Ông Tập Cận Bình nhấn mạnh "thống nhất hòa bình" với Đài Loan trước loạt sự kiện chính trị lớn

Chủ tịch Trung Quốc kêu gọi đối thoại hai bờ eo biển, cam kết cân nhắc lợi ích và tình cảm của người dân Đài Loan nhưng kiên quyết phản đối mọi hình thức ly khai.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 12/11 nhấn mạnh chủ trương “thống nhất hòa bình” và đối thoại với Đài Loan, trong bối cảnh Trung Quốc sắp diễn ra hàng loạt sự kiện chính trị quan trọng trong tháng này, gồm Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung và cuộc bầu cử địa phương tại Đài Loan.

Theo Tân Hoa xã, phát biểu tại lễ kỷ niệm 160 năm ngày sinh Tôn Trung Sơn tổ chức ở Đại lễ đường Nhân dân tại Bắc Kinh, ông Tập khẳng định Tôn Trung Sơn luôn kiên định bảo vệ sự thống nhất quốc gia và đoàn kết dân tộc, đồng thời kiên quyết phản đối mọi hành vi chia rẽ đất nước.

Nhà lãnh đạo Trung Quốc tuyên bố giải quyết vấn đề Đài Loan và hoàn thành thống nhất đất nước là nhiệm vụ lịch sử không thay đổi của Đảng Cộng sản Trung Quốc, đồng thời là yêu cầu tất yếu trong quá trình phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa.

Ông Tập nhắc lại những quan điểm của Tôn Trung Sơn về một Trung Quốc thống nhất, coi thống nhất là nguyện vọng chung của toàn thể người dân Trung Quốc và khẳng định sẽ huy động mọi ảnh hưởng của mình để thúc đẩy mục tiêu này. Ông cũng tiếp tục phản đối chủ trương “Đài Loan độc lập” của đảng Dân Tiến (DPP) cầm quyền tại hòn đảo.

Tuy nhiên, so với những tuyên bố trước đây, bài phát biểu lần này dành nhiều trọng tâm hơn cho thông điệp hòa bình và đối thoại. Ông Tập cho rằng người dân hai bên eo biển Đài Loan đều là người Trung Quốc, có chung nguồn cội và quan hệ huyết thống gắn bó. Theo ông, nếu các thành viên trong một gia đình cùng chung sống, trò chuyện và bàn bạc với nhau thì không có bất đồng hay mâu thuẫn nào không thể giải quyết.

Ông nhấn mạnh Trung Quốc sẽ kiên trì phương châm “thống nhất hòa bình, một quốc gia, hai chế độ”, đồng thời sẵn sàng đối thoại với những người có tiếng nói và hiểu biết tại các tầng lớp xã hội Đài Loan về quan hệ hai bờ eo biển cũng như vấn đề thống nhất đất nước, trên cơ sở nguyên tắc “Một Trung Quốc” và “Đồng thuận năm 1992”.

Chủ tịch Trung Quốc cho biết Bắc Kinh sẽ cân nhắc đầy đủ thực tế tại Đài Loan, cũng như lợi ích và tình cảm của người dân trên hòn đảo. Tuy nhiên, ông cảnh báo Trung Quốc sẽ không để bất kỳ khoảng trống nào cho các hoạt động ly khai dưới mọi hình thức nhằm thúc đẩy “Đài Loan độc lập”.

Ông Tập khẳng định tương lai của Đài Loan nằm ở sự thống nhất đất nước, còn lợi ích và hạnh phúc của người dân Đài Loan gắn liền với sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa. Ông kêu gọi người dân hai bờ eo biển cùng cộng đồng người Hoa trong và ngoài Trung Quốc đoàn kết, phản đối các lực lượng ly khai và thúc đẩy phát triển hòa bình quan hệ hai bờ. Ông nhấn mạnh thống nhất đất nước là xu thế lịch sử không thể đảo ngược và nhất định sẽ trở thành hiện thực.

Tôn Trung Sơn (1866~1925) là nhân vật lãnh đạo Cách mạng Tân Hợi năm 1911, mở đầu cho sự ra đời của Trung Quốc hiện đại. Ông từng giữ chức Tổng thống lâm thời Trung Hoa Dân Quốc năm 1912 và Tổng thống đặc biệt trong giai đoạn 1921~1923. Với chủ trương Tam Dân gồm dân tộc, dân quyền và dân sinh, ông thành lập Quốc dân đảng Trung Quốc năm 1919. Năm 1924, ông thúc đẩy hợp tác lần thứ nhất giữa Quốc dân đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ông cũng từng ủng hộ phong trào đấu tranh giành độc lập của Hàn Quốc.

Đến nay, Đài Loan vẫn tôn vinh Tôn Trung Sơn là “Quốc phụ”, trong khi Trung Quốc đại lục xem ông là nhà cách mạng tiên phong, người đặt nền móng cho cuộc cách mạng trước thời Mao Trạch Đông. Trung Quốc coi ông là biểu tượng của tinh thần thống nhất đất nước và phục hưng dân tộc, thường xuyên tổ chức các hoạt động tưởng niệm, đồng thời gắn tư tưởng của ông với lòng yêu nước và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Việc ông Tập tăng cường nhấn mạnh yếu tố hòa bình trong vấn đề Đài Loan được đánh giá là động thái có phần mềm mỏng hơn so với lập trường lâu nay của Bắc Kinh, vốn không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để thống nhất hòn đảo.
Tại tiệc chiêu đãi nhân dịp Quốc khánh Trung Quốc ngày 30/9, ông Tập cũng đề cập đến phát triển hòa bình quan hệ hai bờ eo biển, nhưng đồng thời nhấn mạnh cần kiên quyết trấn áp các lực lượng ly khai đòi độc lập cho Đài Loan và phản đối sự can thiệp của các thế lực bên ngoài. Trong bài phát biểu ngày 12/11, những cách diễn đạt cứng rắn như “sử dụng vũ lực” hay “trấn áp” ít xuất hiện hơn.

Một số ý kiến cho rằng sự thay đổi trong cách thể hiện của ông Tập có thể liên quan đến những sự kiện chính trị quan trọng sắp diễn ra tại Trung Quốc và Đài Loan.

Trong tháng này, Trung Quốc sẽ đăng cai Hội nghị cấp cao APEC ngày 18-19/11, với sự tham dự của lãnh đạo các nền kinh tế lớn trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Hàn Quốc, Mỹ và Nhật Bản. Trong bối cảnh hàng loạt vấn đề quốc tế như chiến sự tại Ukraine, xung đột Iran, căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên và bất đồng thương mại vẫn chưa được giải quyết, cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung đang được chờ đợi. Khả năng diễn ra cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga cũng được đề cập. Vấn đề Đài Loan được xem là một trong những nội dung trọng tâm của cuộc gặp Mỹ - Trung.

Bên cạnh đó, cuộc bầu cử địa phương tại Đài Loan dự kiến diễn ra ngày 28/11 cũng có thể là một yếu tố tác động đến thông điệp của Bắc Kinh. Theo một số phân tích, việc đặt các khái niệm “chia rẽ, độc lập” đối lập với “thống nhất hòa bình, phát triển” có thể nhằm gây sức ép lên đảng Dân Tiến đang cầm quyền, đồng thời tạo lợi thế cho Quốc dân đảng, lực lượng đối lập có lập trường mềm mỏng hơn trong quan hệ với Trung Quốc.

Bắc Kinh lâu nay hạn chế tiếp xúc với đảng Dân Tiến, vốn có lập trường phản đối ảnh hưởng của Trung Quốc và nghiêng về độc lập cho Đài Loan, trong khi vẫn duy trì giao lưu với Quốc dân đảng. Một số ý kiến nhận định nếu Trung Quốc liên tục đưa ra những tuyên bố cứng rắn trước bầu cử, điều đó có thể khiến cử tri ủng hộ Dân Tiến đoàn kết hơn, qua đó gây bất lợi cho lực lượng mà Bắc Kinh mong muốn giành ưu thế. Vì vậy, cách tiếp cận mềm mỏng hơn lần này có thể là một tính toán nhằm tác động đến cục diện chính trị tại Đài Loan.