Ma túy và chiếc bẫy quan hệ xã hội: Vì sao thanh thiếu niên khó thoát khỏi vòng xoáy nghiện ngập?

Từ những mối quan hệ quen biết trên mạng xã hội đến bạn bè, người yêu, thậm chí cả bệnh viện và nhà tù, thanh thiếu niên từng sử dụng ma túy có thể tiếp tục bị cuốn vào những mạng lưới liên quan đến ma túy. Các chuyên gia cảnh báo, cai nghiện không chỉ là điều trị sự lệ thuộc vào chất gây nghiện mà còn phải giúp người trẻ thoát khỏi những mối quan hệ cũ và xây dựng lại mạng lưới hỗ trợ xã hội lành mạnh.

“Thế giới đã thay đổi rồi”. Đó là chia sẻ của một cô gái 19 tuổi, từng bỏ học khi đang học lớp 11. Sau khi rời trường, cô thường xuyên kết nối với những người xa lạ qua mạng xã hội mà không có sự kiểm soát hay bảo vệ cần thiết.

Thực tế, thanh thiếu niên ngoài nhà trường vẫn có nhu cầu giao tiếp và xây dựng các mối quan hệ. Tuy nhiên, khi không còn sự gắn kết thường xuyên với gia đình và môi trường học đường, một số em dễ tiếp xúc với những người có hành vi sử dụng hoặc mua bán ma túy.

Một cô gái 18 tuổi kể rằng bạn trai cô quen qua mạng xã hội X (trước đây là Twitter) cách đây hai năm từng sử dụng ma túy tại Mỹ. Khi trở về Hàn Quốc và gặp cô, người này vẫn liên quan đến các hành vi phạm tội về ma túy.

Một số thanh thiếu niên khác cho biết họ từng chứng kiến những rapper hoạt động trong giới underground sử dụng ma túy, hoặc được giới thiệu các mối quan hệ liên quan đến ma túy thông qua nền tảng trò chuyện trực tuyến Discord.
Những câu chuyện này cho thấy con đường dẫn thanh thiếu niên đến với ma túy ngày càng đa dạng, trong khi các chương trình phòng ngừa và hệ thống hỗ trợ dành cho nhóm trẻ ngoài nhà trường vẫn còn nhiều khoảng trống.

◆ Giáo dục phòng chống ma túy chưa tiếp cận được nhiều thanh thiếu niên

Theo Khảo sát thực trạng thanh thiếu niên ngoài nhà trường năm 2025 do Bộ Bình đẳng giới và Gia đình Hàn Quốc thực hiện, tỷ lệ người từng sử dụng chất ma túy sau khi nghỉ học là 1,2%, tăng 0,2 điểm phần trăm so với mức 1% trong khảo sát năm 2023.

Dù tỷ lệ được ghi nhận chưa cao, những câu chuyện thực tế cho thấy nguy cơ có thể lớn hơn con số thống kê.
Một nam sinh 17 tuổi kể rằng một số bạn bè xung quanh từng tìm cách mua miếng dán fentanyl, một loại thuốc giảm đau opioid có tác dụng rất mạnh. Các em tìm kiếm thông tin trên Internet, làm theo những cách được đề cập trên truyền thông nhưng không mua được vì bác sĩ từ chối kê đơn.

Trước nguy cơ này, Chính phủ Hàn Quốc đã đưa giáo dục phòng chống ma túy vào chương trình bắt buộc tại 222 trung tâm hỗ trợ thanh thiếu niên ngoài nhà trường trên toàn quốc từ năm ngoái. Từ năm nay, số buổi giáo dục cũng được tăng từ một lên ít nhất hai buổi mỗi năm.

Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp khó khăn. Số người thực sự tham gia các chương trình còn hạn chế, trong khi những thanh thiếu niên không sử dụng dịch vụ của các trung tâm gần như nằm ngoài phạm vi tiếp cận.

Một cô gái từng bỏ học thẳng thắn nhận xét rằng dù có tổ chức các buổi tuyên truyền thì cũng không có nhiều người đến nghe. Một nam sinh khác cho biết em từng tham gia trung tâm hỗ trợ trong khoảng 5-6 tháng nhưng chưa một lần được học về phòng chống ma túy.

Theo một trung tâm được báo chí liên hệ, đơn vị này đã tổ chức hai buổi giáo dục phòng chống ma túy cho khoảng 140 thanh thiếu niên đăng ký trong năm nay, nhưng số người tham dự thực tế chỉ đạt vài chục. Một trung tâm khác cũng thừa nhận chưa thực sự chú trọng đến hoạt động này.

◆ Bệnh viện và nhà tù cũng có thể trở thành nơi hình thành mạng lưới ma túy

Một trong những nguy cơ đáng lo ngại là những mối quan hệ ban đầu dẫn đến việc sử dụng ma túy có thể dần trở thành mạng lưới khiến người nghiện khó từ bỏ chất gây nghiện.

Ông Park Sang-kyu, Tổng thư ký Trung tâm Phòng ngừa và Phục hồi nghiện ma túy DAPCOC, nhận định phần lớn thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng ma túy thông qua bạn bè. Khi đã bước vào môi trường này, những người xung quanh các em thường cũng là người sử dụng hoặc buôn bán ma túy.

Ngay cả khi muốn thay đổi cuộc sống, việc cắt đứt những mối quan hệ đó cũng không hề dễ dàng.

Trường hợp của một người đàn ông 25 tuổi cho thấy ảnh hưởng sâu sắc của môi trường quan hệ đối với quá trình hình thành và duy trì hành vi sử dụng ma túy. Người này bắt đầu tiếp xúc với ma túy từ năm lớp 8, khi theo học tại một trường quốc tế ở Việt Nam. Chứng kiến bạn bè sử dụng chất gây nghiện, anh tò mò và bắt đầu thử. Sau đó, anh tiếp tục tiếp cận ma túy thông qua bạn gái và những người trưởng thành quen biết qua bạn bè.

Anh kể rằng thời điểm đó, nhiều người sử dụng ma túy một cách vô tư, thậm chí không ý thức được đây là hành vi phạm pháp. Chỉ cần bạn bè rủ rê, nói rằng chất đó mang lại cảm giác dễ chịu, anh cũng làm theo.

Đáng chú ý, ngay cả bệnh viện, nơi người nghiện tìm đến để điều trị, đôi khi cũng có thể trở thành môi trường hình thành những mối quan hệ liên quan đến ma túy.

Người đàn ông này cho biết khoảng năm 20 tuổi, khi nhập viện điều trị chứng trầm cảm và rối loạn hoảng sợ, anh đã gặp một bệnh nhân cùng tuổi và lần đầu sử dụng methamphetamine (ma túy đá).

Các chuyên gia trong lĩnh vực điều trị nghiện cũng cảnh báo hiện tượng được gọi là “nói chuyện về ma túy” (말뽕), khi bệnh nhân kể lại chi tiết cảm giác và trải nghiệm sử dụng ma túy trong quá khứ, vô tình khơi gợi ham muốn sử dụng trở lại.

Bà Lim Kyung-eon, Trưởng phòng Điều dưỡng Bệnh viện Incheon Cham Sarang, cho biết việc tập trung nhiều bệnh nhân nghiện ma túy trong cùng một môi trường có thể vô tình tạo điều kiện hình thành các mối quan hệ dẫn đến tái nghiện. Ngay tại bệnh viện của bà, một số bệnh nhân đã lập nhóm trên ứng dụng Band hoặc Telegram để trao đổi thông tin với nhau.

Sau khi xuất viện, họ vẫn duy trì liên lạc, chia sẻ trải nghiệm sử dụng ma túy và trong một số trường hợp quay lại con đường cũ. Vì vậy, dù giao lưu giữa các bệnh nhân có thể hỗ trợ quá trình phục hồi, các cơ sở điều trị cũng cần kiểm soát nguy cơ những mối quan hệ này trở thành tác nhân dẫn đến tái nghiện.

Nhà tù cũng là một môi trường đáng lưu ý. Luật sư Kim Hee-jun, Giám đốc Công ty luật LKB Pyeongsan, từng phụ trách điều tra các vụ án ma túy khi còn làm công tố viên, cho rằng việc giam giữ những người phạm tội liên quan đến ma túy cùng nhau có thể khiến mạng lưới quan hệ giữa họ càng được củng cố. Ông đề xuất ít nhất cần tách riêng người sử dụng ma túy và người cung cấp, buôn bán ma túy trong quá trình giam giữ.

Tháng 1 năm nay, Bộ Tư pháp Hàn Quốc đã thành lập các bộ phận phục hồi cho phạm nhân liên quan đến ma túy tại bốn cơ sở cải huấn, gồm Nhà tù Gwangju, Nhà tù Busan, Nhà tù Huấn luyện nghề Hwaseong và Nhà tù Nữ Cheongju. Cơ quan này cũng đang triển khai các chương trình phục hồi phù hợp với mức độ nghiện, đồng thời thúc đẩy kết nối người mãn hạn tù với các dịch vụ điều trị và phục hồi tại cộng đồng.

◆ Cai nghiện cần đi cùng việc xây dựng lại các mối quan hệ lành mạnh

Qua những trường hợp được ghi nhận, có thể thấy các mối quan hệ xã hội đóng vai trò quan trọng trong cả quá trình bắt đầu sử dụng lẫn tái nghiện. Người trẻ có thể tiếp cận ma túy qua bạn bè, người yêu hoặc những người quen trên mạng. Khi đã nghiện, việc rời bỏ mạng lưới quan hệ cũ để bắt đầu lại cuộc sống trở thành một thách thức không kém quá trình điều trị.

Theo ông Park Sang-kyu, điều quan trọng là phải giúp thanh thiếu niên từng sử dụng ma túy thoát khỏi những mối quan hệ xoay quanh chất gây nghiện và từng bước hòa nhập trở lại với xã hội. Ông nhấn mạnh cần “bắc một cây cầu để các em có thể quay trở lại”.

Các chuyên gia cho rằng hệ thống hỗ trợ cần được xây dựng liên tục, từ phát hiện sớm, điều trị, phục hồi cho đến tái hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, quá trình này còn vấp phải một rào cản lớn: tâm lý e ngại và kỳ thị từ chính gia đình người nghiện.

Ông Park Seung-hyun, Phó Giám đốc Bệnh viện Daedong, cho biết ngay cả khi thanh thiếu niên bị phát hiện sử dụng ma túy, bản thân các em và gia đình đôi khi vẫn không muốn đưa các em đến bệnh viện tâm thần điều trị. Nhiều người cho rằng chỉ cần tự chấn chỉnh hành vi là có thể giải quyết vấn đề.

Tình trạng này đặc biệt rõ ở nhóm thanh thiếu niên chưa bước vào đời sống xã hội độc lập. Theo ông Park, mỗi năm Bệnh viện Daedong tiếp nhận khoảng 100 bệnh nhân nội trú điều trị nghiện chất, nhưng số bệnh nhân ở độ tuổi 10 chỉ khoảng 1-2 người.

Một nguyên nhân là phụ huynh lo ngại con mình sẽ tiếp xúc với những bệnh nhân trưởng thành và bị ảnh hưởng tiêu cực hơn nếu điều trị chung. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ cơ sở chuyên biệt để đáp ứng mong muốn này.

Ông Yoon Young-hwan, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần tỉnh Gyeonggi, cũng cho rằng nghiện ma túy ở thanh thiếu niên cần được tiếp cận khác với người trưởng thành. Khi phát hiện con em có vấn đề về sử dụng chất gây nghiện, nhiều gia đình và nhà trường thường tìm cách che giấu thay vì chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ.

Theo ông, Hàn Quốc cần xây dựng các cơ sở điều trị chuyên biệt dành cho thanh thiếu niên, đồng thời thiết lập mạng lưới phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các trung tâm hỗ trợ tại địa phương.

Bởi với những người trẻ đã rơi vào vòng xoáy ma túy, chỉ điều trị sự lệ thuộc vào chất gây nghiện là chưa đủ. Để thực sự bắt đầu lại, các em còn cần một môi trường sống an toàn, những mối quan hệ tích cực và sự đồng hành lâu dài từ gia đình cũng như cộng đồng.