Xung đột Trung Đông: Kinh tế toàn cầu lung lay trước "bóng ma" giá dầu

Việc Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran khiến xung đột lan rộng ra khu vực đã chính thức kích hoạt báo động đỏ cho nền kinh tế toàn cầu.

Suốt một năm qua, bất chấp những ngòi nổ từ cuộc chiến thương mại của Tổng thống Donald Trump, áp lực lên Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hay những rạn nứt đồng minh quanh vấn đề Greenland, kinh tế thế giới vẫn duy trì được đà tăng trưởng khiêm tốn. Trái với những dự báo bi quan, lạm phát vẫn được kiểm soát ổn định và các chỉ số chứng khoán chủ chốt từ Mỹ đến châu Âu liên tục xô đổ những kỷ lục lịch sử.

Tuy nhiên, nỗi lo ngại về sự đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng và đà tăng phi mã của giá dầu đang khiến những hoài nghi về triển vọng tăng trưởng trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết.
 

Theo ghi nhận từ các hãng tin lớn như Financial Times vào ngày 1/3 (giờ địa phương), giá dầu Brent trên thị trường phi tập trung đã vọt tăng từ 8% đến 10%, giao dịch quanh ngưỡng 80 USD/thùng. Giới phân tích dự báo đà tăng này sẽ còn tiếp diễn khi thị trường chính thức mở cửa vào ngày hôm sau. Biến số then chốt quyết định mức độ leo thang chính là liệu eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển dầu khí chạy dọc bờ biển phía Nam Iran, có rơi vào tình trạng tắc nghẽn kéo dài hay không.

Ông Edward Fishman, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR), đã đưa ra hai kịch bản cho thị trường năng lượng.

Ở kịch bản xấu nhất, nếu mọi hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz bị đình trệ nghiêm trọng và lâu dài, giá dầu có thể vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Đây là viễn cảnh cực kỳ nguy hiểm bởi khoảng 1/5 lượng dầu thô toàn cầu phải đi qua "điểm nghẽn" này. Ngay cả trước khi cuộc không kích nổ ra, giá dầu Brent cũng đã tăng khoảng 12% trong vòng một tháng do lo ngại xung đột, tiệm cận mức 73 USD/thùng, mức cao nhất trong vòng 7 tháng qua. Thị trường khí đốt tự nhiên cũng sẽ chịu cú sốc tương đương, gây áp lực lạm phát nặng nề lên các khu vực như châu Âu.

Dẫu vậy, ông Fishman cũng nghiêng về khả năng eo biển Hormuz không bị phong tỏa hoàn toàn mà chỉ là hoạt động xuất khẩu dầu của Iran bị đình chỉ trên thực tế. Trong trường hợp này, giá dầu có thể vọt lên trên 80 USD/thùng, nhưng tác động sẽ phần nào được giảm nhẹ nếu các quốc gia sản xuất dầu khác đẩy mạnh sản lượng.

Thực tế cho thấy OPEC+ cũng đã bắt đầu nỗ lực xoa dịu thị trường bằng cách thông báo tăng sản lượng thêm 206.000 thùng/ngày từ tháng 4 tới, dù con số này vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng.

Ở một góc nhìn khác, chuyên gia kinh tế trưởng Neil Shearing từ Capital Economics cho rằng dù giá dầu là yếu tố then chốt, nhưng mức tăng khoảng 10 USD mỗi thùng sẽ không đủ để làm lung lay đáng kể triển vọng tăng trưởng và lạm phát, bởi tỷ trọng sản lượng của Iran hiện chỉ chiếm chưa đầy 3% nguồn cung toàn cầu.

Tuy nhiên, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, nó chắc chắn sẽ kích thích lạm phát tại các cường quốc, làm chệch hướng kế hoạch cắt giảm lãi suất của các ngân hàng trung ương và bóp nghẹt tâm lý đầu tư của doanh nghiệp. Dù Mỹ đã đạt được mức độ tự chủ năng lượng cao nhất trong 40 năm qua, nhưng người tiêu dùng nước này vẫn không thể đứng ngoài cuộc nếu giá xăng dầu tăng vọt, làm trầm trọng thêm gánh nặng chi phí sinh hoạt.

Chuyên gia James Knightley từ ING ước tính nếu giá dầu duy trì ở mức 100 USD, lạm phát tại Mỹ có thể vọt từ 2,4% lên trên 4%, buộc Fed phải trì hoãn việc nới lỏng chính sách tiền tệ.

Đồng USD cũng được dự báo sẽ tăng giá mạnh trong bối cảnh địa chính trị bất ổn, với ước tính cứ mỗi 10% giá dầu tăng thêm sẽ khiến giá trị đồng bạc xanh tăng từ 0,5% đến 1% so với rổ tiền tệ toàn cầu.

Trong khi đó, châu Á sẽ là khu vực chịu đòn trực diện nhất khi có tới hơn 80% lượng dầu thô và khí hóa lỏng đi qua eo biển Hormuz hướng về các thị trường như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Tại châu Âu, trong khi Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) có thể chưa thay đổi ngay lộ trình do lạm phát hiện tại vẫn thấp hơn mục tiêu, thì Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) lại đang đứng trước áp lực lớn trong việc trì hoãn cắt giảm lãi suất để đối phó với cú sốc giá năng lượng.

Cuộc xung đột này nổ ra đúng vào thời điểm thị trường tài chính toàn cầu đang cực kỳ nhạy cảm sau những đợt điều chỉnh của nhóm cổ phiếu công nghệ và ngân hàng. Việc triển vọng nới lỏng tiền tệ của Fed trở nên mờ mịt có thể làm lung lay niềm tin của giới đầu tư.

Ông Tomasz Wieladek từ T. Rowe Price cảnh báo rằng sự dồn dập của các cú sốc từ thuế quan đến xung đột Iran sẽ làm suy yếu sự lạc quan và hạn chế đầu tư của các doanh nghiệp.

Dù vậy, vẫn có những luồng quan điểm lạc quan như từ Oxford Economics, tin rằng kinh tế thế giới đã thể hiện khả năng phục hồi đáng kinh ngạc trước các biến cố địa chính trị suốt một năm qua và có thể sẽ vượt qua được cú sốc ngắn hạn này.