch lý, nỗi lo âu, cô đơn, xung đột và sự trống rỗng lại ngày càng sâu sắc hơn. Công nghệ phát triển rực rỡ, nhưng những câu hỏi cơ bản về sự tồn tại của con người vẫn còn đó. Con người sống vì điều gì? Con người tồn tại để làm gì? Và làm thế nào để con người có thể đạt được tự do và hòa bình thực sự?
Trước những câu hỏi này, nhân loại lại hướng về châu Á. Ở trung tâm của điều này là Phật giáo, một tôn giáo đã khám phá nỗi đau và ý nghĩa cuộc sống của con người trong suốt hơn 2.600 năm. Phật giáo không chỉ là một tôn giáo đơn thuần. Đó là sự suy ngẫm sâu sắc nhất về sự tồn tại của con người, phân tích nguyên nhân của nỗi khổ mà con người phải chịu đựng và đưa ra những giải pháp cho nó. Hàng triệu người trên thế giới hiện nay tìm thấy hướng đi trong cuộc sống từ những giáo lý của Phật giáo, và không quá khi nói rằng một phần lớn của nền văn minh Đông Á và Đông Nam Á được xây dựng trên nền tảng tinh thần vĩ đại của Phật giáo.
Khởi nguồn của Phật giáo không phải từ thần thánh mà từ con người. Người sáng lập Phật giáo, Siddhartha Gautama, sinh khoảng thế kỷ 6 trước Công nguyên tại vùng Lumbini, phía nam Nepal ngày nay. Ông có cuộc sống của một hoàng tử không thiếu thốn gì, nhưng một ngày nọ, ông thấy một người già, một người bệnh và một người chết bên ngoài cung điện. Đó là khoảnh khắc ông nhận ra rằng không ai có thể thoát khỏi sự già nua, bệnh tật và cái chết. Thời điểm đó, xã hội Ấn Độ bị chi phối bởi văn hóa lễ nghi dựa trên Veda và hệ thống đẳng cấp. Mọi người tin rằng số phận được quyết định bởi địa vị sinh ra, và tôn giáo nặng nề vào các nghi lễ và nghi thức. Tuy nhiên, Siddhartha trẻ tuổi cho rằng tôn giáo và triết lý không thể giải quyết nỗi đau của con người. Cuối cùng, ở tuổi 29, ông từ bỏ cuộc sống của một hoàng tử để chọn con đường tu hành.
Trong 6 năm tu hành tiếp theo, ông đã thử thách giới hạn của con người. Ông tìm kiếm những người tu hành giỏi nhất thời bấy giờ và trải nghiệm những khổ hạnh cực đoan. Nhưng ông nhận ra rằng những khổ hạnh thể xác không phải là con đường giải quyết nỗi đau của con người. Cuối cùng, ông ngồi dưới cây bồ đề và bước vào thiền định sâu sắc, và vào năm 35 tuổi, ông đạt được giác ngộ. Từ đó, ông trở thành Buddha, có nghĩa là 'người đã giác ngộ'. Và cốt lõi của sự giác ngộ đó chính là Tứ Diệu Đế, giáo lý trung tâm của Phật giáo.
Tứ Diệu Đế là những hiểu biết ngắn gọn nhưng sâu sắc nhất về cuộc sống con người. Đầu tiên là Khổ Đế. Sự thật rằng cuộc sống con người có nỗi khổ. Sinh ra cũng là khổ, già đi cũng là khổ, bệnh tật và cái chết cũng là khổ. Việc chia tay với người mình yêu cũng là khổ, gặp gỡ người không mong muốn cũng là khổ. Không đạt được điều mình mong muốn cũng là khổ. Phật giáo không quay lưng lại với thực tế cuộc sống của con người. Ngược lại, nó nhìn thẳng vào sự thật một cách trung thực nhất.
Thứ hai là Tập Đế. Giáo lý rằng nỗi khổ luôn có nguyên nhân. Nguyên nhân không phải từ thế giới bên ngoài mà từ lòng tham, sự chấp trước và sự ngu dốt của con người. Những ham muốn có được nhiều hơn, muốn lên vị trí cao hơn, và sự chấp trước vào việc không thay đổi sẽ khiến con người khổ đau. Ngày nay, cuộc sống của người hiện đại cũng không khác nhiều. Cạnh tranh và so sánh không ngừng, tiêu dùng thái quá và sự chấp trước vào thành công đang khiến con người trở nên lo âu hơn.
Thứ ba là Diệt Đế. Giáo lý rằng nỗi khổ có thể được vượt qua. Bằng cách buông bỏ lòng tham, sự chấp trước và sự ngu dốt, con người có thể thoát khỏi nỗi đau. Phật giáo không khiến con người tuyệt vọng. Ngược lại, nó nhìn nhận rằng bên trong con người có khả năng tự thay đổi.
Thứ tư là Đạo Đế. Giáo lý rằng có con đường để vượt qua nỗi khổ. Con đường đó chính là Bát Chánh Đạo. Gồm có: Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm và Chánh định. Phật giáo không chỉ nói hãy tin vào điều gì đó. Nó dạy cách sống như thế nào. Bát Chánh Đạo là con đường thực hành để làm cho tư duy, ngôn ngữ, hành động và tâm trí của con người trở nên đúng đắn.
Để hiểu Phật giáo, cuối cùng cần phải hiểu Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo. Đây không chỉ là một giáo lý đơn giản. Nó là một phương pháp tâm lý học để chẩn đoán và chữa trị các vấn đề trong cuộc sống con người. Thực tế, nhiều học giả gọi Phật giáo là tâm lý học đầu tiên của thế giới cũng vì lý do này. Buddha đã quan sát tâm trí con người, phân tích nguyên nhân của nỗi khổ và đưa ra con đường chữa lành.
Một cái nhìn vĩ đại khác của Phật giáo là tư tưởng Duyên Khởi. Giáo lý rằng mọi thứ trên thế giới đều liên kết với nhau và không có gì tồn tại một cách đơn độc. Một bông hoa cũng không thể tồn tại mà không có ánh sáng mặt trời, mưa, đất và gió, và con người cũng sống trong gia đình, xã hội, thiên nhiên và vũ trụ. Tất cả các tồn tại đều phụ thuộc và liên kết với nhau. Trong thời đại khủng hoảng khí hậu và sinh thái hiện nay, tư tưởng Duyên Khởi càng có ý nghĩa lớn lao. Nhận thức rằng con người không phải là kẻ thống trị của thiên nhiên mà là một phần của thiên nhiên chính là trí tuệ mà nền văn minh hiện đại cần phải học lại.
Phật giáo cũng coi lòng từ bi là đức tính cao quý nhất. Từ bi không chỉ đơn thuần là lòng thương hại. Đó là cảm nhận nỗi khổ của người khác như nỗi khổ của chính mình và mong muốn cùng chia sẻ. Buddha không ở lại trong rừng sau khi đạt được giác ngộ. Ông đã đi bộ khắp Ấn Độ trong 45 năm để truyền bá chân lý cho mọi người. Phật giáo không cố gắng thay đổi thế giới bằng vũ lực hay vũ khí. Nó muốn thay đổi thế giới bằng cách thay đổi tâm trí con người. Đây chính là sức mạnh vĩ đại nhất mà Phật giáo sở hữu.
Một trong những câu nói đẹp nhất tóm gọn tinh thần của Phật giáo chính là câu thần chú cuối cùng trong Kinh Bát Nhã.
“A ra, a ra, ba ra a ra, ba ra thăng a ra, mô di sa ba ha.”
Trong chữ Hán, nó được viết là “揭諦 揭諦 波羅揭諦 波羅僧揭諦 菩提薩婆訶”.
Nó có nghĩa là “Hãy đi, hãy đi. Hãy đến bên kia đồi. Hãy đến hoàn toàn bên kia đồi. Hãy đến thế giới của giác ngộ.”
Phật giáo không để con người ở lại trong những ham muốn và chấp trước của thế gian. Nó dạy rằng hãy vượt qua đồi của lòng tham, sự tức giận và sự ngu dốt để đến với đồi của trí tuệ, lòng từ bi và tự do. Đây không chỉ là một câu nói về kiếp sau. Ngay lúc này, con người có thể vượt qua từ sự ngu dốt đến trí tuệ, từ sự thù hận đến tình yêu, từ lòng tham đến tự do. Câu này trong Kinh Bát Nhã chứa đựng tinh túy của tinh thần mà Phật giáo theo đuổi.
Phật giáo sau đó đã lan rộng ra khắp châu Á, vượt ra ngoài Ấn Độ. Nó được truyền bá dọc theo Con Đường Tơ Lụa đến Trung Á và tiếp tục đến Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam, trở thành cột trụ tinh thần của nền văn minh Đông Á. Tại Trung Quốc, nó gặp gỡ Nho giáo và Đạo giáo để phát triển thành Thiền tông, trong khi ở Tây Tạng, nó hình thành truyền thống Mật tông, và ở Nhật Bản, Thiền tông kết hợp với tinh thần võ sĩ. Hàn Quốc cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo từ thời kỳ Tam Quốc qua các triều đại Goryeo và Joseon. Chùa Bồ Cát và động đá Seokguram, cùng với bộ kinh Đại Tạng Haeinsa, không chỉ là di sản văn hóa mà còn là di sản tinh thần vĩ đại mà nền văn minh Phật giáo để lại.
Đặc biệt, Phật giáo Hàn Quốc đã sản sinh ra những tư tưởng gia xuất sắc như Wonhyo, Uisang và Jinul. Wonhyo đã đưa ra trí tuệ để hòa hợp những suy nghĩ khác nhau thông qua tư tưởng Hòa Giải. Điều này có ý nghĩa rất lớn đối với xã hội Hàn Quốc ngày nay, nơi mà xung đột và chia rẽ đang gia tăng. Điều quan trọng không phải là đánh bại đối thủ mà là hòa hợp những chân lý khác nhau một cách hài hòa, đó mới là trí tuệ cao hơn.
Ngày nay, xã hội phương Tây cũng đang chú ý trở lại đến Phật giáo. Thiền và chánh niệm đã trở thành văn hóa sống của người dân toàn cầu, và các nghiên cứu về Phật giáo và khoa học thần kinh, Phật giáo và tâm lý học đang diễn ra sôi nổi tại Harvard, Stanford, Oxford và Cambridge. Các công ty ở Silicon Valley cũng đang áp dụng thiền vào văn hóa tổ chức của họ. Họ bắt đầu nhận ra rằng chỉ có đổi mới công nghệ không thể mang lại hạnh phúc cho con người.
Thời đại AI đang đặt ra những câu hỏi mới cho con người. Máy móc có thể tính toán nhanh hơn con người và lưu trữ nhiều thông tin hơn. Nhưng máy móc không thể cảm nhận lòng từ bi. Nó không thể có lòng trắc ẩn. Nó cũng không tìm kiếm giác ngộ. Cuối cùng, điều làm cho con người trở nên con người không phải là khả năng tính toán mà là khả năng suy ngẫm, không phải là cạnh tranh mà là lòng từ bi, không phải là sở hữu mà là tự do, điều này Phật giáo đã nhắc nhở chúng ta.
Sự giác ngộ của một người tu hành bắt đầu dưới cây bồ đề cách đây 2.600 năm vẫn còn giá trị cho đến hôm nay. Vẻ đẹp của con người không nằm ở việc sở hữu nhiều hơn. Nó nằm ở việc hiểu sâu hơn, yêu thương rộng hơn và sống tự do hơn. Đó là di sản vĩ đại nhất mà Phật giáo để lại cho nhân loại, và là tiếng nói trí tuệ mà tất cả chúng ta sống trong thời đại AI cần phải lắng nghe lại.
* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.