Từ việc phải ban hành luật đặc biệt tại Quốc hội → nay có thể hoàn trả bằng quyết định của chính phủ
Áp dụng đối với các di sản văn hóa bị đánh cắp, cướp bóc hoặc chiếm đoạt trong giai đoạn từ năm 1815 đến 1972
Quốc hội Pháp ngày 7/5 (giờ địa phương) đã chính thức thông qua dự luật đơn giản hóa thủ tục hoàn trả các di sản văn hóa bị chiếm đoạt bất hợp pháp trong thời kỳ thuộc địa về cho quốc gia xuất xứ.
Động thái này đang làm dấy lên kỳ vọng rằng bộ “Uigwe Oegyujanggak” – nghi lễ thư tịch hoàng gia của Triều đại Joseon bị quân đội Pháp mang đi trong cuộc xâm lược năm 1866 – có thể được hoàn trả vĩnh viễn cho Hàn Quốc trong tương lai.
Theo AFP, Hạ viện Pháp đã thông qua dự luật sau khi nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ cả Thượng viện và Hạ viện trong tuần này.
Trong nhiều năm qua, luật di sản văn hóa của Pháp quy định rằng các hiện vật thuộc sở hữu của bảo tàng quốc gia và các cơ quan công lập được xem là “tài sản quốc gia”, do đó không thể chuyển nhượng hay bán cho bất kỳ ai.
Vì vậy, để hoàn trả một cổ vật, Quốc hội Pháp phải thông qua một đạo luật riêng cho từng hiện vật nhằm loại bỏ chúng khỏi danh mục tài sản quốc gia.
Chính những rào cản pháp lý này đã khiến Pháp, khi trao trả bộ “Uigwe Oegyujanggak” cho Hàn Quốc vào tháng 4/2011 sau 145 năm, chỉ áp dụng hình thức “cho mượn dài hạn” với chu kỳ gia hạn 5 năm thay vì hoàn trả vĩnh viễn.
Tuy nhiên, theo luật mới được thông qua, chính phủ Pháp giờ đây có thể tự quyết định việc hoàn trả các di sản bị chiếm đoạt bất hợp pháp mà không cần phải thông qua từng đạo luật riêng tại Quốc hội. Dẫu vậy, việc hoàn trả vẫn phải đáp ứng một số điều kiện nhất định.
Cụ thể, di sản đó phải có nguồn gốc từ lãnh thổ hiện tại của quốc gia yêu cầu hoàn trả. Ngoài ra, hiện vật phải được đưa khỏi nước sở tại trong khoảng thời gian từ tháng 11/1815 đến tháng 4/1972 thông qua các hành vi như trộm cắp, cướp bóc, cưỡng ép chuyển nhượng hoặc bị bán bởi người không có quyền sở hữu.
Khi một quốc gia gửi yêu cầu hoàn trả, chính phủ Pháp sẽ tiến hành xem xét và tham khảo ý kiến của Ủy ban Hoàn trả Quốc gia – cơ quan mới sẽ được thành lập – trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.
Thượng nghị sĩ Catherine Morin-Desailly, người chủ trì dự luật, cho biết đạo luật này mở ra “một con đường để ký ức không còn bị chiếm hữu mà được chia sẻ, đồng thời biến những vết thương lịch sử thành nền tảng cho đối thoại mới giữa các quốc gia”.
Việc đơn giản hóa thủ tục hoàn trả cổ vật cũng được xem là bước đi nhằm thực hiện cam kết mà Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng đưa ra sau khi nhậm chức năm 2017.
Khi thăm Burkina Faso năm đó, ông Macron tuyên bố Pháp sẽ không tiếp tục can thiệp vào các cựu thuộc địa và cam kết thúc đẩy việc hồi hương các di sản văn hóa châu Phi trong vòng 5 năm.
Sau đó, Pháp đã hoàn trả một phần cổ vật bị chiếm đoạt cho các quốc gia như Benin, Senegal và Ivory Coast.
Không chỉ Pháp, nhiều cường quốc thực dân cũ ở châu Âu như Anh hay Netherlands cũng đang từng bước trao trả các di sản văn hóa có được trong thời kỳ đế quốc và thuộc địa.
Tuy nhiên, ngay cả với luật mới của Pháp, khả năng Hàn Quốc nhận lại cuốn “Jikji” – hiện đang được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia Pháp – vẫn được đánh giá là rất thấp.
“Jikji”, tác phẩm được xem là cuốn sách in bằng kim loại cổ nhất còn tồn tại trên thế giới và được UNESCO công nhận là Di sản Tư liệu Thế giới năm 2001, không bị xem là cổ vật bị cướp bóc hay đánh cắp, nên Hàn Quốc khó có cơ sở pháp lý để yêu cầu hồi hương.
Tác phẩm này được in năm 1377 tại chùa Heungdeok ở Cheongju vào cuối thời Goryeo. Theo các tài liệu lịch sử, cuốn sách được nhà ngoại giao Pháp Victor Collin de Plancy thu thập tại Hàn Quốc vào cuối thế kỷ 19 khi ông làm Tổng lãnh sự đầu tiên của Pháp tại Triều Tiên.
Năm 1911, bộ sưu tập của ông được đưa ra đấu giá tại Paris và nhà sưu tầm cổ vật Henri Vever đã mua “Jikji” với giá 180 franc trước khi hiến tặng cho Thư viện Quốc gia Pháp vào năm 1952.
Trong nhiều năm qua, thành phố Cheongju đã nhiều lần đề nghị phía Pháp cho mượn “Jikji”, nhưng đều không thành công. Một trong những lý do được đưa ra là luật pháp Hàn Quốc chưa có quy định miễn trừ tịch thu đối với tài sản được cho mượn từ nước ngoài.
Từ năm 1973, “Jikji” được lưu giữ trong kho lưu trữ của Thư viện Quốc gia Pháp và chỉ được công khai cho công chúng trong cuộc triển lãm diễn ra từ tháng 4 đến tháng 7/2023
HO THI LONG AN
ahn@ajunews.com
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.
